ME RASTIN E 100 VJETORIT TË SHPALLJES SË PAVARËSISË

27/01/2012 by admin.

Qatip Mara

 

                          ————————————————

 

QEVERIA E PËRKOSHME E VLORËS DHE VEPRIMTARIA E SAJ

                28 NËNTOR 1912  - 22 JANAR 1914

    Proces-verbal i mbledhjes së katërt të

      Kuvendit Kombëtar të Vlorës

                                                        3 dhjetor 1912

 

      Mbledhja u hap në orën 2, nën kryesinë e Myfti Vehbi Efendiu

Këndohet radha e delegtaëve dhe gjendet se mungojnë Z. Berdi Bej Ipeku, Ferid Bej Lushnja dhe Nebi Ef.Lushnja.  Mungon dhe Zotënia Jahja Durrësi, po Z. e tij mori leje nga Kryetari për këtë mungim.

       Këndohet një telegram nga Kavaja, ku thotë se kavajasit kishin zgjedhur për delegate Z. Abdi Bej Toptanin . Një telegram nga Tepelena thotë se, meqënëse Sheh Maksuti dhe Sami Beu janë të sëmurë, s’mundin të vijnë në Kuvend si delegatë, prandaj në vend të atyre quajnë delegatë Z. Myfit Bej Gjinokastrën dhe Z. Fehim Efendinë, Kryetar i klubit të Janinës, Z. Kristo Meksi dhe Aristidh Rucin.

       Sot ardhen delegatët e Gjirokastrës, emnat e të cilavet janë këto : Myfit Bej, P. Poga, Jan Papadhopulli, Hysen Ef. Gjinokastra dhe Veli Bej Klisura.

        Z. Myfit Bej Gjinokastra kërkon fjalën e thotë se, meqënëse telegrafi me Çamërinë s’punon , është mirë të quhen prej Kuvendit, si delegatë të kësaj krahine. Proponimi(propozimi)  i Z. së tij pranohet me tërësinë e zërave ; kështu pra bëhen delegatë të Çamërisë Z. Veli Gerra Rashadia, Vesel (Jakup Vesel) Margalleçi, Azis Tahir Ajdonati edhe  Z. Rexhep Demi nga Filati.

         Z. Kryetar i mbledhjes proponon(propozon) për delegate të Ipekut (Pejës) Z. Qerim Beg. Duke kënduar letrën e Z. Jahja Ef. Durrësi, i cili shkruan se le si ndërkëmbës(zëvendës). Z. Abdi Benë, mirret në bisedim çështha në ka apo s’ka të drejtë delegate që të lere ndërkëmbës.  Vendoset se këtë të drejtë mund ta ketë delegati vetëm atëhere kur shkruan asisoj në letrat e delegatit. Letrat e Z. Jahja Durrësit s’i apin një të këtillë të drejtë prandaj kërkimi i Z. së tij s’mori fund.

        Kryetari i Qeverisë së Hëpërhëshme ngrihet dhe tregon konditat që duhet t’i  përmbushnjë Ministria që të kënaqë Europën me një anë dhe Stambollën me tjetrën anë; duhen të jenë emra të njohura në Shqipëri dhe jashtë Shqipëriës. Pas kësaj  Z. e tij qit përpara një listë si projekt . Në këtë listë figurojnë këta emra : Z. Mehmet Pashë Tetova, Myfit Bej Gjinokastra, Azis Pasha, Vehbi Efendiu, Abdi Bej Toptani, Mid-hat Bej Frashëri.

         Z. Dud Karbunara ngrihet kundër faktit që në listë s’gjëndet asnjë i krishter. Në këtë mënyrë flasin edhe Z. Pandeli Cale, D. Berati edhe Qemal Bej Elbasani. Lista s’votohet dhe mbetet që të mbarohet kjo punë të nesërmen.

      Mbledhja mbyllet n’orën 6  p.m.

 

Nxjerë nga gazeta “Përlindja e Shqypniës”, organ zyrtar i Qeverisë së Përkohshme të Vlorës. Viti i II, Nr. 8, 9,   dt. 7,  11 shkurt 1914

 

***                                          ***                                        ***

Bashkëbisedim telegrafik i delegatëve të Elbasanit në Kuvendin e Vlorës me parësinë e prefekturës së tyre

 

                                                                                    20 nëndor  1328

                                                                                    3 dhjetor 1912

 

Pyet Vlora : - A keni gjë për të na thënë ?  Të tre jemi këtu.

Përgjigjet Elbasani : - Për të thënë kemi. Po vjen dhe Cilka. Kush u caktua për të vajtur në Europë ?  E kur do të urdhërojnë ?

Vlora: - Nesër do të caktohen. S’dihet akoma kur nisen. Ju lajmërojmë veçanërisht.

Elbasani : - Si e kemi punën ? A kemi shpresë ?

 

Vlora: - Sot i kanë bërë një vizitë ismail Qemali Beut, Kryetarit të Qeverisë, Konsujt e Italisë e t’Austrisë dhe i kanë thënë se, sikurse i kanë premtuar kur ishte në Europë, qeveritë e tyre do të punojnë për ne dhe se kanë biseduar me qeveritë e tjera për të na njohur. Kjo gjë na ka dhënë shpresa të mëdha. Tetëdhjet kryetarë bashkie të shqiptarëve t’Italisë na kanë uruar. Na ka uruar dhe Kryetari i Bashkisë së Bukureshtit.

Dëgjuamse u lirua nga burgu. A është e vërtetë ? Familjet si i kemi ? Përse shkoi në Durrës Shefik Daiu ?  A ka mundësi të vijnë aty me ushtarë?  Nesër vijnë delegatët nga Gjirokastra dhe Janina. Shumica janë të krishterë.

 Këtu u shtrenjtuan qeleshet e bardha

 

A.Q.H. i R.Shqipërisë. F. 71, D. 1, Dok. Nr 8125, kopje, përkëthim nga turqishtja

 

 

Telegram i parësisë së Tepelenës, drejtuar Qeverisë së Përkohshme të Vlorës, me  të cilin e njofton  se populli e priti me enthusiazmë  Shpalljen e Pavarësisë.

                                                                                     20 nëndor 1328

                                                                                     3 dhjetor 1912

 

    Na ka entuziazmuar të gjithëve lajmi i gëzuar dhe kumtesa mbi Shpalljen e Pavarësisë dhe mbi masat që janë marrë për shpëtimin e Atdheut të shenjtë, sulmuar nga armiqtë, si dhe urdhëri që këtë ngjarje  t’ja bëjmë të ditur menjëherë popullit, duke forcuar vijën e mbrojtjes dhe rendin e qetësinë e vendit. Lusim  Zotin t’ju ndihmojë në punë të mëdha e të vogla. Dhe ne këtu sot shpallëm fatabardhësisht pavarësinë. Ju sigurojmë se me të tërë fuqinë tonë do të përpiqemi seriozisht e dora doras të ruajmë qetësinë e vendit sipas mundësive që kemi sot për sot. Ju paraqesim përgëzimet.

 

A.Q.H. i R.Sh., F. 71, D. 1,  Dok. Nr. 32, kopje turqisht telegrafuar nga Tepelena, përkthim.

 

Telegram i popuulit të Peqinit, drejtuar komandës së ushtrisë pushtonjëse sërbe, me anë e të cilit kërkon që ushtritë e tyre të mos vazhdojnë pushtimin e tokës së Shqipërisë

                                                                                                20 nëndor 1328

                                                                                                3 dhjetor 1912

Me këtë shkresë ju bëjmë të dijtur se Shqipëria, që u nda kryekëput nga Turqia dhe e  Shpalli Pavarësinë, do të mundohet të sigurojë të shkojë mirë me shtetet fqinjë. Lufta që i shpalli Turqisë qeveria e Sërbisë, bashkë me qeveritë e Bullgarisë, Greqisë e të Malit të Zi, natyrisht, nuk mund të bëhet kundër Shqipërisë së Pavarur . Prandaj në emër të krejt popullsisë muslimane e jo muslimane të qytetit tonë, Peqinit, që është një qytet i Shqipërisë, ju lutemi most a shkeli ushtria  fitimtare e Sërbisë.

 

A.Q.H. i R.SH. F. 71,  D. 1,  Dok.  Nr. 8115, kopje përkthim nga turqishtja.

Posted in Blogroll | No Comments »

Shkrimi Linear B & Dorianet

27/01/2012 by admin.

Konstantin Qeparoi

Per studjuesa historiane e gjuhetare me: shqip, anglisht, greqisht.

Pjese nga punimet e New York Center for Albanian Studies & Research

Permbajtja

- Dorianet ; Kola, B.Knox, Witte, M. Parry, Peter Jones, Homeri.

- Nga Lashtesia, Herodoti, Thukitidi, Plutarku etj. Fakte nga Mbreteria e Mikenes

- Istoria ton Elinon  

- The Script linear B, Bennett . . .

- Deshifred Linear B, Kober . . .

Hyrje : Dorianet ose doret jane banore te rinj (jo autoktone ) gjate bregdetit te Jonit, nga Himara, Peloponez,  Krete, bile gjurmet e tyre shkojne deri ne Siri, e Egjipt. Shkuan nga Malet e Ilirise ( nga veri-perndimi i Greqise se sotme ), detit me anije gra e femije dhe burrat bregut me bageti, duke ece paralel. Simbas vareve, dialektit, zakoneve, ornamenteve dhe ndertimeve, jane banoret me te hershem te maleve te kaonise, e me ne veri. Ishin me shtat te larte 1,8 m (Ilire ) dhe kudo ku shkuan gjeten popuj me shtat te shkurter 1.5m burrat e 1,35 m grate ( pellazget ). Me force ose me paqe, moren pushtetin atje ku qendruan dhe u bene zoter te vendit dhe te banoreve autoktone. I tille ishte Peloponezi, ishujt, Korinthi, Kreta etj.

Kulmin e organizimit dhe civilizimit e ariten ne Sparte dhe ne koloni ne Itali e Sicili. Te gjithe Mbreterit qe luftuan ne Troje, ishin Doriane. Gjuha e tyre, nje dialekt i vjeter ilir ose i shqipes me te lashte, nuk kuptohej nga banoret e Athines dhe shteteve te tjera ne brendesi te tokes. Homeri ishte dhe krijoi ne dialektin dorian pak te evoluar drejt helenishtes. Ata shemben, shkateruan cdo gje qe gjeten kudo dhe rifilluan nje jete te re. Prishen civilizimin Minonian ne Krete ( rreth 20 shekuj para eres se re ) dhe krijuan civilizimin Mikenas ne Peloponez gjate viteve 1400 – 1200 para eres se re. Gjuha e tyre u shkrojt ne pllaka argjili, me ane simbolesh, shenjash, ku secila prej tyre perfaqesonte nje rokje, e mjaftueshme per te dhene nje fjale ne gjuhen e tyre, por e pamundur te jape kuptim ne gjuhet helene, apo aziatike.

Ky shkrim u quajt Shkrimi Linear B. Me 1200 para krishtit, zhduket civilizimi Mikenas dhe bashke me te u nderpre shkrimi linear B. Dorianet nuk shkruan si atikasit ( Athinasit ) as histori, ligje, art, vecse u moren me ndertime skulpture, pikture, ornamente etj duke humbur gradualisht dialektin, duke kaluar perfundimisht ne shekujte e pare para Krishtit, ne gjuhen helene. Materiale te mjaftueshme gjeni ne Historine e Lashtesise se Unuversitetit te Kembrixhit dhe ne asnje universitet tjeter me nidkim Judeo-Kristian. Referenca mud t’i japim kujdo. Per kulture po jpim se c’fare thone dijetaret e botes per shkrimin linear B dhe pak per Dorianet.

Dorianët    

                                       Dorianët kishin prejardhje nga Iliria veriore…

                                                                                Aristidh Kola

1.         Sipas Aristidh Kolës 

Homeri na tregon se prijësi i fushatës së Trojës, Akili, i lutet Diellit Dodon apo Ilir dhe se vite më parë egzistonte një gjuhë e Zotave që u zhduk dhe e gjithë bota dhe fjalori i Akilit ruan një numur të madh rrënjësh ilire, të cilat i takojmë vetëm në gjuhën e sotme shqipe. Këtë zbulim e bëri i pari Dhimitër Kamarda, që thotë se shqipja ështe ajo gjuhë e Zotave për  të cilën bën fjalë Homeri në veprën e tij.

         Doret zbritën nga Iliria dhe më vonë, disa nga ata u ringjitën në Iliri dhe ngritën vendbanimet e Korfusit, Himares, Apollonisë  dhe shumë të tjera gjatë Mesdheut, -Orikum, Durrës, Lezhë, Sicili etj. Arvanitasit mund te jenë Dore të helenizuar. Bajroni thotë se në Pargë, Sul e Himarë, shoh një linjë të vetme (doriane?)   

                                    Himara, Suli’s rock and Parga’s shore

                                    Exists the remnant of a line

                                    Such as the Doric mother bore.

                                                                        Lord Byron

2.         Prof. Bernard Knox 

Director Of Harvard’s center for Hellenic Studi in Washington DC. [1]

   ” The language of Homer is of course a problem in itself. One things is certain: it is not a language that anyone ever spoke. It is an artificial, poetic language as the German scholar Witte puts it. The language of the Homeric poems is a creation of the epic verse. It was also a difficult language. For the Greek of the great age, that fifth century we inevitably  think of when we say ” the Greeks” the idiom of Homer was far from limpid ( they had to learn the meaning of long lists of obscure words at school.” ( flitet për fjalet shqip ).

       

And it was brimful of archaisms - of vocabulary, syntax and grammar - and incongruities : words and forms drawn from different dialects and different stages of the growth of the language. In fact, the language of Homer was one nobody, except epic bards, oracular priests or literary parodists would dream of using.

           This does not mean that Homer was a poet known only to scholars and schoolboys; on the contrary the Homeric epic were familiar as household words in the mouths of ordinary Greeks ( shqip - foles në  fakt ).

           They maintained their hold on the tongues and imaginations of the Greeks by their superb literary quality- the simplicity, speed and directness of the narrative technique, the brilliance and excitement of the action, the greatness and imposing humanity of the character- and by the fact that they presented the Greek people, in memorable form, with the image of their gods and the ethical, political and practical wisdom of their cultural tradition.

           Homer was thus at once contemporary in content and antique in form…

The language of Homer is the ” creation of epic verse in a strict sense too: it is created, adapted and shaped to fit the epic meter, the hexameter. This is a line, as its name indicates, of six metrical unites, which may, to put it crudely, be either dactyls ( a long plus two shorts ) or spondees ( two longs ) in the first four places but must be dactyl and spondee in that order in the last two ( rarely spondee and spondee, never spondee followed by dactyl ). The syllable are literally long and short; the meter is based on pronunciation time, not, as in our language, on stress…

         The metric itself demands a special vocabulary, for many combinations of long and short syllable that are common in the spoken language cannot be admitted to the line- any word with three consecutive short syllable, for example, any word with one short syllable between two longs. This difficulty was met by choosing freely among the many variations of pronunciation and prosody afforded by Greek dialectal differences; the epic language is a mixture of dialects.

          Under a light patina of Attic forms ( easily removable and clearly due to the preeminence of Athens as a literary center and then of the book trade ) there is an indissoluble mixture of two different dialects, Aeolic and Ionic. ( në  fakt ishte vetem shqip dmth doriane dialekt, që autori nuk e njihte shqipen. )

            But the attempts of the linguists to use this criterion for early ( Aeolic ) and late ( Ionic ) ran into the dilemma that Aeolic and Ionic forms sometimes appear inextricably tangled in the same line or half-line…..

This system obviously the product of invention, refinement and elimination of superfluities over generations, could only be the work of oral bards, and in fact similar phenomena, though infinitely les sophisticated are found on oral poetry, living and dead, in other language. . the process of modernization and produce the unhistorical amalgam of customs, object and linguistic forms that in our Homeric text.                          

The linear Script B found in clay tablets on the Mycenaean at Pylos, had some close correspondences with Homeric Greek, the historicity of Homer’s Iliad seemed to be something only a hard skeptic could deny

 

The German scholar Witte         

Puts it : ‘‘ The language of the Homeric poems is a creation of epic verse.” ( mendonin se kjo gjuhe nuk flitej, duke mos njohe shqipen )

By the criteria of linguistic analysis in the poem the weapons and arms of the heroes are bronze; this was the Bronze Age. ( in the Greek bronze – deri 1200 bc ).

 A historical analysis, then, fails to account for the amalgam, and the high hopes aroused by archaeology soon fadet too. There are not many objects in Homer that resemble anything discovered by the spade of the excavator. Two stand out. One is the cup of Nestor described in Book 11 (745-53), which has some resemblance to ( and some differences from ) a cop found at Mycenae by Schliemann.

           The other is a remarkable helmet, ” a helmet made of leather ” . . . .  outside the gleaming teeth of  white-tusked boar “ran round and round in rows stitched neat and tight” ( 10 305-8 ). Soch helmets, and artistic representations of them, have been found at Mycenaean sites, on Crete, at Mycenae, on Delos ( të gjitha vende te banuara nga doriane dhe jo helene. ), but never in late archaeological context.

          The architecture of the poem is magnificent, and it strongly suggests the hand of one composer, but it is true that there is a certain, roughness in  the details of the execution. The poem does contain, in a indissoluble amalgam, material that seems linguistically and historically to span many centuries….

 

The American scholar Milman Parry, 

From California was an assistant professor at Harvard when he was killed in a gun accident in Paris. Parry’s achievement was to prove that Homer was a master of and heir to a tradition of oral epic poetry that reached back over many generations, perhaps even centuries.

       He drew attention to the so-called ornamental epithets, those long high-sounding labels that accompany every appearance of a hero, a god, or even e familiar object. Agamemnon, for example, is ; lord of men” or ”wide-ruling,” Achilles is ”brilliant”, godlike”, or swift-footed”. Apollo is one who shoot from afar” the Achaeanas ( dorianet ) are strong-greaved, bright-eay Athena

      Homer offer, for each god, hero, or object, a chois of epithets, each one with a different metrical shape. In other words, the particular epithets chosen by the poet may have nothing to do with, … the choice depends on which epithet fits the meter.

            Parry pursued this insight of the German analytical scholar to its ogocal end and demonstrated that in fact there was an intricate system of metrical alternatives for the recurrong names of heroes, gods and objects.

       Parry demonstrated that the system was more extensive and highly organized than anyone had dreamed, and he also realized what it meant. It meant that the system had been developed by and for the use of oral poets who improvised. ….The system are found in oral poetry, living and dead, in other languages…… These are traditional patterns which the audience experts and the bard may vary but not radically change.

        The language of the poets becomes a repository of all the combinations that have proved useful. Smoll wonder that Aeolic and Ionic forms appear in the same line, that e Mycenaean boar-tusk helmet can turn up in a passage full of very late linguistic forms, that peoples sometimes give dowries and sometimes demand payment for their daughter’s hand, that cremation and inhumation are pracited side by side…..

       But the dedicatoin of epic poetry to the past and the counting usefulness of so much traditional phrasology will slow the process of modernization and produce the unhistorical amalgam of customs, objects and linguistic forms that we find in our Homeric text.

        The most likely date for the composition of the Iliad is the fifty years runing from 725 to 675 prkr. in this time mising the papirus in the Greece. Herodotus, writing in the fifth century b.c. In this time the Ionoan Greeks still used the word diphthera, ‘ skin’, when they meant  ” book.” ( dorianet e pare nuk i permend mbasi ata shkruanin në stilin linear B.)

        When in the 1950 the inscriptions on clay tablets found on the Mycenae site at Pylos as well as on the Minoan site of Cnossos in Crete, where not deciphred as Greek. It was a very archaic stage of the language that had som close corespondences with Homeric Greek, ( in fact Homerik dorian or albanian ),

      

The historicity of Homer’s Iliad semmed to be something only a hard-line skeptic could deny. There are Homeric names on the tablets, but though some of them are Achaean (Orestes, Adrastus), others are Trojan (Troy Illus).

         Homer’s Troy has been assignet a few traits that sound Oriental, or at any rate non-Greek ( sepse orgjina eshte nga emri i ………. ). The city has its hallowed landmarks : the Scaean and Dardanian Gates, the tombs of royal ancestor Illus in the plain, of old Aesyetes, and of Myrine;  The oak tree by the Sceane Gate (Iliade 6.283), the fig tree near the tomb of Illus, and the hot and cold springs.. And the city are those riches the Achaean dream…

” Iliad ”  is a word that means  ” a poem about Ilium. ( qyteti i Ililiumit =  qyteti i Yllit, Ylli ose Ilios = yll, dielli ). Son’ Dardanus is Troy ( nga ku mori emrin Troja ). Son of Troy is Ilium, ( keshtu quhej Troja deri në  kohen e Herodotit, 500 b.c.)

        

Petrarch had tried to learn Greek but gave up; Bocacio succeeded and also in 1360 had a chair of reek founded in Florence. But  before Petrarch, Dante, though he put Homer in his limbo of non-Christian poets, had never read him, and could not have read him even if he seen e text.

         In Iliad everything is Achaean (dorian - ku dialekti i tyre afron me shume me shqipen se sa me greqishten). Achaean world, camp, atac, army, lider …  Homer speaks of singing.

 

Dr. Peter V. Jones [2]   

At 1200 prkr. centre of civilization was Mycenae in Pylos, Peloponez and Cnossos in Crete. This civilization knew the writing. The script, now called Linear B, was preserved for as on clay tablets baked hard in the fire that destroyed the palaces, and subsequently excavated in their thousands. In 1952 it was discovered that Linear B was in fact a form of Greek (ato mund te lexohen vetem nepermjet gjuhes shqipe te lashte që kishin perdorur shkruesit doriane ose para dorianeve ).

        The Linear B script died with the collapse of Mycenae civilization in the 12 century and for 400 years Greece was illiterate, ( 1140 collapse Mycena). With he collapse of Mycenae and Minon, loss and writing, linear B. was the dark age. (With linear script nuk munt të shkruhej dialekti jonian i Atiqise, por vetem dialekti dorian-shqip që ishte nje rrokesh cdo folje dhe emer, ishte shume i thjeshte ).

Ne faqen 352 thuhet : Some modern critics agree, instancing ” un-Homeric language,” inconsistencies in the narrative.

 

Homer, The Odyssey, 24-538  is writing : 

Odysseus gathered him-self together and pounced on them like a swooping eagle ( shqiponje ). Odisea ishte eagle edhe Pirua, edhe Skenderbeu, dmth dorianet, iliret dhe shqiptaret të njejten gje ?

 

Nga Lashtësia 

Tek mjaft autorë të huaj, të thjeshtë dhe studjues, shikon një farë hezitimi për vazhdushmërinë iliro–shqiptare. Miqtë tanë besojnë se ne jemi ilirët, armiqtë tanë, që e kanë edhe penën më të fortë, thonë se ne  nuk jemi ilirët, kurse ka neutralë që  hallakaten ashtu si vetë studjuesit tanë, ose tekstet tona shkollore, që  janë jo shumë të stabilizuara.

         Kush lexon Aristidh Kolën[3] e kupton se, sa më thellë të futesh në  lashtësi, aqë më të qarta bëhen rrënjët tona. Po për  këtë duhet të zotërosh gjuhën helene si burim fillestar, gjuhën angleze për  materiale anësore, direkte ose plotësuese, të njohësh shkrimin linear B, dhe, mundësisht, të bësh krahasime në gjuhët e tjera paralele.

          Në Historinë e Lashtësisë së Universitetit të Kembrixhit [4] gjen shumë elementë, shkëndija shqiptare, kudo nëpër botën e atëherëshme. Duke u nisur nga gjuha jonë e lashtë, pothuajse e tëra me fjalë një rokëshe, sheh se shkrimi linear B (dmth jo shkrimi A qe është përdorur në  Perandorinë Mioniane ), u perdor në  Knosos, në  Mykena, dhe diku-diku në brigjet e Mesdheut, Siri, Palestinë e Egjipt, Babiloni e Japoni.

         Çdo fjalë që deshifrohet sot nuk ka kuptim në asnjë gjuhë të botës, veçse del e përafërt me tonën, që duke hequr evolimet e ndodhura për  mbi 30000 vjet, gjë që e bëjnë dhe ata që bëjnë e besojnë, janë vetëm albanologët (gjuhëtarët e jo diletantët në fushën e gjuhësisë).

Duke lexuar Aristidh Kolën tek Gjuha e Perëndive, tek Orgjina e Helenëve, shikon se me kot Prof. J. Elena Harisoni[5] kërkon të dijë kuptimin e fjalorit të kulteve më të hereshme të njerëzimit. Në  tre librat, Themi, Prolegomena, Epilegomena, ajo i afrohet kuptimit të fjalëve dhe i len ashtu mqs nuk din shqip.

         Civilizimi i parë i shoqërisë njerëzore shkroi me herioglife, shkrimi linear A, që  nuk ka të bëjë asgjë me gjuhën tonë. Shkrimi tjetër 1400-1200 vjet pr.kr. (para krishtit) u quajt shkrimi linear B, që  u shkruajt në  pllaka argjili të papjekura. Ky është shkrimi dialekt i shqipes se vjeter, që  u ruajt deri më sot në sajë të zjarrit që zhduku gjithçka, vetëm pllakat e argjlit i bëri qeramike të pavdekshëm.

         Me alfabetin e sotëm helen shkrojti i pari autor me emrin ‘Ocellus’ (O Qiell),[6] nga i cili morën Hesiodi dhe Platoni më vonë. Hesiodi 800-730 pr.kr., shkroi për   fenë, mitologjinë, kulturën, filozofinë, por ne na interesojnë vetëm termat fetare qi ai përdor në  librin Theogonia. Perënditë e tij ishin Qielli, Toka, Deti. Autorin Ocellus e përcakton si Perëndinë Qielli (përdor po këtë emër).

 

Hesiodi [7] ishte i pari që renditi të nëntë Muzat dhe u dha emrin që vetë populli u kishte ngjitur që në lindjen e besimit fillestar të njeriut të parë primitiv. Këto emra femrash nuk kanë kuptim në greqishten e vjetër e të re, ato janë me orgjinë shqipe. Merrni lexoni librin e Julianes “Ndikimi i Perëndive në Perëndimin e Perëndimit”[8] dhe do të gjeni shpjegim bindës dhe të kënaqshëm. Hesiodi lindi në Aetoli (vendi i Shqipes, aeto=shqiponjë, krahine në Epir) dhe emigroi në  Azinë e Vogël.

        

Homeri 775-725 pr.kr.[9] flet dialektin dorik, se ai si gjithë udhëheqësit e grupimeve të ndryshme të mbretërive e klaneve që luftuan për të marrë ose Trojen ose Elenën, ishin dorianë. Për fjalorin e Homerit lexoni Dh. Kamardën e më pas Kolën. Do të bindeni se dialekti dorian në kohën e luftës ishte aq pak i larguar nga shqipja e atehershme, sa që në të dy anët e Trojes flitej afërsisht e njëjta gjuhë.

       Në kohën e Homerit ky dialekt u largua edhe më shumë nga orgjina dhe njëmijë vjet më vonë humbet ose shkrihet me gjuhën e jonianëve në Atiki, greqishten. Dialekti dorian, varjant i ndarë nga ilirishtia, flitej në krejt brigjet e gadishullit.

        

Epika e Homerit jep botën në shekullin 13 prkr.. Tek Homeri përmendet emri shqip Ylli, emër i evluar në Illus, Illium. Ilus është djali i Dardanit,[10]  emrin e të cilit e ka qyteti Illus  deri në  shekullin e IV prkr. Troje u quajt më vonë nga emri i djalit tjetër të Dardanit, Tros,[11] dhe gjejmë se Ilus është edhe djali i Mermerit (shiko referencën 8).

Yll = illus = illium,   shq.

Diell = ilios = ilium,  gr.

“Dorianët janë populli i Odisesë. Në  Knosos kishte tre fise doriane.”[12]  Në  Pylos ata ishin rreth viteve 1400 prkr.. Si në  Kretë, Knosos dhe në  Peloponez-Mykena dorianët përdorën shkrimin linear B. Gjuha e tyre sipas shkrimit ishte me fjalë një rrokëshe, ku çdo rrokje kishte kuptim të plotë. Gjuhë një rrokje kishin ilirët atëherë dhe ne sot.

         Kur gjuha evoloi dhe degë ose bija të saj dollën në vehte, ato ishin shumë rrokeshe. Gjuha helene, si e vjetra dhe e reja, janë shumë rrokëshe. Kur ishte një rrokëshe, gjuhë e njeriut shumë primitv, ajo nuk quhej helene, por dialekt e ilirishtes (shqipes arkaike).

Gjuha helene nuk mund të shprehet me shkrimin linear B, se krahas zhvillimit, civilizimit, edhe gjuha nuk ngeli një rrokëshe, ashtu si ngeli e jona dhe vetë ne edhe për mijëra vjet të tjera primitive. Nga shkrimi linear B deri në fillimin e përdorimit të alfabetit fenikas, ju deshën mbi 600 vjet në  errësirë  banorëve të atëhershëm.

       Është për  t’u theksuar se ilirët e ngelur këtu ku jemi ne sot e më lart, më në  veri, nuk e përdorën shkrimin linerar B, ose e përdorën dhe nuk kemi gjetur gjurmë, qaramidhe apo qeramike të pjekur me shkrim. Me alfabetin e ri u shkrua vetëm dialekti i Atikisë, duke bërë në këtë mënyrë që dialekti dorian, varianti i Homerit, shumë i ngjashëm me dialektin tonë të vjetër, të humbasë atje e të ruhet në malet tona.

Ocellus, Hesiodi, Homeri, shkruan me stilin dorik. Por historianët, filozofët, njerëzit e artit e të letrave, shkruan në dialektin jo dorian por ne dialektin e Atikise qe evoloi, e që flitet sot ne gjien helene.

        Dorianët u morën me vepra arti, pikture, skulpture, arqitekture, ndërtime. Epitektus shkroi vetëm në dialektin dorian dhe u përkthye në dialektin tjetër për  ta marrë vesh helenët. Dorianët lanë stilin e tyre në varre, që e gjejmë vetëm në territorin shqiptar sot, lanë stilin dhe mënyrën e ndërtimit të shtëpive, shkallëve, kangjellave, që  janë gjetur të tilla edhe tek ne. (Shiko për detaje Profesorët Frano Prendi e N. Hamondi).

       Dorianët nuk ndërtuan qytete shtet në  Peloponez, Himarë, Orikum, Apolloni, Durrës, Lezhë etj, po ngelën në organizimin e shtetit tribu. Meqenëse Homeri foli dhe shkroi, ose i thuri poemat e tij në  dialektin dorian, Petrarka, megjithëse mësoi gjuhën greke, nuk arriti të lexonte Homerin. Bokacio më 1360 po ashtu.

Dantia e vuri në  shportën e poetëve jo kristiane dhe kurrë nuk mundi ta lexonte. Robert Fogles shkruan: “Gjuha e Homerit nuk ishte një gjuhë e folur nga të gjithë. Ishte gjuhë artificiale poetike.”[13] Mendohej keshtu sepse nuk njihej shqipia, ose si kudo e kurdohere fiton hilia e me te fortit ). Nuk i shkonte ndër mend se kjo “gjuhë artificiale” sipas tij, flitej më në veri, nga epiriotë e ilirë.

         

Dijetari gjerman Witte shkruan: “Gjuha e poemës së Homerit ishte version i krijuar, ishte gjuhë e vështirë, për  grekët në  periudhën e lavdishme në  shek. V prkr.”[14]  Dr. Peter konsiston se: “Dialekti i Homerit nuk është dialekti jonian, por dialekt dorian.”[15] Tek Delfi në Parnaso, në vendin e shenjtë nga ku Orakulli merrte përgjigjet e pyetjeve të bëra nga klientët, ishte një femër me titullin Pyth-ia, (Homeri, Iliada, 8-80 dhe 11-581).

        Dodona në  qendrën e Epirit, ishte tempulli i orakullit të Zeusit. Këtu Zeusi gjeti qendrën e botës, vendi ku u takuan dy lajmësit e tij, dy shqiponjat. Shiponjë e quajtën Pirron epiriotët, shqiponja i quajti ai njerëzit e tij dhe shqiponja me dy kokë dmth dy shqiponjat u bënë simbol i Epirit, që  i kemi edhe sot. Por për helenët as shqiponja, as simboli i saj nuk iu përmend ndonjëherë dhe nuk e bënë simbol të tyre. Ata, në vend të shqiponjës zgjodhën Bufin, më të zgjuarin shpend, që edhe kur fle, një sy e mban hapur për të përgjuar, të cilin e bënë simbolin e Perëndeshës Athina.

      Në këtë mënyrë Qielli, pastaj Zeusi në  Dodone, me shqiponjën e tij, epirotet, banorët përreth Dodones, e deri më sot ne, mbajtësit e shqiponjës jemi në një linjë të pandërprerë, shqiponja-ilire. Armiqtë tanë gjatë këtyre 4 mijë vjetëve na vunë emra të ndryshëm që është e mira, vetë ne, të mos i përmendim asnjëherë kudo brenda dhe jashtë Shqipërisë. Albanë, arbër, arnaute, arbereshe, arvanite, kosovare, të gjitha janë sajime, dmth që  paraqesin grupime ose fise që bëhen të njohur shumë shekuj më pas. Devijime, ngatërresa, në emrat tanë ka pasë që kur erdhën serbët në Ballkan e më pas.

         Ashtu si epiriotët e quajnë Pirron shqiponjë, se lëshohej si shqiponjë, sipas Plutarkut tek libri per Pasardhësit e Aleksandrit të Madh, po ashtu e quan edhe Homeri, Odisenë rreth një mijë vjet më parë. Odisea lëshohej si “Swooping eagle” [16] dmth si shqiponjë.

         Gjitoni ynë quhet Helada në tokë të tij dhe populli atje, nuk e di dhe nuk ju intereson se si quhen nga të tjerët. Në Amerikë nuk ka asnjë organizatë shoqate, fondacion, institucion, kompani etj që  të ketë emrin grek, ky emër është i ndyrë për ata. Kurse ne mburremi duke thënë dhe duke vënë kudo emrat fallco albani, Kosove, etj dhe duke na ardhë turp të themi dhe të shkruajmë vetëm Shqipëri, Dardani ose ilirë.

Herodoti, 480-424 prkr.  

Ishte i pari, më i madhi, historian i lashtësisë. Askush nuk dyshon në  thëniet e tij. Në vendet që ai është i heshtur, nuk do të thotë se s’ka ngjarë apo s’ka egzistuar kjo ose ajo gjë.

        Herodoti flet për dorianët e ikur nga Peloponezi (që  kishin ardhë nga Veriu) drejt jugut dhe qëndruan në  Pith-ia dhe Bith-ia, dy vende të emëruar nga ata në Azinë e Vogël.[17]  Pellazgët ishin gjitonë me ata që tani quhen Dorianë.[18]  E dimë sipas Historisë së Lashtësisë së Kembrixhit që ilirët ishin bashkëkohës me pellazgët dhe kishin dallim shumë të madh midis tyre, atë dallim që kishin spanjollët koloniste me indigjenët meksikane, në gjatësi ose lartësinë e trupit. Dorianët-ilirë, të zbritur nga malet e Shqipërisë, ishin rreth 1.8 m, kurse pellazgët ishin 1,5 metra të gjatë.[19]

     

Në Peloponez kishte 12 fise doriane,[20]  kurse vendasit u ndoqën prej tyre.[21] Ishujt deri në Rodos u kapën nga dorianët, dhe ishte ekspedita e parë që  dorianët Lacedonas, arcadias, etj morën Brigjet e Azise. [22]  Këtu tributë doriane nderuan emrin e tyre. [23]  Për dorianët flet Hoerodoti në  faqet 411, 412, 442, 443, 504, 513, 516, por nuk thotë gjë për gjuhën e tyre. Ritet fetare i bënin fshehtas dhe i mbanin sekret.[24]  Në  faqen 507 thotë se  “të gjitha këto fise janë greke, por unë do flas vetëm për  Lacedonet,”  dmth fisin e Lakonisë, dorianët që  më vonë nga emri i vendit u quajtën Spartanë.

        Në Thermopile ishin të gjithë luftëtarët doriane, [25] në  lashtësi fisi Kari-an erdhi në tokë nga ishulli, të cilët në kohën e Minos quheshin Lelege. Banorët e Spilesë edhe sot nga qeparotësit quhen Lege.[26]

Karianët kishin territor të madh të dhënë nga Mbreti Mino, kishin anije të tyre dhe ishin të suksesshëm në luftë, ishin më të dëgjuarit, ishin Pucarej  gr. (= shumë të zotë, kurse në  shqip = karuca quhen më të dobëtit). Megjithëse ishin fise të ndryshme doriane, kariane, etj në  tempull merreshin vesh se flisnin të njëjtën gjuhë.[27]

           Ndonse flitet vazhdimisht se lëvizjet kanë qenë nga veriu drejt jugut, Herodoti thotë se Kaonet vijnë nga Kreta. Më vonë gjuha e karianëve dhe e dorianëve u shkri në një dialekt. Zakonet e kaoneve kishin orgjinë tjetër. Këta mblidheshin tok burra, gra, rinia, sipas moshave dhe hanin, pinin, këndonin. Kaonet qëndronin të gjithë vazhdimisht të armatosur. Trashëgonin emrin e nënës dhe jo të babait (f. 75), si hebrejtë.

         Në librin e Herodotit flitet për portin e Panormës (f. 69). Emri i Dodones vjen nga gjuha e barbarëve. (f. 116), dmth e kaoneve që nuk flasin greqisht, mqs Herodoti quante barbare të gjitha fiset që nuk flisnin helenishten. Koloninë e Himarës dhe Panormës e krijoi një tribu doriane Zanklet.[28] Në  Iliri çdo burrë bënte një shenjë në trup që ishte mollë, trëndafil, lily, ose shqiponjë, për t’i dalluar nga të tjerët .

 

Thukitidi 460-379 prkr.

            20 vjet pas rënies së Trojes, dorianët u bënë zotër të Peloponezit.[29] Dorianët u përqendruan në Sparte dhe formuan disa shtete të ndryshme. (f.107). Sparta ishte një qytet Spartan.

        Dorianët krijuan së pari qytetin e Korinthit për veten e tyre (f. 290). Ata luftuan me Jonianët (athinasit) (f. 352). Gati të gjitha kolonitë në  Sicili janë me dorianë të ikur nga Peloponezi (f. 458), si dhe Sirakuza (f- 460). Jonianët, athinasit dhe helenë të tjerë kanë qenë vazhdimisht në armiqësi me dorianët e ardhur nga veriu (Shqipëria) dhe zaptuan Peloponezin e krejt brigjet e Mesdheut (f. 461).

         

Popullsia e Rodos dhe e Cythera janë dorianë, që të dyja koloni spartane (f. 514). Banorët e Korfusit ishin kolonë korinthas jo direkt doriane, por doriane të evoluar ( f. 514 ).  Në çdo luftë jonianët nuk dëshëronin të ndesheshin me dorianët se nuk fitonin dot ( f. 552 ). Dorianët janë racë e ilirëve luftëtarë ( f. 340 ). Thesprotët janë himariotë ( f. 53 ). Nga lumi Thyamis e lart janë himariotët ( f. 63 ).

           Nga Kaonia erdhën 27 anije, në  luftën e Peloponezot ( f. 559 ). Krykomandanti i athinasve, gjeneral Alqivjadhi filloi luftën me Fasaliasit dhe Kaonët. Kaonët një tribu native po marshonin drejt Argos. Në koloninë e Himarës flitej një dialekt mikst, i përzier Calcidiane e Doriane ( f. 412 ). Në Himarë popullsia helene ishte doriane. Himara ishte e pavarur ( f.  49 ). Durrësi ishte koloni e themeluar nga Faius, djali i Eratoclides, një Korinthian, nga familje e Herakliut. Kolonët ishin dorianë ( f. 49 ).

Apollonia ishte një koloni Korinthase dhe e Korfusit e përbërë nga dorianë ( f. 50 ). Kaonët ishin tribu që  qeveriseshin pa mbret. Po kështu edhe Thesprotet nuk qeverisej nga mbret, gjë që  i dallonte nga helenët ku qeveriseshin kudo nga një mbret ( f. 174-177 ),  2-80.

Ksenofoni  431-354 pr.kr.[30]

Peloponezi u pushtua me 1800 pr.kr. nga dorianët e ardhur nga veriu (f. 68). Veshjen e nuseve spartanët e kishin si në  Argos e Kaoni (f. 97).Etj…

Polybius  200-120 pr.kr.[31]

Finiqi ishte një qytet në Kaoni, Epir.

Plutarku  200-118 bc

Krahina e Lakonisë mori formën e një shteti në shekullin e 8 prkr.. Qendra ishte Sparta dhe banorët e saj ishin dorianë.[32]  Dorianët erdhën si kolonë në  Peloponez.[33] Spartanët me format e tyre karakteristike dorike, kishin identitetin e tyre.[34] Senatori Romak Appius i quan ushtarët e Pirros jo grekë, por fshtarë kaone e mollosë.[35]

Likurgu, ligjbërësi i Spartës, ndërtoi një tempull për Perëndeshën Minerva në stilin dorik dhe ja vuri emrin Op ti le ti.[36] Plutarku shpjegon se emrat Dodona, Pirro, Ylli janë emra në gjuhën e vendit atje dhe jo helene. …Në qytetin Dorian të Lakonisë, gratë si rast i veçantë në botë komandojnë burrat e tyre[37]

 

Fakte nga Mbretëria e Mykenës

Në Mykenë të Peloponezit rreth 3000 vjet më parë ka pasur një civilizim ku shoqëria drejtohej nga Mbret dhe egzistonin të gjitha institucionet e shtetit. Flitej një gjuhë e cila edhe shkruhej. Me rënien e tërmetit dhe zjarrit qyteti dhe pallati Mbretëror u zhdukën krejtësisht. Civilizimi humbi, edhe gjuha me gjithë shkrimin nuk vazhduan më pas.

        

Shekullin e kaluar janë gjetur pllakat prej argjili të pjekura ku ka shënime të ndryshme të shkrojtura me eliogrife, atë që sot e quajnë shkrimi linear B. Me këtë shkrim janë mbajtur jo histori e ngjarje, por llogari tregëtare, shkëmbime dhe gjëra të thjeshta. Nuk janë në gjuhën greke sepse asnjë fjalë nuk merr kuptim në atë gjuhë, as në gjuhë të tjera.

        Çdo heliogrif është një rrokje që përfaqëson një fjalë me kuptim të plotë. Pra është gjuhë e folur me fjalë vetëm një rrokëshe. Dhe kjo gjuhë është ilirishtia ose shqipja e vjetër, sepse e sotmia ka evoluar dhe është shtuar edhe me fjalë shumë rrokëshe. Gati të gjitha pllakat mund telexohen vetëm nga njespecialist shqip-folës i dialektit para Buzukut ose para De Radës.

        Në vitet e mbretërisë së Mykenës ose në  periudhën e Bronxit, kanë ndodhur edhe dyndjet e ilirëve nga veriu drejt jugut, të ashtuquajturve dorianë ose dorët. Dorianët kanë pasur dialekt në vehte në Greqi, dialektin e Homerit që  është më afër shqipes së lashtë së greqishtes arkaike.

        Ndërtimet doriane në varreza dhe vend-mbrojtje kanë stil të veçantë, nga të gjitha ndërtimet e bashkëkohësve të tyre. Varre dhe furra doriane, skelete të ngjashme në to ose afër tyre janë gjetur në  Kretë-Knosos, në  Peloponez-Mykene, në  Kukës, në  Vlorë-Vajze etj. Më 2006 një grup arkeologësh amerikanë,[38] gjetën në  Luginën e Shoshaj, në  Alpe të Veriut të Shqipërisë një vend-strehim të fshehtë të kohës së Bronxit, ose më mirë të kohës së mbretërisë Mykenase. Muret me gurë qiklopikë gjigante datonin 3000 vjet më parë ose më mirë 800 – 1000 vjet bc. 

        Në 2000 analiza të bërë me marrjen e mostrave nga vrimat që  ju bënë gurëve u arrit në  përfundim se koha, stili, përpunimi, gdhendjet, mënyra e vendosjes janë të stilit dorian. Në  kohën që  dihet se dorianët zbritën nga veriu, atëhere del se nuk u kthyen po ata për të bërë ndërtime, por ishte pjesa tjetër që  ngeli, e cila dinte ose bënte të njëjtën gjë që  bënin në  Spartë e kudo.

         Dorianët, ashtu si malësorët e alpeve shqiptare, ishin tepër primitivë, të egër dhe kudo ku shkuan prishën civilizime dhe ndërtuan gjithçka të reja, natyrisht duke frenuar civilizimin.

                                         

Istoria ton Elinon [39]

Prof. Joanis e fillon tekstin e Histories Greke per studentet e universitetit, ne kapitullin e tij, me teme : “Shkrimi Mikenas,”  dhe : “Shkrimi ne Token Greke “ ( I Grafi ston Elliniko Horo ). Studimi mbeshtetet kryesisht ne punimet e M. Ventris, Chadwick, etj. Fjala eshte per shkrimet ne disqet prej argjili, te quajtura shkrimi linear B. Ky shkrim ndryshon nga shkrimi linear A, ne civiliziminme te hershem Mionian Krete. Tabelat jane gjetur, me mijera cope, ne Cnosos-Krete, Pilos-Peloponez dhe fare pak ne vende te tjera, ne token greke qe te gjitha.

 

Meqenese jane gjetur ne token greke, te gjithe shkenctaret jane munduar qe kuptimin e shkrimit, mbas deshifrimit, ta kerkojne ne kete gjuhe. Pothuajse te gjithe jane te mendimit se kjo eshte nje gjuhe jo greke. Konstrukti i fjaleve greke, me shume bashketingllore, ishte i pa mundur te shkruhej me keto simbole, qe secila prej tyre jep nje rokje,

Rrokjet jane klasike; nje zanore e shoqeruar vetem nga nje bashketigllore, karakteristike kjo vetem e gjuhes shqipe, e pa njohur nga studjuesit angleze dhe amerikane qe jane marre me deshifrimet ne shekullin XX.

Profesori amerikan, Bennetti mundi te deshifronte disa prej tyre duke ju dhene kuptim ne gjuhen greke. Ato ishin emra vendi ose njeriu. Ai gjeti se simbolet qe japin rokjet  a-re-ka-sa-da-ra  japi emrin A le ksa ndra, etj te ketij modeli. Per kete Profesorit ju dha nga qeveria greke medaljet dhe titujt me te larte qe ka mare nje i huaj ndonjhere. Por pothuajse gjithe sudjuesit e tjere jane jo plotesisht dakord, sepse emer kaqe te gjate, kur shkrimi perfaqeson nje gjuhe me fjale nje rokeshe, nuk ka pase ne ate periudhe, 1400 vjet para Krishtit.

Prof. Joanis specialist ne filologji per kohen e Mikenes, jep ose e ben fakt te kryer perse shkrimi linear B  perfaqeson gjuhen helene.  Nje gjuhetar shqiptar qe zoteron anglishten dhe greken do ta kuptoje se si jane ngjitur artificialisht, pa shume baza disa gjera.

Shkrimi linear nuk eshte i nderprere dhe jep rreth 20 simbole ose shenja ne nje vije, rrjesht. Profesori merr si ne rastin e Aleksandres, 6 shenja bashke per te nxjer ndonje kuptimin ne gjuhen greke. Studjuesit angleze dhe amerikane kane mare dialektet e Anatolise ( Azi ), Egjiptit, etj te lindjes, por pa rezultat, Kane mare gjuhen Meksikane, Kineze dhe Japoneze, qe ka nje fare perberje me rokje te thjeshta, zanore + bashketingllore. Por nderprerjen e rrjeshtit ose te fjales po ta besh pas cdo simboli, ose me sa me pak simbole ose rokje, do te ritet shume here mundesia per te gjetur fjale shqipe.

Shkrimi linear B nuk jep art, letersi, poetri, as shprehje, Ai jep liste te kerkuar nga Mbreti me emra njerezish, liste mallrash per tregeti, liste paisjesh per lufte, etj, por jo shprehje.

Ne historine e Greqise per shkrimin linear B, jepet kjo metodologji, per te vertetuar se ai me qene se eshte ne token greke, eshte shkrim i fjaleve greke :

Disqet ose tabelat; menyra e shkrimit B; rregullat e shkrimit Mikenas; vendi ku u shkruan tabelat e argjilit; germat; krahasimi i germave (simboleve) me ato te shkrimit Qipriot; Ne shkrimet c’fare shkruhet; koha e shkrimeve ne copat e tabelave, deri kur vazhdoi shkrimi B; permbajtja e shkrimeve; Gjuha ne keto shenime; leksikologjia dhe kuptimi i shenimeve; foljet ne simbole; Fjale mikenase qe gjenden tek Homeri; fjale mikenase ne gjuhen e sotme; morfologjia dhe fonetika qe vertetohen ne gjuhen moderne greke; pjese nga shkrimet qe i gjejme ne epoken para-Homerit; cfare thone shkenctaret e huaj; kultura ne civilizimin Mikenas; shkrime, poezi te viteve Mikenase;

Faktet jane, dokumenta ka, qe te nxiret : Se ne shkrimin linear B eshte shkruar gjuha e lashte ilire, shqipia e vjeter ose dialekti dorian i kohes para Homerit qe eshte me afer me dialektin dorian se me dialektin e Athinasve. Per kete duhen tema doktorate nga studjues qe te zoterijne te pakten te tre gjuhet, duhet angazhimi i shtetit, Universitetit, etj, gje qe duket perspektive e larget. Duhet patur parasysh se lidhja Judeo-Kristiano cdo gje e don me orgjine Orienti dhe deri me sot askush nuk ka guzuar ti kundershtoje, se ose do ta quajne te mare ose do ta zhdukin.

I glosa ton qimenon tis Gramiqis grafi B ine eleniki grafa, oti, pote akrivos qe pu I Mikeni Elines, prosarmozontas tus, dimiurgisan ti Gramiqi grafi B den to gnorizume.

I grfi B ine katalili ja gloses ton opion I leksis apotelunte apo ales silaves ( san Iaponiki Hi ro shi ma, Na ga sa ki ;  Se no ri ta in Mexiko ; ke dhen lene san albaniki glosa pu ine ola ta leksi me mia silaves, poli i dorian koloni : Le zha,  Du re si,  A po lo ni a,  O ri ku mi,  Pa la sa,  Hi ma ra,  Fi ni qi,  Su li,  Ilir poli – Puka, Bu re li, Ku ke si, I albaniqi leksi ; va ji,  mi se ri,  fa su le,  o ri zi,  ka li,  de le,  go ma ri,  lo pa,  pu la,  ve za,  bu ka, e mallera te tjera tregetia qe jane shenuar me shkrimin linear B: Kon/ni ).

Pola iseogramata ine agnosto it simenun, ala omos ine safi. . . , To pithanotero lipon, ine ot I gramiqi grafi B sinexise na hrisimopiite ston eliniko horo ( p.x apo emboros we meta tin katarefsi tu mikiniaiku kosmo eos tin emfanisitis Finiqis fonitiqis grafis.

 

The Script Linear B

( I dialektit Ilir ose prihelen, jo grek)

In the late 19th Century, it was known that there were some ancient ruins to the south of the city of Iraklion in Crete. It was assumed that they were Ancient Greek, since Greece is littered with such ruins. Arthur Evans, the director of the Ashmolean Museum in Oxford, went out to Crete and started excavating in 1900. What he found took the world by storm: the ruins were much older than had been thought, dating from the period 2000 - 1350 BC, and belonged to a hitherto-unknown civilisation. Evans recalled the Ancient Greek legends of a King Minos who lived in a palace called Knossos on Crete. Minos’s palace was protected by a labyrinth and a bull-headed monster, the Minotaur. Evans invented the name ‘Minoan’ for the newly-discovered civilisation.

The ruins turned out to be a vast building with more than 1,500 rooms. Evans was convinced that this was indeed Knossos, the palace of Minos, and that the vast number of rooms had given rise to the legend of the labyrinth. Frescoes in the palace showed that the people worshipped bulls; Evans identified this as the source of the legend of the Minotaur.

Among the ruins, Evans found more than four thousand clay tablets1 covered in strange symbols. These were obviously writing, but of a sort never seen before. Some of them bore pictures similar to Egyptian hieroglyphs; Evans named these ‘Hieroglyphic Script’. Most of them, however, consisted of symbols made of lines, forming squares, triangles, crosses and so on. Evans gave this script the unimaginative title of ‘Linear’.

As excavations progressed, it became evident that there were two types of Linear. The earlier tablets, dating from 1650 - 1450 BC, used symbols which appeared to be adapted from the hieroglyphic script. The later tablets, dating from 1450 BC onward, used a slightly different set of linear symbols. Evans named the two scripts ‘Linear A’ and ‘Linear B’.

You can see a simple example of the Linear B symbols here2. Evans tried for many years to decipher the two linear scripts, as well as the hieroglyphic script, but failed. He assumed that the tablets were written in the Minoan language, and that it was unrelated to Ancient Greek, since he thought that the Minoan civilisation had already died out when the Greek-speaking people first arrived in what is now Greece.

 

First Steps at Decipherment

Evans did make some progress in analysis of the scripts. It was he who divided the inscriptions into Linear A and Linear B. He counted the number of different symbols - there were about 120 in each writing system. This made it likely that the script was a syllabic script, where each symbol represents one syllable. Alphabets (such as our own), where each letter represents one consonant or vowel, tend to need less than 40 symbols, while logographic systems (such as Chinese) with a symbol for each word need far more, usually thousands or tens of thousands. Syllabic scripts (such as the Japanese kana system) fall in between.

Syllabic scripts are generally used for languages where there is an alternation between consonants and vowels, such as in the words senorita and Mexico. These can be broken down into syllables, each syllable consisting of a consonant followed by a vowel: se-no-ri-ta and Me-xi-co. There is a different symbol in the script for each possible syllable: sa, se, si, so, su, na, ne, ni, no, nu, etc. Syllabic systems are not so useful for languages like English where there are a lot of consonant clusters, such as the ’str’ at the start of ’stripy’ and where words end in consonants without a vowel after them.

Further analysis of Linear B showed that there appeared to be a mixture of both pictures and syllabic symbols. Some symbols stood on their own, separated from the rest, and were recognisable as pictures: a horse, a man, a jar. Other symbols were simpler and were not of anything recognisable. These were grouped together with other similar symbols. It was assumed that these were the syllables of words, although Evans felt that some of them might serve other purposes.

Evans correctly guessed that the small vertical line which occurred regularly throughout the inscriptions marked the end of a word. Since some words occurred at the ends of lines and were continued on the next line, it was clear that the script was written from left to right. He also managed to figure out the system of numerals, with symbols for 1, 10, 100 and 1,000 repeated as often as necessary to make numbers. Many of the tablets were obviously lists of items, with each line containing a word, a picture and a number. At the bottom was a word presumably meaning ‘total’, and the actual total. They appeared to be stock lists.

Evans’s other contribution to the decipherment was to notice that there were two particular symbols, one looking like a box and the other like a backwards ‘5′, that were often used to end words that were otherwise identical. He took this as an indication that the language used the system of changing the ending of a word to denote the word’s function that is common in most European languages. This is known as ‘inflection’.

Evans noticed a slight correspondence between some of the Linear symbols and the symbols of the Cypriot writing system (from the island of Cyprus), which was used a thousand years later and which had been deciphered, but he dismissed them as coincidence: the Cypriot alphabet was used for writing Greek, and he believed that Linear A and Linear B could not possibly be related to Greek, as they were far too old.

 

Linear B Found Outside Crete

In 1939, an archaeologist by the name of Carl Blegen found about 600 tablets written in Linear B in the ancient palace of Pylos. This was on the Greek mainland. Pylos was built by a different civilisation, the Mycenaeans, who flourished in Mainland Greece from about 2000 BC to about 1200 BC. They were quite a different culture to the Minoans, with different art, burial customs, gods and rituals.

 

This was a mystery, because if Linear B was Minoan, why was it being used by the Mycenaeans? Had the Minoans conquered the Mycenaeans and imposed their language on them? Or had the Mycenaeans conquered the Minoans, and was Knossos ruled by the Mycenaeans? Yet the artefacts discovered in the two sites (Knossos and Pylos) indicated two distinct cultures. Over the next 50 years, Linear B tablets have been found in other locations, both in Mainland Greece (Mycenae, Tiryns and Thebes) and in Crete (Chania).

The next stage in the decipherment of the script was carried out by an American archaeologist by the name of Alice Kober. Over the period of 1943 to 1950 she studied the Linear B texts in detail and came up with some remarkable results. She assumed that Evans was right that the language used inflection. This means that the endings of words change in a predictable way. This is something which is not common in English, but a simple example would be the following:

Canada	Argentina
Canada’s	Argentina’s
Canadian	Argentinian

Note the final syllables: -da -das -dian, -na -nas -nian.

Using a similar reasoning, Kober examined many words and found ones in which the first few syllables were the same but the endings were different. By tabulating many such endings, she was able to build up a table of ten symbols:

Here, each symbol represents a consonant followed by a vowel. Kober deduced that all the symbols in the first column share the same vowel, although she didn’t know what vowel it was. Similarly, all the symbols in the second column share the same vowel, a different one from that in the first column. Each row represents a separate consonant. Kober’s work was unique, in that she deduced relationships between the vowels and consonants without any idea which vowels or consonants were being represented. Sadly, Alice Kober died in 1950 at the age of 43, before she had a chance to see the use to which her work was put. ( e vrane ? )

 

Michael Ventris

In 1936, a group of schoolboys were visiting the Royal Academy of Arts. The 86-year-old Evans, who happened to be there to give a lecture, showed them around the section on Greek and Minoan Art. Michael Ventris was one of the boys, only 14 at the time. He asked Evans one question: ‘Did you say the tablets haven’t been deciphered, sir?’ From that time onwards, Ventris was fascinated with the idea of deciphering the Linear scripts.

Ventris specialised in the classics in school, but never went on to college. He started work as an architect, so it was in the spirit of a hobby that he tackled the problem of Linear B in 1950, when he was 28. He decided to keep an open mind as to what language the inscriptions were written in.

 

The Cypriot Clue

Cypriot was a writing system which was used in the 1st Millennium BC in Cyprus. This was about a thousand years after the use of Linear B. Cyprus is a Greek-speaking island, and the Greek that is spoken there is very closely related to the Greek spoken to this day near Mycenae, so it is reasonable to assume there might be a connection.

Cypriot is also a syllabic writing system. Each of the 56 symbols represents one syllable: either a pure vowel or a consonant followed by a vowel. The Cypriot symbols are not the same as the Linear B ones, but there are a few (about seven) which look similar. It is conceivable that it arose from Linear B but that the symbols changed shape over the years. Cypriot uses the ’se’ symbol quite a bit to denote a final ’s’ sound in a word, a feature which is very common in Greek.

 

The Decipherment

Ventris started out by extending the work done by Kober. He built up a much bigger table of consonants and vowels by analysing different words that started with the same symbols. He used clues such as that certain tablets were clearly lists of women’s names, with a picture of a woman after each name, while others were lists of men’s names, with a picture of a man after each name. The men’s names tended to end in certain symbols while the women’s ended in different symbols. This allowed certain symbols to be grouped together.

Other symbols appeared very often at the start of words, but also in the middle of words, suggesting that they were pure vowels with no consonant attached. Eventually, Ventris had a grid with all the most common Linear B symbols on it, showing which ones shared the same vowel, and which ones shared the same consonant. But he still didn’t know what the actual vowels and consonants represented were, although he had suspicions about some of them.

Ventris did not want to rely too heavily on correspondence between Linear B and Cypriot, since there were major differences. About 90% of the Cypriot symbols didn’t match the Linear B ones at all, and Linear B did not have any single character that was regularly used at the ends of words to correspond with the Cypriot ’se’.

This did not seem all that surprising since the final ’s’ sound is a feature of the Greek language and there was no reason to believe that Minoan or Mycenaean had the same feature. However, he needed some starting point for assigning actual vowels and consonants to the grid. In the end, he used just two similarities with the Cypriot system in his decipherment.

In this manner, Ventris progressed to decipher all the letters in his grid. As he worked, he noticed that the endings of the words corresponded very closely with what he knew of Ancient Greek. Gradually, he realised that the language he was studying actually was Ancient Greek. This was despite all the experts’ opinions that it couldn’t possibly be. Ventris decided that the time had come to let the world in on his discovery.

 

Ventris had been very open about his progress on the decipherment. Throughout the period, he had written down all his findings as ‘Work Notes’ and circulated them to anyone he thought would be interested. His final results were announced in Work Note 20, in June 1952, in which he tentatively outlined his theory that the language of the Linear B tablets, even in Knossos, was Greek. Just after he issued this, he was asked to talk about the Minoan Script in general on BBC Radio 4. He gave his talk, and briefly outlined his new theory.

 

John Chadwick

John Chadwick (1920 - 1998) was a comparative linguist. He studied Greek dialects, analysing the differences and attempting to reconstruct the mother language. In effect, he studied a type of Greek which had never been seen written down. In fact, he was reconstructing the language of Mycenae, the very language that was on the Linear B tablets. In June 1952, Chadwick heard Ventris’s tentative announcement on the radio that he had deciphered the writing system and that it was Greek. He was impressed with what he heard, so in July, he contacted Ventris and offered to assist him. Ventris accepted.

From that time on, Ventris and Chadwick worked together, using Ventris’s knowledge of the symbols and Chadwick’s knowledge of the language to produce a full decipherment. The Mycenaean Greek was shown to be different from the Ancient Greek of Homer, but in line with the predictions of the comparative linguists. They published their work together in 1953 in an article entitled ‘Evidence of Greek Dialects in the Mycenaean Archives’.

Their findings tell us two interesting things.

Firstly, the Mycenaeans spoke Greek. This is something that had not been known for certain before. It had always been known that the Greek-speaking Dorians did not arrive in Greece until about 1000 BC, and it was also known that the Mycenaeans were not Dorian. Secondly, Knossos was controlled by Greek-speaking people from about 1450 BC onwards. The most reasonable explanation is that the Mycenaeans invaded Crete and conquered it.

Initially, Ventris and Chadwick received some praise and some disbelief from other scholars in the field, although the harshest judgements appear to have come from people who didn’t read the document. Soon, however, a tablet came to light which was clearer than any previous ones: among the Linear B text were pictures of pots and jars which clearly had three legs, four handles, two handles, no handles and so on.

The newly deciphered text said just that: ‘pot with three legs’, ‘jar with no handles’, ‘jar with four handles’, etc. This was such a good confirmation of Ventris and Chadwick’s work that virtually all opposition to the theory was dropped and the decipherment was accepted as being the genuine article.

 

Revealed Linear B

Each symbol in the main grid is either a pure vowel (the first row) or a consonant followed by a vowel, with the consonant shown on the left and the vowel shown at the top.

Linear B is like a shorthand system, with much abbreviation. It does not distinguish between many consonants. Aspirated consonants such as ph, th, etc are written using the same symbols as their unaspirated versions (p, t, etc)4. Certain other sounds which are quite clearly different are written using the same symbols:

Linear B handles syllables with two consonants followed by a vowel by breaking them up into two syllables and repeating the vowel: kno becomes ko-no; mni becomes mi-ni. These can lead to much ambiguity. However, all examples of Linear B so far have been palace stock records. In this limited area, the users of the script would have had no problem interpreting the script.

 

Aftermath

Ventris and Chadwick went on to publish a detailed account of the decipherment in 1956 under the title ‘Documents in Mycenaean Greek’. Tragically, just after this was published, Michael Ventris was killed in a car accident, at the age of 34. ( e vrane ? )

Other researchers went on to translate most of the tablets from Pylos and Knossos, and additional tablets which were discovered later in such locations as Thebes and Chania. All of them are store records, giving us a detailed look at what went into the day-to-day running of a Mycenaean palace, but no histories, no poetry and nothing that could be counted as literature have yet been discovered. It is possible that, due to the shorthand nature of Linear B, it would not have been practical to write down such works.

One interesting discovery is that writing was not just the job of a few scribes. All the tablets in Pylos were made within a single year. Presumably the tablets would have been wiped clean at the end of the year for a new accounting year, but due to a fire, the tablets were baked hard, making them permanent. Analysis of the handwriting on the tablets shows that they were written by more than 50 different people.

The palace in Pylos is big, but not big enough to support 50 scribes doing nothing but writing records. This suggests that everybody with a responsible job was expected to keep their own records. So writing was a skill of every educated person. But no writing has ever been uncovered outside of the palaces. Probably it was never a skill of the peasants, and also, most agricultural land has been ploughed over thousands of times since the age of the Mycenaeans.

No progress has been made in the decipherment of Linear A, which has only ever been found in Crete. It is assumed that Linear A represents the original Minoan language. Many of the symbols are the same as those in Linear B, but using the Linear B sounds to read Linear A gives us a meaningless string of syllables. These may be in fact the Minoan language, but we have no way of knowing since we aren’t familiar with that language. Alternatively, there may be a different set of sounds for these symbols. Perhaps some future scholar, with as much determination and persistence as Michael Ventris, can solve the mystery of Linear A.

The short example of Linear B given above can now be decoded: a-re-ka-sa-da-ra. This has been found as the name of a woman on one of the Linear B tablets. There are a few different ways this could be read, but taking ka-sa as ksa and taking da-ra as dra, we get a-re-ksa-dra which is quite clearly the name Alexandra. It is strange to think that there were people with this name living more than 3,000 years ago!

 

Emmett L. Bennett Jr,[40] a classicist who played a vital role in deciphering Linear B, the Bronze Age Aegean script that defied solution for more than 50 years after it was unearthed on clay tablets in 1900. Program in Aegean Scripts and Prehistory/University of Texas at Austin. Professor Bennett’s work opened a window to deciphering tablets written in Linear B, a Bronze Age Aegean script.

 

Professor Bennett was considered the father of Mycenaean epigraphy — that is, the intricate art of reading inscriptions from the Mycenaean period, as the slice of the Greek Bronze Age from about 1600 to 1200 B.C. is known. His work, which entailed analysis so minute that he could eventually distinguish the handwritings of many different Bronze Age scribes, helped open a window onto the Mycenaean world.

This was the world of which Homer would sing in his “Iliad” and “Odyssey,” a world that until Linear B was deciphered had languished in the murk of prehistory. Deciphering an ancient script is like cracking a secret code from the past, and the unraveling of Linear B is widely considered one of the most challenging archaeological decipherments of all time, if not the most challenging.

“Anyone who’s looked at a piece of indecipherable handwriting realizes how difficult it is as opposed to looking at a piece of text with the same message in printed form,” With an unknown language in an unknown script, the difficulty is multiplied a thousandfold.

Linear B recorded the administrative workings of Mycenaean palatial centers on Crete and the Greek mainland 3,000 years ago: accounts of crops harvested, flocks tended, goods manufactured (including furniture, chariots and perfume), preparations for religious feasts and preparations for war. It was deciphered at last in 1952, not by a scholar but by an obsessed amateur, a young English architect named Michael Ventris.

In his seminal monograph “The Pylos Tablets” (1951), Professor Bennett published the first definitive list of the signs of Linear B. Compiling such a list is the essential first step in deciphering any unknown script, and it is no mean feat.

Analysts of Linear B spent years in similar straits. Working with Alice Kober, a classicist at Brooklyn College who before her death in 1950 was one of the world’s foremost experts on the script, Professor Bennett spent much of the 1940s hammering out a list of about 80 characters.

Each character stood for a syllable of the still unknown language. Thanks to the combined efforts of Professor Bennett, Professor Kober and Mr. Ventris, Linear B is now the earliest readable writing in Europe, and the Mycenaean Age is part of the canon of history.

Those skills would prove invaluable for his analysis of Linear B. The tablets were first unearthed in the spring of 1900 at Knossos, Crete, by the English archaeologist Arthur Evans, who dated them to about 1450 B.C. (He also uncovered an older Cretan script, which he named Linear A; it remains undeciphered.)

The language it recorded was equally unknown: many ethnic groups had peopled the Bronze Age Aegean, and there was no way to tell which had produced the tablets. Mr. Evans tried for decades to crack Linear B but was unable to do so before his death in 1941.

About the only thing of which he, and most later investigators, felt confident was that the script did not record Greek: Greek speakers were not thought to have existed that long ago. Even if they had, they would seemingly have had no way to write their language down: the Greek alphabet was not adopted until the eighth centuri  (The Homeric epics were composed and transmitted orally starting in the ninth or eighth century B.C.) But as Mr. Ventris discovered, tury B.C. Linear B did write Greek — a very early dialect spoken 500 years before Homer and a millennium before the Classical Age.

 

Professor Bennett’s investigations centered on a cache of Linear B tablets from Pylos, on the Greek mainland; they had been unearthed by his mentor, Professor Blegen, in 1939. After the war, Professor Blegen entrusted his disciple to transcribe, analyze and publish their contents.

The result was “The Pylos Tablets.” Though the book did not try to decipher Linear B, its careful transcriptions, comprehensive list of signs and analysis of characteristic patterns in the script gave Mr. Ventris essential grist. “We know how much Ventris admired Bennett, because he immediately adopted Bennett’s sign list of Linear B for his own work before the decipherment,” said Mr. Robinson,

 

Deciphered Linear B

For a long time the Linear B script did not disclose its secret to those who worked on its solution. Nor was the decipherment facilitated by the manner in which Sir Arthur Evans published the texts of the Linear B tablets—not all at once, but seriatim. When Blegen discovered the Linear B tablets on the Greek mainland in the ruins of the ancient palace in Pylos, they were ascribed to the Heroic Age of Troy, the final stage of the Mycenaean Age that ended abruptly.

Yet even after the Linear B tablets were found on the mainland of Greece their language was not thought to be Greek. The reason for that was, first of all, in the accepted chronological scale: the Ionian age, according to conventional chronology, was separated from the Mycenaean Age by five hundred years. Greek writing appears for the first time in the eighth century. Efforts to read the tablets made by classical philologists were unsuccessful, and whatever clue was tried out, the result was negative.

One of the most important and far-reaching theses of the reconstructin of ancient history is in the conclusion that the so-called Dark Ages of the Greek and Anatolian histories are but artifacts of the historians, and never took place. The Mycenaean Age ended in the eighth century and was followed by the Ionic times, with no centuries intervening, the break in culture being but the consequence of natural upheavals of the eighth century and of the subsequent migrations of peoples. Consequently the Ionic culture must show great affinity with the Mycenaean heritage; and therefore I have claimed that the Linear B script would prove to be Greek; but this was not a view that had many supporters.

In 1950 the eminent authority on Homeric Greece, Helen L. Lorimer, in her treatise Homer and the Monuments wrote of this script and of the efforts to read it: “The result is wholly unfavorable to any hope entertained that the language of the inscriptions might be Greek.”Nevertheless, on the occasion of addressing the Forum of the Graduate College of Princeton University on October 4, 1953, I formulated my expectations:

I expect new evidence from the Minoan Scripts and the so-called Hittite pictographs. Texts in the Minoan (Linear B) script were found years ago on Crete and in Mycenae and in several other places on the Greek mainland. I believe that when the Minoan writings unearthed in Mycenae are deciphered they will be found to be Greek. I also claim that these texts are of a later date than generally believed. “No ‘Dark Age’ of six centuries’ duration intervened in Greece between the Mycenaean Age and the Ionian Age of the seventh century.”

 

The address was printed as a supplement to Earth in Upheaval, but the last passage in the address was quoted from my Theses for the Reconstruction of Ancient History, published eight years earlier, in 1945.1

When speaking to the Princeton Forum in October 1953 I did not know that a young English architect was by then on the verge of publishing the solution to the riddle of the Linear B script. Only six months passed since my addressing the Graduate Forum, and the April 9, 1954 front page news of The New York Times made known the exciting performance of decoding Linear B by Michael Ventris.

The ancient script “that for the last half century and longer has baffled archaeologists and linguists has been decoded finally—by an amateur.” Ventris, an architect and “leisure-time scholar of pre-classic scripts,” served as a cryptographer during World War II. The script that had been tried without avail in a variety of languages Hittite, Sumerian and Basque among others was found by Ventris to be Greek. 2

Ventris as a boy attended a lecture by Sir Arthur Evans on the Minoan tablets with unread scripts and, like Schliemann who since boyhood was determined to find Troy and the tomb of Agamemnon, was intrigued to decipher the script of which he heard Evans speak. Thus the greatest discoveries in the world of classical studies were made by non-specialists, a merchant and an architect.

But Ventris was not immediately on the right path. In 1949 he had sent out a questionnaire on Linear B to leading authorities on Aegean questions; he privately distributed the replies in 1950 as The Languages of the Minoan and Mycenaean Civilizations ( known as the “Mid-Century Report” ). None of his queried correspondents came upon the right trail.

In 1962 Leonard R. Palmer testified as to the stand the Hellenic scholars and Ventris himself had taken prior to the achievement; in his book Mycenaeans and Minoans, Palmer wrote: “Evans ventured no guess at the possible affinities of the Minoan language. That it was Greek never entered his head.” Also Blegen, who was the first to find the tablets on Greek soil, “was ‘almost certain’ that the language of his tablets was ‘Minoan’ . . . Nor did the possibility that the Linear B tablets concealed the Greek language occur to Michael Ventris.” He “guessed that the language was related to Etruscan .

. . This wrong diagnosis was maintained by Ventris right up to the final stages of his decipherment.” “It figures in the so-called ‘Mid-Century Report,’ which records what could be deduced by the most eminent living authorities from the archaeological and other evidence available at the time preceding the decipherment of the script. The remarkable fact stands out that not one of the scholars concerned suggested that the language could be Greek.”

But a few years more and Ventris found the true solution. Even then loud voices of skepticism and opposition made themselves heard. 3  But the method being perfected disclosed more and more Greek words and names which could not result from a mistaken decipherment. The entire field of early Greek civilization experienced the greatest shock since the discovery of Troy. To the even greater surprise of the scholarly world the names of the deities of the Greek pantheon, supposedly “created” by Homer and Hesiod, were found on the deciphered Linear B tablets.

 

The reading of these tablets in the Greek language raised the question: How could a literate people in the fourteenth century become illiterate for almost five centuries, to regain literacy in the eighth century? Thus the problem already answered in Ages in Chaos was brought into relief, and a heretical idea crept into the minds of a few scholars: is there some mistake in the accepted timetable?

In the last century a Dark Age of five centuries’ duration between the Mycenaean and the Ionian ages was forced upon the scholars of the Greek past by students of Egyptology, and in three quarters of a century this notion, first bitterly opposed, became as bitterly defended by the new generation of classical scholars, only to be confronted with the riddle of the Mycenaean tablets written in Greek more than five hundred years before the oldest known Greek inscription in alphabetic characters adapted from the Hebrew-Phoenician script.

Ventris died young, in an auto accident, soon after his triumph. One of the most tantalizing riddles of classical archaeology was solved, but not without creating some puzzling situations. The Homeric Question, instead of being solved, grew now to astonishing, one would like to say, Homeric, proportions.

 

References

In this publication, distributed only to a limited number of large libraries in Europe and America, I stated, without any elaboration, the findings to which I had come in the work of reconstruction of ancient history, thus outlining the projected Ages in Chaos and its sequel volumes.

Cf. J. Chadwick, The Decipherment of Linear B (Cambridge, 1958).

E.g., that of Prof. Beattie in Journal of Hellenic Studies 76 (1956), pp. 1ff.

 

Alice Kober (December 23, 1906 in New York City – May 16, 1950) was an American classical scholar and archaeologist best known for laying the groundwork for the decipherment of Linear B. Starting in the early 1940s, Kober conducted her studies of Linear B while an assistant to Sir John Myres. At the time, it was agreed that the writing direction of Linear B was from left to right. Most of the known clay tablets were inventory data which contributed to the early decipherment of the counting system.

The number of distinct characters that had been identified – 90 – indicated a syllabary writing system. Arthur Evans also suggested that the language used inflection. While some scholars suspected it might be related to Greek or a Cypriot language, most assumed Linear B was an unknown Cretan language. She filled over 186,000 note cards with information about occurrences of the 90 Linear B characters. Kober found patterns in the writing: she identified word stems and endings which she presumed indicated the grammatical case. She also labelled some characters consonants and others vowels.

 

Cambridge University  [41]

. . at present the earliest document known to be in Greek are texts in Linear Script B. It is impossible to recognize as Greeks those people who spoke an indo-European language that had been sufficiently separated from its parent stem to be in modern linguistic terms as Greek.

The consensus is that the language is not Greek, although a few would allow that it may contain Greek elements. Some, led by C. Gordon, have thought it to be a western Semitic dialect. Others identify it with Luwian; but it is not by any means certain that all the text are in a single language. Obviously caution and patience are called for.

J. Chadwick in the pertinent chapter, would imply that the language had been formed still earlier, in another region – a supposition without firm evidence and hard to reconcile with either linguistic or archaeological data. The hypothesis that Greek was developed by people of I-E speech after they had reached Greece is more convincing, though admittedly not subject to final proof.

In 1928, Blegen and Haley found pre-Greek place-name belong to the Early Bronze Age, are no Greek.  A new people arrived in Greece, probably in the twentieth century b,c, coming either from the north. They spoke an Indo-European language, which either was Greek or was about to become Greek, and one of their making Minyan pottery, the knowledge of which probably came with them but was developed chiefly in their new home.

      They were related in culture and probably in race to the people of Troy, who arrived at the Hellespont about the same time or a little later. Before long they were spread through all the Peloponnese and established in the north-west and north, but the interior parts of Thessaly and Macedonia were never deeply affected by them.

 

M. Ventris & Linear Script B [42]

Ventris’s work was carried on with rigid exclusion of influence by any known language. Actually Ventris, following Evans and nearly al others, did not believe, despite historical consideration which might have made themselves felt, that the language was Greek.

            Cnossus 1480-1400 was captured by Greek or foreign control. Why was Linear B developed I Minoan, because Linear A was inadequate for Greek ? Linear B evidently cannot be derived from Linear A, but instead booth must come from a common source, an earlier script totally lost. Linear B was carried back to Greece.

            The seemingly necessary hypothesis that Linear B, though exported to Greece and written for nearly two centuries, changed very little, can be confirmed to some extent by evidence of the vase-inscriptions from Thebes, dated 1320 bc.

 

          Will  all this accords the fact that Linear B itself was a most imperfect syllabary for Greek. .  Verse such as the Homeric, but even much simpler verse, would be impossible in Linear B. Presumably Linear B was created by fiat. . Of some of these tablets, the language is an untranslated.

 

Cambridge Ancient History [43]

      The tablets with linear B dated 1400-1375 bc, Cnossus, Pylus. Words in the syllabic remain enigmatic. . The words spelt with signs represent of course not only items of vocabulary but also proper names. It has been suggested that some tablets which do not apparently yield Greek words are in some other language.

         But a much higher proportion thanin classic Grece does not yield clear interpretations of this sort. . .some may be hypocoristics of Greek orgin, but, especially at Cnossus, we must clearly reckon with a large element in the population who retained a non – Greek tradition at least in their names.

The place names , as in classical times, are largely without Greek etymologies but can hardly be classed as foreign on that account.

           . . many interpretations can be firmly dismissed as contrary to the known facts. The presence in the cocabulary of a number of wordddds not to be identified any classical source  need occasionno surprise. Chronolpgically the nearest surce  is Homer, and it is generally accepted that Homeric text, dates to about five centuries after the fall of Pylus.

            The presence of a non-Greek element is perhaps to be inferred from the personal names which are not of Greek type , . . may  perhaps have been given by Greek masters to their barbarian serfs. Minoan civilization was modified from under Greel rule. It would seem that non-Greek names are more frequent at Cnossus than on the mainland. . . . . .

 

PS.       Jepet me shkurtime. Kush eshte i interesuar mund t’ja japin krejt ne shqip, por do ti humbase vlera e vertetesise, e besimit dhe nuk do te kete me kureshtje per tu thelluar me teje, per te nxjere ne menyre me shkencore qe : Gjuha jone ( ilire ) rreth 1500 vjet para eres se re eshte shkrojtur me Shkrimin Linear B.

 

Konstantin L. Gjoka ( Qeparoi ) i diplomuar nga Universiteti i Tiranës me titull Inxhinier, me gradë shkencore “Kandidat i Shkencave” po nga ky universitet, me gradën  “Doktor i Shkencave” nga universiteti Politeknik Mecovio i Athinës, me Certificate Postdoctoral nga Georgetown University Washington. Antar - Melous Texniko Epimelitirio Eladas; Member New York Academy of Sciences. Nënshtetas Amerikan, banues New York, lindur dhe rritur në  familje himariote, me baba ilir e nënë helene.

Ka shkruar, për  llogari të New York Center for Studies & Resarch, me dhjetra punime, shumë prej të cilave janë botuar në librat e bërë së bashku me, studjuesen dhe poeten Eleonora Koka : “Dinjiteti Human,” “ Stuhi në  Qendër të Perandorisë,”  “Studime.”

drkostaqeparoi@gmail.com

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

---

[1] Prof. Bernard Knox, In his introduction Homar, at The Iliad, Penguin Books, Inc, USA, 1991

[2] Introduction in The Odyssey, Penguin Books Inc USA 1991

[3] Aristidh Kola, “I Arvanites & Katagoji ton Elinon”:  “I glossa ton Theon”, dy libra në  orgjinal të shoqëruara edhe me indeks.

[4] The Cambridge Ancient History, G.Britain, 1978.

[5] Prof. Janë Ellen Harrison, ka shkruar tre libra për   fillimin e kulteve të para të njerëzimit, me tituj: Prolegomena (= Prologu, të thënat e para);  2. Themis (të thënat) dhe  3. Epilegomena (= Epilogu, të thënat më pas).

[6] Ocellus, Lucanus on the Nature of the Universe, Londer, MDCCCXXXI

[7] Hesiod, Theogony…The Johns Hopkins University Press, Baltimore 1983

[8] Juliana, Ndikimi i Perëndive në  Perëndimin e Perendit, New York Center for Studies & Research, 2009

[9] Homeri, Iliada dhe Odisea…

[10] Homeri,  The Odyssey,   1-259

[11] po aty, 2-18

[12] po aty 19-177

[13] Homeri, Iliada, Pinguin Books, 1994, f 11, citohet tek Iliada

[14] po aty, citohet në  parathënien e Iliadës

[15] Homeri, Odyssey, Penguin Books, f. 352, ku citohet Dr. Petter V. Jones.

[16] Po aty, f. 370,  24-538

[17] Herodotus, Harper Publisgers, 1880   f.  22

[18] po aty f.22

[19] N.G.L. Hammond, A History of Greece to 322 bc. London 1986.

[20] Herodotus, libër i përmendur më lart, f. 64

[21] po aty f. 164

[22] po aty, f.167, 194

[23] po aty, f. 332

[24] po aty , f.340

[25] po art, f.74

[26] po aty, f. 74

[27] Herodoti, në  anglisht, f. 74-75 ose Clio - I

[28] po aty, f. 363, VI-24

[29] Thucydides, The Peloponnesian War, London 1982 f. 42

[30] Xenophon’s Anabasis, The March up Country, Michgan 1959

[31] Polybius, The Rise of the Roman Empire, New York 1979.

[32] Plutarch, The Lives of the Noble Grecian and Romans, Encyclopedia Britannica, USA 1952.  Plutarch on Sparta, f. 1

[33] po aty, f.69

[34] R.J.A. Talbert, citohet tek Plutarch on Sparta, f. 107

[35] Plutarch, Pyrrus, f.405 Plutarch,

[36] Plutarch, Lycurgus,  f. 37

[37] po aty, f. 314

[38] Grupi i arkeologëve ishte nga Millsaps College i Jacksonit në  Missisipi USA drejtuar nga Prof. Michael Galaty.

[39] Istoria ton Elinon, Tomos I, Proistoriki Hroni, Ekdosi Domi,; ekdomi@internet.gr, Atene, Mikinaiki Grafi, Kathijitis Joanis Probonas, p. 546-582. Ne fund japim disa citime greqisht me germa latine te mara nga keto faqe.

[40] Margalit Fox

[41] John L Caskey, Profesor of classical Archaeology and Fellow of the Graduate School in the University of Cincinnati; The Cambridge Ancient History, volume II, Part 1, Chapter IV, Greece and the Aegean Islands in the Middle Bronze Age, Cambridge University praess, 1978,page 137-140.

[42] Sterling Dow Professor of Archaeology, Harvard University, The Cambridge Ancient History, vol IV, Part 1, The Linear Script and the tablets as Historical Documents, p. 599-607

[43] John Chadwick, Prof. University of Cambridge, The Cambridge University History,  P. 611-622

Posted in Blogroll | No Comments »

DJEGIA E NJË LIBRI

27/01/2012 by admin.

Rituali i djegies së një libri të një autori shqiptar për Enver Hoxhën
u përsërit për të tretën apo të katërtën herë. I nisur kohë më parë në
një qytezë të Kosovës ai e kapërceu kufirin shtetëror dhe duke qenë
përherë brenda shtëpisë së përbashkët të shqiptarëve, e vijoi
rrokullimën edhe në anët tona. Lajmet thonë se këtë herë zjarrvënësit
e librit janë po ata, komunistët, por dyshoj të jetë plotësisht e
vërtetë. Nuk duhet të jenë as enveristë seriozë, sepse shumë syresh
prej tyre, në Shqipëri e sidomos në trojet e bashkëkombësve tanë në
Kosovë apo Maqedoni e Malin e Zi, duke pasur edhe arsye të tjera për
të qenë nostalgjikë të tij, në asnjë rast nuk kanë zgjedhur si mesazh
të shpalljes së ideve të tyre djegien e një libri. Jo vetëm nuk e
nxitën, por as e nënkuptuan si të arsyeshëm, një gjest të tillë, edhe
pjesëtarët e familjes Hoxha, të cilët e përballuan debatin hapët, siç
është rregulli themelor dhe i pacënueshëm i pluralizmit.
Zjarrvënësit e librit sigurisht që janë aq të painformuar sa nuk e
dinë se edhe në vetë bibliotekën personale të diktatorit, ndryshe nga
sa sistemi politik i institucionalizuar prej tij “ktheu në karton” apo
censuroi e ndaloi, kishte botime kundër komunizmit. Ai zyrtarisht
merrte informacione që flisnin kundër tij dhe të gjitha mund t’i gjesh
me bollëk nëpër arkiva. Nuk i përvëloi.
Ja përse këta që gjestin e shumë përsëritur dhe tashmë jo të
rastësishëm të djegies së një libri po na e shndërrojnë në një mesazh,
nuk duhet të jenë vetëm disa individë, por një mendësi që jo vetëm ka
mbetur gjallë, por edhe hakërrehet. Këta janë stalinistët, një lloj
komunizmi ultra radikal, që çuditërisht nuk vuri mend me dështimin e
plotë të doktrinës së marksizëm-leninizmit, por, duke përfituar prej
lirisë që solli rënia e diktaturës së asaj dogme, tani pëlqejnë të
manifestojnë revansh.
Kjo nuk do të thotë se ndaj tyre duhet që shteti të marrë masa. Janë
të lirë të djegin çfarëdo libri që u mbushet mendja. Tregojnë vetëm
kulturën e tyre primitive. Librat e Hoxhës shiten gjithkund nëpër
buzëtrotuaret e qyteteve shqiptare, madje në mes të kryeqytetit, para
syve të mijëra e mijëra turistëve të huaj dhe askush nga ata që u
persekutuan jo vetëm nuk ka djegur publikisht ndonjë prej tyre, por as
i ka bërë thirrje institucioneve përgjegjëse për ndonjë veprim
“pastrimi”. Edhe në fund të 1990-tës, kur lëvizja antikomuniste
shpërtheu me vrull dhe në muajt janar, shkurt e mars të vitit pas
ardhës u pleks edhe me veprime radikale, përveç ndonjë rasti të
rrallë, nuk i dogji veprat e diktatorit, por protestoi duke i flakur
në rrugë. Megjithatë edhe në këtë veprim të fundit nuk kishte mes tyre
demokratë të së djathtës së vuajtur nëpër burgje. Jo sepse ende kishin
frikë, siç thuhet shpesh, sepse koha e provoi, që kur ajo “u doli”,
nuk e bënë kurrë një veprim të tillë.
Mosdhunimi i librit ishte gjest i madh lirie, siç qe veprim liridashës
rrëzimi i monumentit të Enver Hoxhës në sheshin “Skënderbeu”. Qe i
pranueshëm ato çaste kush e shprehte zemërimin me ndonjë goditje me
duar apo këmbë, po ashtu edhe tërheqja zvarrë deri sa u mbart në
qytetin Studenti. Aty pati edhe eksponentë të lëvizjes për çlirim nga
diktatura që shkëputën nga bronci i statujës copëra dhe reliket e tij
i shpërndanë nëpër Evropë, si shenjë e përfundimit të një regjimi. Ka
ende që ndonjë prej tyre ndonjë copë e ruan, sigurisht aspak për t’i
shprehur simpati, por për kulturë kujtese kombëtare. Gjithkush që i ka
ndjekur me vëmendje mbresat për episodin e rrëzimit të monumentit,
cikël që do të gjallërohet edhe këtë 20 shkurt, nuk është ndjerë mirë
kur ndokush prej pjesëmarrësve mburret se ka derdhur mbi statujën e
diktatorit ujët e hollë.
Sepse libri është pjesë shumë e çmuar e lirisë dhe në një shoqëri që
respekton mendimin ndryshe botimi që nuk të pëlqen ty apo edhe vetë
qeverisë e shtetit, do të rrijë në publik i pacensuruar e ca më pak,
kurrë, i djegur. Fuqiplote për veprime kundërvepruese janë vetëm
gjykatat. Por as ato, po të kujtojmë njëzetë e një vitet e pas
1990-tës, nuk kanë ndërhyrë për t’i larguar nga sytë e shqiptarëve
librat e Enver Hoxhës apo të bashkëshortes së tij, e cila ka
sipërmarrë me mjaft seriozitet e angazhim rigjallërimin e doktrinës së
tij humbëse.
Për librin që po digjet dhe për çdo libër tjetër që do ta pësojë një
sjellje të tillë barbare, shoqëria shqiptare, që nga më të diturit e
saj, studiuesit profesionistë e deri tek njerëzit e thjeshtë, i ka të
gjitha aftësitë që t’i drejtpeshojë individët, ngjarjet dhe dukuritë
me analizë, pra me mendjen dhe fjalën e lirë. Askush nuk ja hedh dot
opinionit publik, sado dinak të jetë në shtrembërimin e një të
vërtete, sado i fuqishëm të duket një çast, sado të ngjajë se ka
mbështetje mediatike apo lidhje me pallate pushtetesh. Është liria e
të shprehurit, sjellja e kulturuar qytetare, që i vë ata në
vështirësi. Djegia e një libri, akt mirëfilli nazist (kështu vepruan
hitlerianët në “Natën e Kristaleve “), u jep atyre krahë.
Ka një fjalë të urtë, e cila qarkullon e mirëpritur mes shumë popujve.
Më pak është e dëgjuar këtu tek ne, në Shqipëri. Ajo thotë se kur vdes
një i moshuar digjet një bibliotekë.
Dituria botërore e ka gjetur librin si simbolin dhe vlerën e vetë jetës.

Ylli Polovina

Tiranë, më 20 janar 2011

Posted in Blogroll | No Comments »

Ruzhi që më mësoi “biçikletën?!”

25/01/2012 by admin.

  Tregim

Nga    Përparim    Hysi

            Do nisesha për Shkodër nga Tirana dhe qeshë mëdyshas:me autobuz apo me tren?

Piva një kafe tek “Grandkafe”(kjo dihet që është kafja”ime?!”) dhe bleva një gazetë.Sytë drejt dhe tek horoskopi:vallë,ç’më premton sot? Kam lindur në 21 janar dhe kam shënjën e ujorit.Më thoshte,veç tjerash,sot,po udhëtove me tren,të pret një surprizë e madhe.Epo ,ndonjëherë,edhe ngopesh me lugën bosh dhe ç’do humbja,sado që e di që treni vazhdimisht ka qenë problem për vonesat.Po unë punën nuk e kisha me ngut.Përkundrazi,krejt ditën time.Kisha marrë me vete librin tim”Mbeta dashurive” dhe deri në Shkodër,me këngë e me lodër(kur thojnë/!) kisha se si e vrisja kohën.Nga ana tjetër,si një njeri që e kam rrahur atë rrugën e vjetër me kohë,kisha dhe pak nostalgji.Aq më tepër që po vija nga Amerika,pas 10 vjetësh.Mendoja se do çmallesha me peizazhin e asaj vere dhe mbi të gjitha,e kisha si obsesion timin që sytë t’i ngulja mbi atë qytezën e vogël të Milotit dhe pikërisht tek ai vëndi ku kishte dyqankën(po ta themi pakëz korçarçe këtë fjalë),kafexhesha me famë në gjithë Veriun e Shqipërisë,Maria Lul Pali.Nuk kish njeri që të ndalej në Milot dhe mos shijonte atë kafe nga ajo,Maria, që  qe një Zonjë aq fisnike sa kish fituar admiruesit e saj deri tek qeveritarët e lartë të asaj kohe.As do humbte gjë bashkia apo  komuna e Milotit po ta shpallte qytetare nderi atë Maria Lul Palin se ka qenë ndera dhe krenaria e Milotit.Në se nuk e ka bërë,kurrë nuk është vonë.

                             *   *   *

Me këto mendime hyra në tren dhe zura vënd në vagonin e parë,afër dritares që,kur t’ma donte nevoja,të ngrihesha dhe të kullotja sytë.Frikë se do më njihte njeri këtyre anëve nuk kisha fare.Për dy arsye:së pari,që gjatë këtyre 10-vjetëve në mërgim kam ndryshuar fare dhe mezi më njohën në Fier,po për këtej as që pyesja,aq më tepër që kam syze të zeza dhe,ndërsa njerëzit i shoh mu në bebe të syrit,ata,përkundrazi,s’kanë se si më dallojnë.Sa zura vënd,ndjeva që një çift pleqësh(më të moshuar se unë),hapën derën dhe gruaja përpara   dhe burri pas,më kërkuan leje:-A mund të rrimë dhe na këtu?-Posi,- thashë,- dhe u ngrita që çifti të ulej përballë.

-Jo,mor zotëri,-foli gruaja me një zë koke,prej bassi (nuk e di pse m’u duk i njohur ai zë?!) ,ky im shoq e ka nda mëndjen me ba një grimë gjumë dhe asht bash si “kërthi”,e mbështet kryejtin bash në prehnin tim dhe jemi mirë kështu.

Dhe,vërtet,ky”kërthiu” e mbështeti “kryejtin” në pëqi të shoqes dhe,sikur ta kish gjumin me kurdisje,filloi me gërr-fërr. Ndërkaq,erdhi fatorinoja dhe,me sa duket e njihte çiftin prej kohësh,sa kontrolloi biletat,ndjeu që i tha:

-Ruzhdë po asht bosh dhe gabina tjetër apo vjen andej.

-Po jo,moj Fatije,-foli kjo që e quanin Ruzhdë,- tash po rri me RRustin si me ken në dyshek e këtu,po nuk u mërzit ky Zotnia,po i shkëmbej dy pare muhabet.Fatia iku dhe mbeta unë dhe Ruzhda për muhabet.Ajo shtiri sytë mbi librin që lexoja dhe tha:

-A mundem me e pa nji fije?

-Sigurisht,zonjë! Dhe ia zgjata.Ajo e mori librin të mbyllur dhe sa pa emrin mbi kopertinë,më pyeti:

-Ba me e ditë se ku e ke ble nji kët libër?

-Nuk e kam ble,- i thashë.Ma ka falur autori,se e kam mik.

-Me demek,e njihke?

-Po,moj zonjë fisnike.

Ajo  e ktheu nga prapa.Pa fotografinë dhe atë biografi time të shkurtër ku thuhet se kam mbaruar pedagogjiken e Elbasanit dhe,pa e lëshuar librin nga dora,tha si me vete:-Po,mor,bash aj asht e nuk e luan topi!Unë,nga ana ime,e njoha mirë këtë Ruzhdien(Ruzhdin) që kishte zë burri,prej bassi të fortë,po duke bërë të paditurin,ndërhyra:

-Pse ju zonjë,e njihni?

-Jo e njoh,po bash si parja e kuqe .Po kanë kalue mb i katërdhjetë vjet.Mandej,sikur pyeti,por jo,mor zotni,jo katërdhjetë po plot 50vjet të mira. Pastaj,si solli sytë nga fotografia,tha:-Eh,qebesa, qenka rrit e a ba burrë! Dhe,pa më lënë kohë për ta pyetur më tej,tha:-Do të lutna për nji gja.Këtu jemi në Vorë e unë po zhytna në këtë libër të mikut tim të këtu e 50-vjetëve se sa të zbresim jam duke e mbarue.Dhe Ruzhda u zhyt në vjershat e mia:të gjitha poezi lirike.Kurse unë nga ky takim(epo kot nuk thotë horoskopi?!),mbetur si!elektron i lirë,zura t’u kthehem atyre viteve kur u njoha me këtë Ruzhdën që në shkollë njihej si Rruzhdia.

 

                              *    *   *

Rruzhdia erdhi nga një shtëpi fëmije dhe qe jetime.Qenë tri të tilla në shkollën tonë.Qe aq e”avashtë” në mësime,sa çdo klasë e bënte nga dy vjet.Po këto të shtëpisë së fëmijës,nuk i përjashtonin.Kështu që kur unë qeshë në vitin e katërt,ajo vazhdonte prapë të dytin.Qe më e madhja me trup(duket dhe 7-vjeçaren e përsëriste çdo klasë) dhe rrëmbente mbi gjithë shoqet.Qe e fuqishme si një djalë dhe,ajo që të çudiste,edhe zërin e kishte jo si femër,po si burrë e kaluar burrit.Kishte një zë bassi.Po ta shikoje nga konstrukti,të jepte pamjen e një druvari dhe aq.Aspak e bukur.Përkundrazi.Sado me keqardhje tek shkruaj (se për femrat kam respekt),po ta shpallte.Sikur kish kapërcyer ylberin po në inversin e keq: qe e shëmtuar.Sikur ta shihte këtë Ruzhdin apo Rruzhdien xha Myrtja i fshatit tim,do thoshte:

-Karabina si femër!(domethënë turqisht:ndërtesë e zezë!),se e zezë qe dhe në fytyrë.Aq e zezë dhe e ashpër sa them,me përafërsi,mendoni atë”Azinë” e Balzakut dhe keni dorë me një Ruzhdën.Plaka Qeriba për këto lloj femrash,thoshte:-Pa kokrrën e kripës.Ja,e tillë qe kjo Rruzhdi,por nga shpirti qe qelibar.Veç kësaj qe e fuqishme,sa në shkollë qe kampione në hedhjen e gjyles dhe granadës.Është pak për të qeshur,po në një orë fizkulture,kur binte shi dhe djem e vajza u futëm në palestër,profesorët tanë të fizkuturës,Bert Xhajanka dhe ajo e gocave,e mrekullueshmja Shefikat Kovaçi (bashkëshortja e futbollistit të dëgjuar elbasanas,Fadil Kovaçi),bën një garë force në tërheqje litari:në njërën anë Rruzhdi dhe në anën tjetër,më i forti i djemëve dhe ky kampion në hedhje granade.Rruzhdi i nguli mirë”patinat” dhe,kur të shohësh,Dylberi(kështu quhej ai djali),ra me hundë.Sa borhoritën gocat për RRuzhdin.Dhe ç’atmosferë hareje u ndez në palestër.Po vallë,vetëm kaq kam për këtë Rrruzhdin që po çeplendiset me poezitë e mia?Jo,po për kaq,as që i hyja kësaj pune.

                                *   *   *

Aty nga vjeshta e vonë e vitit të tretë unë rashë në dashuri.Rashë dhe,pothuaj,e humba fare pusullën.Rashë me një fierake(epo kot nuk isha nga Fieri unë?) që qe në vit të dytë me këtë,Rruzhdin.Kur bie në dashuri,duket sikur të janë mbytur gjemitë dhe,sado hiqesh që ta mbash sekret,kjo duket e bën mu.Unë u bëra”hije” e asj fierakes.Po kjo si shoqe kishte këtë”Rruzhdin” që i rrinte siç rrinë truprojat e sotme.Fierakja qe yll:me flokë skrrop të zeza,me sy të errët e të mëdhenj dhe me një fytyrë si kadife të butë.Unë e kundroja së largu,por me gojë,sa ndodhesha  dhe dy minuta vetëm me të,më lidhej goja dhe fol o mur,fol o gur! Rruzhdi që kish rënë nga ato degë,kishte sy fajkoi dhe ruante “prenë”  e vetë dhe nuk linte njeri t’i afrohej.Po unë me RRuzhdin e kisha punë grurë dhe,kur po matesha që t’i rrëfehesha asaj,ajo më tha:-Ballkyzi(kështu e quanin atë që doja unë) ,nuk ka qenë mirë sot.Nuk e hëngri gjellën në konvikt.A nuk shkon të blesh nja dy bogaçe të ngrohta?

Unë po plumb e tek furra”Shëndeti” dhe bleva jo dy,po tri bogaçe.Dy-e dija do t’i kullufiste Rruzhdi,dhe një ajo.Ama,do t’i thoshte që i bleva unë.Domethënë,po afrohesha tek “porta e lumturisë”.

Tani,duke patur dhe”aleate” RRuzhdin,them që do ta arrija qëllimin.Tani po merrja dhe”masa” të tjera:flokëve që i kisha(alla o Zot na ruaj:si gjembairiqi!) zura t’u vija brillantinë dhe them që ai çertexhiu aty afër shkollës,ia ndjeu mirë xhiros sime me brilantinë.

Pa vishja dhe kostumin(babai i shkretë,më porosiste:vetëm kur të dalësh në qytet!) që të dukesha para Balkyzit si krejt tjetër,me demek! Rruzhdi,siç duket e kishte hedhur fjalën larg e larg,se,sa jepnin ballë para meje,e shihja Ballkyzin që shkrihej së qeshuri.Rruzhdi sa e shihte që qeshte,tak e zinte në sytë e mi dhe:pllaq-plluq e puthte! -Bobo!-bëja me vete.E “hëngri” të tërën.

Një ditë RRuzhdi e solli(pa tjetër që enkas)  në klasën time,gjoja se RRuzhdi që kish qenë me ne do takonte një shoqe,dhe,sa hyn në derë (qemë pushim) ajo më shkeli synë dhe e çoi Ballkyzin drejt e tek tabela e nderit.Unë po bërë shend e verë se qe emri im atje,sado që qeshë rreshtuar pas Mit’hatit.Sa i këndellur që qeshë që e pa Ballkyzi,aq inat kisha me Mit’hatin që qe mbi mua.Ah,sikur të isha i pari!Patjetër,që Ballkyzi do më donte më shumë.

Qeshë bërë si”hije” pas saj dhe Rruzhdi më premtoi se do më ndihmonte.Në një mbrëmje dëfrimi e rregullova që të kërceja me të.Po tek u ngrita dhe i vura dorën mbi sup,duket që digjesha si zjarr se më dukej se të gjithë ma lexonin në ballë.Po dhe ajo,Ballkyzja,kontraktohej se  është si puna e atij fshatit që duket dhe nuk do kallauz.

                                 *     *   * 

Dimri në Elbasan është i egër.Era që fryn nga Krasta të rrjepë veshët dhe gocat ia kishin gjetur:flinin nga dy veta në krevat.Rruzhdi flinte me Ballkyzin.Më tha një ditë kjo,Rruzhdi,:-E di çfarë “ere” që ka?Si erë zymbyli! E kishte fjalën për Ballkyzin! Unë po tani mora përçartë fare! Si zymbyl,po “erën” po ia thithë RRuzhdi. Plasa nga e keqja.Kur (pas të vrëjturit a nuk kthiellet?!) nuk e pandehja,drejt e në klasë ku qeshë vetëm,dha ballë Rruzhdi dhe pas saj,Ballkyzi(zymbylja,pra!!!).

-Ballkyzi ka një problem në algjebër dhe do që ta nidhmosh.Unë u bëra me krahë.Po ku kishte problem algjebre që nuk e zgjidhja unë.Në gjithë mathematikën që nga 7-vjeçarja e deri sa mbarova,në algjebër kurrë nuk mora një katër,por gjithmonë pesa.Ia zgjidha problemën (po pse nuk ikën,moj RRuzhdë?) dhe tek dëgjova atë:-Të faleminderit prej saj,zura dhe e lakoja:të dua! Eh,moj Ballkyzë,sa e bukur që je! Këtë e thashë vetëm me vete,se aty qe”karakolli”,Rruzhda. Ikën dhe unë tek i përcolla me sy,m’u duk sikur një puhizë ere doli dhe la veç  atë”jehonën” si punë gjurme me të cilën doja të çepledisesha.

 

                                         *    *   *

Kishte ardhur pranvera dhe një mbrëmje pashë RRuzhdin me atë Ballkyzin.-Më prit në lulishte,- më tha me zë bassi,Rruzhdi.Frymën në lulishte se tash do zija Edenin.Një fytyrë më vinte,një më shkonte.Dhe atje tek një stol i vetmuar,i ndjeva hapat që prisja.O Zot!Sa i madh që je!Më së fundi,ja tek vjen dhe unë do t’i dhurojë puthjen e parë.Hapat u bënë edhe më të afërta (kish filluar të errej) dhe mua zëmra po më hidhej si një zokth që çukit vezën se do të dalë.Ndërkaq,erdhi.U ngrita në këmbë dhe zgjata duarët…Kur ç’të shoh?Qe Rruzhdi! Më tha:-Nuk erdhi se ka edhe turp,po dhe frikë.Po dale se kam porosinë e saj:-E putha atë dhe po të puth ty.Dhe,papritur,më mbërtheu me ganxhat e saj dhe më puthi siç të  puth dikush që të do.Kur më lëshoi, thashë se shpëtova.Tani,- më tha,- edhe unë ika,se femër jam dhe unë.Ama atë”zymbylen” tënde do ta thithë të tërën:sikur të jesh vet.Dhe iku.

 

                                   *     *   * 

Qemë në hekurdhën Elbasan-Krastë.Unë,si me “krahmarrje që i rrija punës”,e kisha rreguluar që të isha si”përgjegjës” për menxën.Një menxë kishim si për pedagogjikasit,ashtu dhe për gjimanzin.Kuzhinierit ia kisha vënë qylafin:i blija nga një paketë”Partizani” dhe ky më bënte favore.Pedagogjikasit gjithmonë hanin të parët.Po unë ndërsa bridhja sa të vinte dreka,me mëndje qeshë nga Ballkyzi.Qemë në mbarim të shkollës dhe,ndërsa ajo do mbeste atje,unë po do shkoja mësues  diku,në  fshatrat e Fierit.Fjalën e Ballkyzit se më donte si e doja,e kisha marrë,po,ndonjë gjë konkrete(makar ndonjë puthje të nxehtë),ende,nuk kisha dhënë  apo marrë.Po pse e kisha RRuzhdin unë?Se qe qershor e më nuk mbante ujë pilafi.Në Fier,Ballkyzi,qe nga një familje bosnjakësh që bëj vënd e futu,kështu që mezi prisja.

-Dëgjo,- më tha Rruzhdi.Gjej një batanije dhe na prit atje,pas ullinjëve.Batanija,duhet,se bari,- më tha,- lë gjurmë.

Për batanije qe e lehtë,se pse kisha kuzhinierin unë.E mora atë dhe,fshehurazi,sikur kisha bërë një faj (po a nuk po tentoja për faj?!),shkova pas ullinjëve,ku kish ca gëmusha nga nuk dukeshe edhe,po të vinte dikush aty afër. Dhe po prijsa.Tani qeshë më keq se tek lulishtja pranë shkollës.Se tani kisha marrë fjalën e Ballkyzit dhe do kënaqesha…

Së pari,u duk Rruzhda.Pa tjetër,kjo është dhe”korrierja”,- mendoja.Por,sidoqoftë,e shtriva gjer e gjatë batanijen se,filimisht,do ishim tre.Pastaj,Rruzhda do largohej në afërsi dhe unë do filloaj nga”filmi”.Të paktën,të paktën,do kënaqem me të puthura.Rruzhda mbrriti,u ul aty dhe më tha:-Nuk erdhi.Mbeti si fëmijë.Po kur i thua dhe”zymbyle?!”.Çyryke,i thuaj,çyryke,-tha RRuzhdi.Po ti mos u mërzit,- tha ajo,duke m’u afruar.Se ke Rruzhdin këtu.Dhe tak,si atë radhën e parë ,ma vuri kokën në kular.Dhe më puthi gjatë,me afsh dhe unë “belbacaku” e humba pusullën.Por “rekordmenja e gjyles dhe granadës” e kish kaluar me kohë atë”test” që unë do ta bëja  me Ballkyzin.Tani unë e kisha lëshuar veten dhe Rruzhdi po”operonte” me kujdes.Duket unë si impulsiv që jam,u stepa paksa,po të lëshonte ajo.Qe ajo”liderja” në gjithë atë operacion të”fshehtë” dhe,ndërsa “operacioni” mbaroi,qe e para që mori dhe fjalën.

-Dëgjo!”Ena” e femrës është njëlloj.Veç tahmaja e meshkujve është e kotë.Gjtihkund është njësoj.Me Ballkyzin nuk do kishe bërë kështu.Se Rruzhdi ka parë me kohë nga këto lloj”monstrash”,por ti,- më tha,- je si trëndafil dhe unë  sa të mora pak erë.Dhe ia dha të qeshurit.As mos ki merak:-Ballkyzit,nuk i kallxoj jo.

Ja,kjo është në vija të “trasha” historia ime me RRuzhdin që po lexon librin tim.Diku,kur kam lexuar për jetën e Heminguejit,kam hasur shumë gjëra interesante.Midis tjerash,ky,nobelist i madh,ka patur shumë histori dashurie.Po të bën përshtypje,se fillimisht dhe atij,Heminguejit, i paska shërbyer një femër si”lidere” kur ka bërë seks për herë të parë.Dhe paska thënë Heminguej:-Puna e seksit me një femër qenka si puna e të mësuarit të biçikletës.E mëson dhe pastaj e “shalon” pa merak.Këto fjalë të Heminguejit me erdhnë këtë çast dhe them:-Kjo është Rrruzhda që më mësoi”biçikletën”…Dhe kam 50-vjet që e grah këtë”lloj” biçiklete. Se,sa më tepër ta “ngrahësh”,- thoshte Heminguej,- aq më shumë e perfeksionon.

                            *      *     *

Ndërkaq,Rruzhda    siç duket e mbaroi,se e shihja që nuk i ndahej një buzëqeshje.Si e mbylli librin,më tha:

-A ban me ta ba një kërkesë?(prapë me atë zë prej bassi)

-Po fol,moj fisnike,- i them.

-A ma shet një këtë libër?

-Merre,- i thashë,-ta kam falur!

-O more zotni që po  ma ban gjithë këtë nder.

-Jo,zonjë,- i them.Nuk asht asgja.

-Më ke çue në kohë tjetër dhe ky,shoku jem,atherë nuk shkruejte poezi.

-Ka shkruar 8 libra me poezi dhe një me tregime,- i thashë

-Po,mor,e pashë këtu tek libri.Po ti ndashtë e të dhantë zoti shëndet.

Tek u ndamë,gati e lëshova veten dhe t’i thoja:-Rruzhdë,po jam bash unë atje pas ulllinjëve duke pritur për Ballkyzin.U mata,po thashë se vallë ia vlente që t’i trazoja ato ujëra të një kohe  aq të largët.Dhe,sado që qe bërë si një oshaf i thatë,ke parë që zëmra ma bëri “trak” si një xham që kriset.Ky udhëtim me tren do të mbetë në kujtesën time si një kujtim i trëndafiltë nga i cili nuk dua të ndahem,ndaj dhe po e hedh në letër për ta patur si një reliktë.Them se dhe kaq,ia vlen…

E sa për Ballkyzin.Jo.Nuk e mora dot.Ajo se ku është se,të them të drejtën,nuk kam dëgjuar gjë.Ndoshta,një herë tjetër,do tregoj për të.

 

                        24 janar    2012

Posted in Blogroll | No Comments »

Përkushtim tronditës për 11 Shtatorin

25/01/2012 by admin.

 Bashkëbisedim me shkrimtarin Skifter Këllici, rreth romanit të tij “Shtatori i gjëmës së madhe”, me temë shqiptaro-amerikane

 Nga Pierre- Pandeli Simsia, Nju Jork,

Në përvjetorin e 10-të të tragjedisë së 11 shtatorit 2001 në Nju Jork, në të cilën humbën jetën rreth 3000 njerez, ndër të cilët edhe bashkatdhetarët tanë,Rrok Camaj, Mon Gjonbalaj dhe Simon Dedevukaj, shkrimtari Skifter Këllici u paraqitet lexuesve me romanin e tij të ri, ”Shtatori i gjëmës së madhe”, kushtuar kësaj tragjedie, i cili ka tërhequr vemendjen e lexuesve dhe kritikëve për origjinalitetin e temës dhe nivelin e tij artistik. Këto vecori janë vënë në dukje në promovimet që janë bërë kohët e fundit në mjediset e MTKRS në Tiranë, në Kishë e Zojës së Shkodrës në Nju Jork dhe në Bibliotekën publike të Uorcesterit, qytet pranë Bostonit, recensionet e botura në shtypin shqiptar, të ribotuara edhe në internet, në të cilat shkrimtarë, studiues të njohur dhe lexues shqiptarë kanë në dukje vlerat e këtij romani, duke e cilësuar si një nga veprat letrare më të mira të këtyre 20 vjetëve të fundit në letërsinë shqipe.

Në këtë bashkëbisedim me shkrimtarin Skifter Këllici do të ndalemi në disa nga vecoritë e këtij romani:

      - Skifter, që nga viti 2001 , i ndodhur në Amerikë, ti ke shkruar disa romane që kam pasur rast t’i lexoj, ndër të cilët “Festivali i 11-të,”,”Tirani ngrihet nga varri”, “Të korruptuarit”, vec shkrimeve të gjata dosierë për cështje të letërsisë, historisë gjuhës dhe sportit, në shumë të përditshme në Shqipëri dhe diasporë. Dhe ja, vetëm 10 vjet pas tragjedisë së 11 shtatorit në Kullat Binjake të Nju Jorkut ti boton një roman që i kushtohet kësaj ngjarjeje…

      - Pak a shumë një pyetje e tillë, zoti Simsia, më është bërë me të drejtë edhe në intervista të tjera. E vërteta është se ideja për të shkruar një roman kushtuar tragjedisë së 11 shtatorit më lindi që të nesërmen e asaj dite të trishtë, kur ndodhesha në Terminalin B të Aeroportit Ndërkomëtar Logan të Bostonit, nga ku u nisën terroristët arabë që rrëmbyen dy avionë, me të cilët goditën kullat binjake të Nju Jorkut, aq më tepër që menjëhërë pas këtij atentati me përmasa të llahtarshme Bin Ladeni deklaroi botërisht se ishte Al Kaeda,organizata terroriste drejtuar prej tij, që kishte planifikuar dhe sendërtuar këtë atentat, si dhe atentatet e tjera po atë ditë në Pentagon dhe Pensilvani. Por kjo ide mbeti e mjegulluar, megjithëse ato ditë dhe më pas kam lexuar rregullisht gazetat amerikane që vinin në aeroportin e mësipërm, ku punoja së bashku me gruan time, Natasha. Dhe, ndonëse u njoha me shumë hollësi të këtij atentati si dhe me jetën e bandës së terroristëve, të kryesuar nga Mumahet Ata, arkitekt 25 -vjecar egjiptian, diplomuar në Kairo dhe specilaizuar edhe në Gjermani, prapë se prapë nuk arrita të gjeja një pikë lidhjeje që të ndërthurja kompozicionin e romanit.

- Dhe mbase këtë pikë lidhjeje e gjete tek tre shqiptatët që humbën jetën në rrënojat e kullave binjake?

      - Pikërisht. Por u desh të vinte viti 2004, kur lexova librin e mrekullueshëm “Shqiptarët e Amerikës”, të publicistit të njohur Vehbi Bajrami, sot editor i gazetës shqiptaro-amerikane që botohet në Nju Jork, i cili u kishte kushtuar në këtë libër portrete të goditura tre bashkatdhetarëve tanë, Rrok Camaj, Mon Gjonbalaj dhe Simon Dedvukaj që atë ditë humbën jetën në rrënojat e këtyre kullave. Pikërisht ata, punëtorë në njërën nga kullat binjake, u bënë nga përsonazhet kryesore të këtij romani.

-Mos ndoshta, Skifter, së bashkë me ta edhe një personazh tjetër, me emrin Sokol Kama, i cili,para se të emigronte në Amerikë, kishte qenë gazetar në RTVSH dhe një farë mënyre të kujton autorin e romanit?…

     - Eshtë pak a shumë kështu, Simsia. Prapa Sokol Kamës, në një mënyrë a në një tjetër, fshihet autori i romanit, pra unë. Puna në aeroporti e Bostonit më dha mundesi të njihesha me shumë fakte e ngjarje që jam munduar t’i pasqyroj në kapitujt e tij.

      - Në roman të rrëmbejnë sidomos episodet në njërin nga avionët, ku ndodhen pesë terroristë, ndër të cilët Muhamet Ata, që ti përmende më sipër. Ato janë nga faqet më tërheqëse të romanit , që të mbajnë të mbërthyer me ankth dhe tension dramatik, me monologë e retrospektiva të terroristëve, ku zbërthehet gjendja e tyre shpirtërore, si fondamentalistë fanatikë islamikë që sakrifikojnë jetën për “xhihadin”, pra për luftën e shenjtë, por edhe dilemën e ndonjerit prej, tyre, sidomos Abdylit,f shatar naiv, se me të vërtetë pas vdekje së tij dhe shokëve të tjerë tij terroristë në këtë atentat, sipas premtimeve që u jepte Bin Ladeni, shpirtrat e tyre do të shkonin në parajsë. A ka bazë reale mënyra se si ti ke përshkruar dinamikën e rrëmbimit të avionëve prej tyre?

     - Pyetja, pas këtyre vlerësimeve për të cilat të falenderoj, është e drejtë, sepse, c’është e vërteta, asnjë nga terroristët , por edhe udhëtarët që atë mëngjes të 11 shtatorit ndodheshin në avionët të cilët fluturonin sipas itinerarive të tyre të zakonshme, nuk janë gjallë, që të dëshmonin si ndodhi kjo tragjedi. Por kuptohet se terroristët nuk depërtuan nga pika e kontrollit të terminalit B, (check point), me revolverë, bomba dore, apo me thika të gjata. Kurrsesi!… Por,cuditërisht, në rregulloren e hartuar nga Administrata e Federale e Aviacionit,(FAA) dhe miratuar nga Byroja Federale e Investigimit (FBI), pasagjërët lejoheshin të kalonin nga këto pika me brisqe më të vogla se përmasat e fotove që janë të detyruar të mbajnë në gjoks punonjësit e aeroporteve, si dhe me shishe pijesh dhe tubeta metalike deodorantësh. Po a nuk kthehet në armë një brisk sado i vogël që mund të të shpojë grykën,të të qërrojë sytë ,një shishe me pije, a nuk shndërrohet në armë vdekjeprurëse, po të të bjerë fuqishëm në kokë, po ashtu edhe po ti thyesh grykën, a nuk bëhët armë vdektare? Po kështu tubetat e deordorantëve a nuk mund të mbushen me lëndë që të djegin sytë? Ja pra me cilat armë dy ose tre terroristë mbërthyen stjuartesat duke kërcënuar pastaj udhëtarët se në rast se do të kundërshtnin, do t’i thernin, ndërkohë që të tjerët u sulën me dredhi në kabinat e pilotimit, vranë pilotët, mashtruan udhëtërët e llahatarisur se po i kthenin avionët në Boston,ndërkohë që i drejtuan ata drejt dy kullave, duke i kthyer në predha të llahtarshme ekplozive.

      - Pra, terroristët, Skifter, kanë vepruar pikërisht ashtu sic i përshkruan ti në kapitujt romanit.

     - Pikërisht ashtu, sepse nuk ka pasur asnjë mundësi tjetër që ata të rrëmbenin avionët.

     - Në roman, vec linjës së rrëmbimit të avionëve zënë vend dhe linja të tjera, si dashuria e gazetarit të CNN-së, Stiv Ferguson, me stjuartesën Xhaklinë Kramer,t ë cilët do të bënin dasmë më 16 shtator 2001 dhe ku do të ishin të ftur edhe miqtë shqiptarë, dasëm që nuk u bë,s epse Zhaklina mbeti e vdekur pas përplasjes së avionëve në kullat binjake, dëshira e flaktë e kosovarit Besim Vokshi, grudasit Rrok Cemi dhe arbëreshit Marko Muzaka, që një ditë të kheheshin në viset ku ishin lindur e rritur, që mbeti ëndërr,s epse edhe ata mbetën të vrarë në gërmadhat e kullave,k undërtitë e Sokol Kamës me manaxherin Gerri Minke, lidhur me trajtimin e punonjësve të Sigurimit të aeroportit,për shkak të pagesave të ulta të kompanive private që i administronin… Nga sa duket këtu e vërteta jetësore gërshëtohet më trillimin letrar.

     - Sigurisht. Romani u kushtohet tre bashkatdhetarëve të mëësipërm ,por, për të bërë një përgjithësim ideo-artistik, dy prej tyre i kam zëvendësuar me një kosovar dhe arbëresh, duke zgjeruar në këtë mënyrë gjeografinë e mërgimit të shqiptarëve ,sepse në kullat binjakë , c’është e verteta, punonin shqiptarë nga vise të ndryshme të Shqiqërisë etnike dhe arbëreshë. Dasma e Stivit dhe Zhaklinës është elememt i sajuar, por sidoqoftë personazhi i Stivit bazohet në një të vërtetë: për punën e guximshme të shqiptarit Rrok Camaj që pastronte qelqet e dritareve në katet më të larta të kullavë binjake, edhe mbi re, ku e rrihnin rrezet e diellit, ndërsa poshtë tyre në rrugët e Nju Jorkut binte shi i rrëmbyeshëm, kanë shkruar gazeta amerikane, ndër të cilat edhe “Nju Jork Tajmsi”. Sa për kundërtitë e Sokolit me manexherin amerikan, Minke, ato bazohen në ngjarje të jetuara. Edhe sot kompanitë private të Sigurimit të Aeroportit Logan në Boston i paguajnë punëtorët e tyre pak, megjithë sugjerimin e e drejtorisë së përgjithshme të këtij aeroporti,që pagat e tyre të rriten.

     - Vec terroristëve arabë, të cilët, megjithëse ngjarjet e romanit zhvillohen kryesisht në një ditë, dhe me një intensitet rreqethës, sa nuk të bëhet ta lëshosh roman nga dora, deri sa të arrish në faqen e fundit, janë tipizuar mirë artistikisht, si qënie njërëzore të prekshme, të kristalizuara, vecanërisht Muhamet Ata, ti ke arritur të tipizosh si përsonazh edhe Bin Ladenin, që shfaqet nëpërmjet kujtimeve të Muhamet Atës dhe Abdulit dhe në një episod nga fundi i romanit, kur ai diku në rrafshnaltat e Afganistanit,njofton talebanët dhe fondamentalistët që stërviten në kampet e Al Kaedës për rrëzimin e kullave binjake dhe vdekjen e e mijëra njerëzve,ngadhnjim i rremë, të cilit ti i kundërvë shfaqjen e përfytyrimit Muhametit si në zhgjendërr që e dënon atë për këtë akt mizor, i cili shkon ndesh me mësimet e Islamit dhe Kuranit.

- Më vjen mirë, zoti Simsia, për këto përcaktime, sepse ky ka qenë edhe qëllimi im duke trajtuar këtë personazh satanik.

     - Aq me tepër, Skifter, që disa javë pasi lexoja romanin tënd, si të ndillje vdekjen e tij, ndodhi që forcat amerikane, me një aksion të befasishëm e zhdukën atë fizikisht në një vilë diku pranë Islamabadit,k ryeqytetit të Pakistanit. Pra, pikërisht në 10-vjetorin e tragjedisë dhe botimit të romanit “Shtatori i gjëmës së madhe”.

     - Dhe taman atë ditë që Bin Ladeni u vra, disa shokë shqiptarë, madje nga vende të tjera ku jetojnë, Itali, Gjermani e Kanada, më telefonuan në shtëpinë time në North Kuinci, pranë Bostonit, ku jetoj, dhe u shprehën pak a shumë në këtë mënyrë më të cilën u shprehe ti.

     - Romani “Shtatori i gjëmës së madhe”, nuk përbën thjesht ngritjen në art të kësaj tragjedie mbarëbotërore, pra përshkrimin e dinamikës me të cilën vepruan terroristët e udhezuar nga Bin Ladeni, për të goditur dhe asgjësuar kullat binjake e bashkë të to edhe njerëzit që punonin atje. Ky roman është edhe një histori e ballafaqimit të dy botëve- krishtërimit dhe islamizmit në shekuj, që zë fill me kryqzatat, të cilat, me synimin për të cliruar viset ku kishte lindur, predikuar dhe vdekur Jezu Krishti, përfunduan jo rrallë në plackitje, përdhunime, vrasje dhe pushtime të viseve muhamedane, duke shkaktuar urretjen e popullsive arabe kundër evropianëve të krishterë.

     - Pikërisht kështu. Nëse do të përqendrohesha vetëm në operacionin e kryer nga terroristët me rrëmbimin e avionëve dhe shndërrimin e tyre në predha, për të goditur dhe rrëzuar kullat binjake, do të kisha shkruar një novelë me 40-50 faqe. Por fakti është se Bin Ladeni, duke u përpjekur të mashtrojë besimtarët islamë me bëmat e kryera nga kryqtarët në shekujt e largët të Mesjetes,gjeti mbështetje pikërisht te elementë fondamentalistë, jo vetëm në vendet arabe, por edhe në vendet perendimore, që në gjysmën e dytë të shekullit të kaluar dhe deri sot të shpallë “xhihadin”, pra luftën e shenjtë kundër krishtërimit,me fjalë tjera, kundër botës perendimore dhe kryesisht Satanait të madh, Amerikës. Pra, hakmarrjen ndaj tyre për të këqiat që i ka sjellë dhe po i sjell sipas tyre krishtërimi islamizmit. Por dihet se ky është justifikim i pathemeltë, sepse po të ishtë kështu Bin Ladeni dhe pasuesit e tij fondamentalistë do të gjenin mbështetje në të tërë myslimatët në botë, në një kohë që ka ndodhur e kundërta.Këtë e dëshmon më së miri vrasja e tij, që nuk solli zemërim, indinjatë në vendet myslimane, sepse besimtarët e vërtetë islamikë nuk mund të pajtoheëshin kurrë me metodat terroriste, që përdori ai për të luftuar gjoja të keqen më të madhe në botë –krishtërimin. Ata nuk u pajtuan as me pasojat e 11 shtatorit, që sollën shkatërrimin e kullave binjakë dhe vdekjen e rreth 3000 njerzve të pafajshëm,përkundrazi i dënuan ato.

Duke u ndalur të këto fakte historike kornizat romanit vetevetiu janë zgjeruar duke marrë deri-diku edhe karakter enciklopedik. Dhe kjo ia shton vlerat romanit. Si pasojë, nuk është e rastit që kritikë, studiues ,shkrimtarë në promovimet, ose në shkrimet e botuara në shtyp,sic e përmenda më sipër, kanë në dukje vlerat e këtij romani. Studiuesja dhe poetja pr. Klara Kodra ,e ka cilësuar roman me temë krejt të re, që pasuron letërsinë tonë, aq me tepër ndërtuar mbi një kompozicioni modern që i ka dhënë mundësi autorit t’i paraqesë ngjarjet me zhdërvjelltësi dhe intensitet të të fuqishëm dramatik. Pr .dr Agron Fico vë në dukje se personazhet shqiptare, Besim Vokshi, Rrok Cami, arbëreshi Mark Muzaka, kanë vecoritë e tyre që i dallojnë, por edhe që i bashkon dashuria për atdheun,ku presin të kthehen një ditë sa më parë. Pr.dr Eshref Ymeri vecon faktin se një ngjarje e tillë kryesisht brenda një ditë kërkonte, vec të tjerash, një gjuhë të figurshme,dinamike së cilës autori Këllici ia ka arritur me sukes. Publicisti Fuat Memeli, duke u ndalur te gjuha e romanit nënvizon prirjen e autorit për ta pasuruar atë me fjalë te reja dhe të rralla.”Politologu kosovar, Prof.dr. Mehdi Hyseni, në një recension të botuar në gazetën “Metropol” dhe të ribotuar edhe në rrjete të tjera shqiptare në internet, të cilin e ka ribotuar edhe në gazetën amerikane “Neë Blaze”, nga ana tjetër thekson se se ky roman është një himn që i ngrihet miqësisë shqiptaro-amerikane, që trajtohet për herë të parë në letrësinë shqipe.

     - Sidoqoftë, Skifter, besoj se ka vend edhe për veretje apo sugjerim, po e them, më mirë: Për mendimin tim si lexues, pjesa e parë e romanit nuk e ka ritmin e dy pjesëve të tjera, ngjarjet e të cilave zhvillohen kryesisht në avionët e rrëmbyer nga terroristët. Të duket se po lexon një tregim të gjatë edhe pse libri ka formën e romanit.

     - Plotësisht e vërtetë dhe të falenderoj për këtë sugjerim tuajin, që unë nuk e quaj vërejtje, por edhe vërejtje të jëtë si po e quan ti, krijuesit duhet ti mirëpresin edhe vërejtjet dhe sugjerimet e lexuesve. Ndonëse pjesa e parë është ekspozimi i ngjarjes, pra dhe personazheve. Por në ndonjë ribotim, për ta intriguar me sa është e mundur këtë pjesë, do të fus edhe dy përsonazhe terroristësh të cilët, të ndodhur në aeroport, shohin nga larg procedimin e futjes së udhëtarëve në pikën e kontrollit (check point), ku ata, vec të tjerash, lejoheshin të merrnin me vete me edhe brisqe, sic thashë më sipër më të vogla se fotot e identitetit, si dhe shishe e tubeta deodorantësh, dhe binden se do të kalojnë kështu lehtësisht me mjete të tilla ditën e atentatit të tyre të përbindshëm.

-Botimi këtë vit i romanit “Shtatori i gjëmës së madhe”, pasohet me ribotimin pas 31 vjetësh me ripunime të romanit “Atentat në Paris”, kushtuar atentatit të atdhetarit të shquar, Avni Rustemi ,i cili më 13 qershor të vitit 1920 vrau në kryeqytetin francez,t radhtarin Esat pashë Toptani ,vepër që zë vend të merituar në prozën tonë të gjatë me temë historike.

     - Me këtë ribotim besoj se do ta meritojë edhe më shumë këtë pohim, sepse kam bindjen se vlerat e tij artistike janë rritur në mënyrë të ndieshme, qoftë në thellimin e linjave, skalitjen e mëtejshme të personazheve, sidomos në planin psikologjik, në zhveshjen nga disa politizimeve të imponuara nga censura e kohës, si dhe ngritjen e mëtejshme të nivelit artistik dhe gjuhësor .

      -Duke u nisur nga niveli artistik i romanit “Shtatori i gjëmës së madhe”, gjykoj se edhe ribotimi i “Atentatit…”me ripunimet e mësipërme do të shënojë një sukses tjetër tëndin në lëvrimin e romanit me temë historike.

-Të falemnderit shumë ,zoti Simsia , për këtë bashkëbisedim.

Posted in Blogroll | No Comments »

ABSURDI I GODITJES DY HERË, I POEMËS «DIELLI DHE RRËKERAT»: NË DIKTATURË DHE DEMOKRACI.

25/01/2012 by admin.

FASLLI HALITI

F.HALITI, VIZ. HELIDON HALITI

Atë ditë, që m’u dha goditja e parë, në Diktaturë, më 1973, për poemën 

“Dielli dhe rrëkerat” në gazetën “Shkëndija” ishte një ditë me shi dhe erë të keqe, 

të sertë, ndërsa, kur m’u dha goditja e dytë, më 1991, në agim të Demokracisë, 

për të njejtën poemë edhe pse, dita ishte me diell, ajo nuk pengoi që unë të goditesha 

për së dyti, si në diktaturë, por këtë herë, në pamundësi për të më çuar në orizore apo 

baltrave të Myzeqesë.

Plot 40 vjet më parë, mё 16 dhjetor 1972, u botua në gazetën «Zëri i Rinisë

Poema ime «Dielli dhe rrëkerat», për të cilën unë u dënova nga diktatura me 10 vjet punë të detyruar:  4 vjet në kooperativё bujqësore dhe 6 vjet në Komunale duke m’u hequr njëkohësisht edhe e drejta e botimit, për 10 vite.

Po jap pёr botim “kritikёn e  gjimnazistёv”  tё Lushnjёs, botuar mё 25 janar 1973, nё gazetën «Shkёndija», organ i KP tё rrethit;  një shkrim të U. Malit, botuar në vitin 1974,  në revistën tremujore  «Koha e jonë» e cila botohej në Paris, si  edhe disa  vlerësime, pёr poemën «Dielli dhe rrёkerat», si dhe pёr poema që unë kam botuara vitet e fundit, pёr tё treguar vazhdimёsinё e inkonformizmit tё krijimtarisё sime, gjë që tregon se unë s’kam “ zёnё ende mend”.

ABSURDI I GODITJES  DY HERË, I POEMËS SIME «DIELLI DHE RRËKERAT», NË DIKTATURË DHE DEMOKRACI.

Poema ime «Dielli dhe rrëkerat» është goditur dy herë nga krijuesit që ishin të besuarit, të përkrahurit e Partisë. Herën e parë u godita në prill të vitit 1973, në kohën e diktaturës, në një mbledhje autodafe, ku unë qëndrova 12 orë në këmbë, si i pandehur, para Sekretarit të parë të Komitetit të PPSH të Lushnjës dhe pseudokrijuesve sigurimsa, beniaminë, të Patisë së Punës,  ku u mor edhe vendimi dinak që unë të shkoja në orizoret e kooperativës bujqësore, për 4 vjet: 1973-1977 dhe herën e dytë, po  për poemën «Dielli dhe rrëkerat» u godita më 30 qershor të vitit 1991, kur Demokracia, ende s’e kishte mbushur vitin, ende s’ishte bërë një vjeçe.

Herën e parë u kritikova dhe u demaskova nga gardistët e kuq adoleshentëë gjimnazistë, të nxitur e mbështetur nga Komiteti i Partisë dhe sigurimi i vjetër që më kishte në shënjestër, kurse herën e dytë u kritikova dhe u demaskova nga krijuesit «blu» adultë të radhitur në rreshtat e Degës së Partisë Republikane të Lushnjës, me anë të shkrimit «Sqarim, rreth një shkrimi në gazetën «Shkëndija» të Lushnjës», botuar në gazetën Republika, shkrim që e cilësonte poemën time « Dielli dhe rrëkerat», himnin më të madh që i ishte kushtuar diktatorit Enver Hoxha nga letërsia myzeqare...” O tepora! ô mores( Paskësh pasur dhe letërsi myzeqare, si alternativë e asaj shqiptare). Edhe këta krijues, këta gardistë blu të grushtbashkuar në kryesinë e Partisë Republikane.

Për të njëjtën poemë, herën e parë, në Diktaturë, u godita që të mos ngrija kokë, kurse herën e dytë në Demokraci: u godita, që të më ulej koka që po ma ngrinte hovshëm Demokracia…

Ja dy goditjet që m’u bënë për poemën «Dielli dhe rrëkerat»:                                                  

1.

Goditja e parë, m’u bë në Diktaturë, më 25 janar 1973, me shkrimin me titullin akuzues:

”DIELLI, DHE NJË POEMË QË SPEKULON ME TE”-     

   (Shënime kritike nga dhjetë gjimnazistë - gazeta ”Shkëndija” 25 janar 1973)

Nuk na e priste mendja se Faslli Haliti do të shkruante një poemë të tillë si “Dielli dhe rrëkerat”. Ajo është frut i një çoroditje politike e ideologjike dhe na jep një pasqyrë në themel të shtrembër të realitetit tonë, të natyrës së pushtetit popullor dhe të marrëdhënieve të partisë me popullin. Ky karakter i shtrembër ideologjikisht nis që me vargjet e para të poemës, në të cilat thuhet:

“Ndërsa çatia e atdheut tim është e kaltër, optimiste.

Çatia e shtëpisë time është qaramane”.

Ç’kuptim kanë këto vargje? A nuk është “çatia e atdheut” vetë çatia e popullit? Dhe, po ta zhveshim mendimin prej figurës, a nuk ndërtohet socializmi në Shqipëri nga populli e për popullin, a nuk është qielli ynë “i kaltër dhe optimist” për të gjithë ata që luftojnë e punojnë me popullin e për popullin? Vështrimi i F. Halitit në këtë poemë është errësuar dhe kërkon (bile jep edhe “urdhër”) që edhe në të tjerët të shikojmë një tablo të errët dhe t’i bëheshin shokë në pikëpamjet që ai shpreh në këtë poemë. Ai mendon se nga tavani (i kujt: i vetë poetit apo nga tavani i popullit?) “lot gjerbësh rrjedhin vu, vu… nat’ e ditë, rrjedhin me të madhe”. Sipas poemës të gjithë qenkan keq dhe njerëzit e pushtetit fjetkan gjumë të rehatshëm, iu mbyllkan dyert e zyrave punëtorëve, shtrënguakan buzët, strehuakan “soj e sorollopin” e tyre dhe paskan degjeneruar deri në atë shkallë sa për “një cigare filtër, një rekomandim” u venë përpara të njohurve “një apartament”. Nga e gjithë poema del se pushteti ynë qenka burokratizuar deri sa nuk mban më, se askush nuk i qan hallet e popullit, se punëtorët duhet ta rregullojnë vetë strehën e tyre dhe në poemë u jepet “urdhër” atyre që t’u thyejnë “dhëmballët burokracisë” dhe po u munguan gurët të shkulin dhëmbët e nëpunsave. Si t’i marrim të gjitha këto, si vargje figurash të bujshme, apo si pikëpamje të gabuara për realitetin tonë revolucionar? Jo, ato nuk tingëllojnë aspak drejtë në luftën kundër burokratizmit, flamurin e secilës e mban kurdoherë partia, por gumëzhijnë për anarshi dhe rebelizëm.

 

              Qershor 1973, në ditët e                                      

               Plenumit IV të KQPPSH   

            

 Portret, viz. F. Haliti   

Që të kthehemi prapë tek figurat artistike, në poemë si përfaqësues të vetëm të pushtetit dalin shoku Koli dhe shoku Lili, të cilët sikurse “uni i poetit” nuk mund të mos jenë përgjithësime artistike dhe këto përgjithësime janë negative. Në poemë, për realitetin konkret për të cilin flitet, autori nuk na jep asnjë të drejtë të mendojmë se ata janë “tipa të rastit” dhe as përjashtime nga gjendja e përgjithshme, prandaj edhe mendon, se “shkretëtira e kontradiktës” nuk mund të zgjidhet as me shokun Lili, as me shokun Koli. Pa shihni se ç’rrugë propozohet?! Duke u nisur prej aksioneve revolucionare për ndërtimin e banesave me kontribut vullnetar, autori i poemës, duke injoruar të vërtetën, mendon këtu se asgjë nuk është bërë për punëtorët, se atyre u është përvetësuar djersa. A nuk është shpifje me qitje të largët kjo? A nuk kalohet prej luftës kundër burokratizmit nga pozitat e partisë në pozitat e kundërvënies ndaj pushtetit popullor? Fundi i poemës tingëllon pikërisht kështu.

                           

               Kooperativistja, viz, F. Haliti                     

 

  Me shoqet e brigadës

Madhështia dhe forca e partisë sonë është se ajo ka farkëtuar një unitet të çeliktë me popullin. Në Shqipëri nuk ekziston një parti që rri e numëron gjerbat, që trishtohet në mënyrë sentimentale për hallet e njerëzve dhe që rri pa gjumë prej “melodisë diletante të pikave, po një parti luftëtare që udhëheq popullin në revolucion dhe është kurdoherë në veprim për të mirën e masave punonjëse. Çdo gjë tek ne është vepër e partisë, e shokut Enver dhe e gjithë popullit. Partia realizon çdo ditë dhe kudo demokracinë socialiste dhe drejtësinë për popullin, duke qëndruar pranë tij, duke qarë hallet me të, duke e bërë atë të ndërgjegjshëm. Përballë kësaj të vërtete të madhe autori ka mbyllur sytë dhe ka krijuar në poemë një përfytyrim subjektivist krejt të dyshimtë mbi marrëdhëniet parti-popull-pushtet, duke u orvatur të krijojë të çara për të futur kontrabandë pikëpamje anarshistë mikroborgjeze. Sipas poemës askush nuk bën gjë, kështu që i mbetet “unit të poetit” të japë “urdhrin”: “Thyejani dhëmbët burokracisë!” Ky është një shtrembërim flagrant i së vërtetës, që e ka burimin në mentalitetin e vjetër e tërë të çara të autorit, që ose shitet shumë “naiv” në politikë, ose është prej atyre që shfrytëzon situatat revolucionare për të nxjerrë në shesh kundërshtimet e tij prej mikroborgjezi. Pra, ndërsa “fle shoku Lili… fle shoku Koli”… në këtë situatë (autori është kontradiktor, në gjithë këtë konfuzion ideologjik, poema nuk di cilës shpifje t’i hapë portën më parë) shoku Lili dhe shoku Koli prashitin si të duan dhe “qindra këkesat” e punëtorëve “thyejnë kokat” se “nuk hyjnë dot” në zyrat e tyre.

A është kjo e vërteta e jetës sonë socialiste? A mund të shkruhet kështu për partinë dhe klasën tonë punëtore? A kemi nevojë ne për një poezi që të na gënjejë me lajka për partinë, që të shikojmë me dyshim realitetin dhe të na bëjë thirrje të ngrihemi kundër tij? Jo, për një poezi të tillë nuk kemi nevojë. Ne e hedhim poshtë atë me përbuzje dhe jemi të bindur se vjersha të kësaj natyre, të servirura me çfarëdo dredhirash e marifetesh stilistike, kurrë nuk do të mund të spekulojnë dhe ta errësojnë diellin e jetës sonë.   

                  

                             Pas shkarkimit të degave                                

 

Portret, viz.F. Haliti

Poema “Dielli dhe rrëkerat” botuar në gazetën “Zëri i Rinisë” të datës 16 dhjetor 1972, na kujtoi se ky konfuzion ideologjik ka pas nxjerrë kokë edhe në krijime të mëparshme të F. Halitit, me të cilat ne nuk kemi qenë dakord. Mjaft vjersha të tij ideologjikisht të gabuara apo gjysmë formaliste që lexonin nëpër faqet e organeve letrare (duke u çuditur si botoheshin) ne na revoltonin. Prandaj për këtë poemën e fundit, është kjo arsyeja që menduam se do të gabonim sikur të heshtnim më gjatë.

Sa për mendimin që është hedhur se F. Haliti në poezitë e tij shquhet për prirjen që shkrin në një të vetme personalen me shoqëroren, do të mjaftonte dhe një ballafaqim fare i shpejtë i egocentrizmit dominues në krijimtarinë e tij me faktet nga çështjet e tij personale, për të hedhur poshtë këtë “prirjen e shkrirjes”. Përkundrazi, ai, me personalen i kundërvihet shoqërores dhe pikërisht këndej fillon çoroditja, duke i vënë së përgjithshmes revolucionare vulën e personales mikroborgjeze. Për këtë le të marrim rastin e poemës që po diskutojmë.    

          

                     Portret, viz. F. Haliti                                  

 

  Duke pikturuar, një pllakatë

Ne të gjithë e dimë që F. Haliti ka trashëguar prej paraardhësve të tij një shtëpi të vjetër të madhe në qendër të Lushnjës, të cilën deri para pak kohe dhe për disa vjet rresht nuk ka dashur ta këmbeje me apartament modern. Siç tregojnë faktet, këtë nuk e ka bërë “për sentimentalizëm”. Se “as babai, as mamaja nuk ishin sentimentalë”, po për t’ia shitur pushtetit popullor me pare “mallin e trashëguar” Ai pengoi për dy vjet e sa rresht ngritjen e një pallati të ri në vend të karakatinës së tij përballë kinoteatrit që po përfundon në qendër të qytetit. Nuk u tund e nuk pranoi asnjë lloj strehimi për derisa futi në xhep shumën e parave me të cilën u vlerësua shtëpia e tij. Jo vetëm kaq, por kundërshtimet e tij arritën deri aty sa të pretendonte t’i jepej një vilë më vete. Më në fund mezi pranoi të marrë një apartament. Prandaj në qoftë se pikënisja personale e poemës është kjo histori prej xhambazësh, atëherë ne do të thoshim se jo vetëm që nuk ka asgjë nga “shkrirja e personales me shoqëroren”, por këtu shtrembërohet e vërteta, dhe autori bën gabim kur e vë veten në një radhë me traktoristin “që zbukuron fushat me traktorin e tij”, me elektricistin “që elektrifikoi disa fshatra”, dhe me muratorin që “ka zbukuruar qytetin me pallate”, se punëtorët as mendojnë as veprojnë si F. Haliti dhe, qoftë edhe si personazhe, u vjen turp të vihen në shërbim të egoizmit mikroborgjez, që shprehet në poemën “Dielli dhe rrëkerat” duke e analizuar atë qoftë në planin e karakterit përgjithësues të figurës artistike dhe të “unit të poetit”, qoftë në planin e thjeshtë personales.Pa u çliruar sa s’është vonë nga individualizmi mikroborgjez F. Haliti nuk mund të na japë poezi të shëndosha të realizmit socialist, por përkundrazi ashtu siç vihet re nga ecuria e krijimtarisë së tij, ai ka rrezik të thellohet në çoroditjen ideologjike dhe atëherë do të jetë tepër vonë.

MIDIS JUSH

 

F

a

t                            V

b                            i 

a                            s

r              u            a

dh           n            r

i               ë            i

 

unë qëndroj midis jush

si më i shkurtër

dhe jo si mësues     

 

( Kjo poezi e ndonjë tjetër, konsideroheshin në kritikën e gjimnazistëve si gjysmë formaliste)

 

2

Goditja e dytë, m’u bë, në Demokraci, më 30 qershor 1991, me anë të shkrimit, botuar në gazetën «Republika» me titullin eufemik:

Sqarim, rreth një shkrimi në gazetën «Shkëndija» të Lushnjës

Në pamundësi për të botuar një përgjigje siç duhet në këtë gazetë, po i drejtohemi  «Republikës»*. Kjo gazetë** e quajtur «pluraliste, që vazhdon të botojë në krye të faqes së parë shkrime të Partisë Socialiste, na ka sulmuar me një shkrim të saj për një aktivitet që u zhvillua për herë të parë në Lushnjë, organizuar me iniciativën e Partisë Republikane. Nga gjashtëdhjetë pjesëmarrësit, shkrimi*** s’u ka pëlqyer vetëm vetëm dy vetëve. Këta janë: Faslli Haliti, autor i poemës « Dielli dhe rrëkerat», himni më i madh që i është kushtuar diktatorit Enver Hoxha nga letërsia myzeqare dhe frymëzuesi Fatbardh Rustemi, babai i vajzës Enveriada, anëtar i një studimi të shkëlqyer rreth vlerave «artistike» të veprave të E. Hoxhës, shpërblyer me fletë lavdërimi nga Nexhmije Hoxha.

Lexuesit besoj duhet ta kuptojnë sulmin e qëllimshëm ndaj PR prej këtyre firmave.

                                                                                           Dega e PR Lushnjë

*gazetës Republika ** gazeta Shkëndija *** shkrimi, aktiviteti i Degës së PR

3.

Dhe tani po rendis disa reagime për poemën Dielli dhe rrëkerat:

Nga Ujk Mali

Do të flasim për poetin e ri Faslli Haliti. Për rrethanat e tij personale nuk dimë gjë. Por fati i tij shqetëson. Gjatë vitit 1973 zëri i tij është mbytur. Ai fliste kundër padrejtësive të shoqërisë shqiptare, ndoshta fliste tepër qartë. Do të botojmë këtu disa nga vjershat e Faslli Haliti për të treguar si u zhvillua ai si poet. Në fund të studimit do të ndjekim rrugën e trishtuar të kritikës letrare, që shkon hap pas hapi sipas porosive të partisë fuqiplote.

Në revistën “Nëntori” nr.4, 1972, u botuan 9 vjersha të F. Halitit. Një temë kryesore në to është burokratizmi, marrëdhëniet e sëmura që ushqehen nga njerëzit “me autoritet” dhe ambienti i tyre.

A don të thotë poeti se “gutta cavat lapidem” (pika e ujit shpon gurin) apo – me satirè  (apo - më shumë) – se po shpiken reforma, por “çifligu”, padrejtësie e sistemit, vazhdon? Me paqartësinë në vjershë mund të thuhen shumë gjëra! Të lexohen me shumë kujdes në poemën e fundit të poetit fjalët e vargjeve si edhe fjalët midis vargjeve! Sipas mendimit tonë ai ka krijuar me mjeshtëri një efekt satirik shumë të rreptë, por sa shtrenjtë e pagoi? Nuk e dimë, siç thamë, pas botimit të kësaj poeme në gazetën “Zëri i Rinisë” më 16 dhjetor 1972, poeti nuk duket më si autor në shtypin shqiptar. Pas një viti ka shkak për shqetësim.

Çdo vëzhgues me një njohuri sado të pakët në çështjet e brendshme shqiptare mund të kuptojë çfarë shqetësim ka shkaktuar një poemë e tillë. Ajo trajton një problem të pranueshëm (burokratizmin) por me iluzione të palejueshme (rolin e partisë). Do të japim disa pjesë nga kritikat letrare të botuara rreth kësaj poeme, pa koment, vetëm me disa nënvizime, sepse gjykimet mund të bëhen me lehtësi nga lexuesit vetë. grupimi i kritikave është bërë nga ne.

Mjaft nga poetët e rinj, pas fillimit të luftës kundër « shfaqjeve të huaja », u gjunjëzuan përpara presionit, për të mos rrezikuar të ardhmen e tyre. Emra si Moikom Zeqo, Xhevahir Spahiu dhe Viktor Qurku, që u radhitën në kritikën partiake si « të ndikuar nga letërsia borgjeze e revizioniste»,  kanë bërë apologji. Kush mund të mohonte një ndryshim të çuditshëm në krijimtarinë e Moikom Zeqos – para dhe pas spastrimit»

Po nuk kemi dyshim: Moikom Zeqo e shpëtoi lëkurën. Nga ana tjetër ai e humbi shpirtin.  Për Faslli Halitin - vetëm heshtje. Ra martir, apo?

 Të kërkojmë përgjigje !  Në qoftë se nuk jepet llogari do t’i themi botës: Për një vepër letrare si kjo dënohet me heshtje apo më keq një autor i talentuar në një vend t’Europës në shekullin XX ! Dielli i Partisë ndriçon - dhe rrëkerat e tiranisë vazhdojnë.

( Revista «Koha e Jonë»,: Politike, Kulturore, Shoqërore. Paris,  Janar, shkurt, mars 1974)

Nga Ullmar Qvick.

Sa më gëzon fakti se poeti Faslli Haliti ka fituar vëmendje në këtë Forum! Jam suedez, po merrem me kulturën shqipe që nga viti 1969. Nga Shqipëria më dërguan mjaft botime të ndryshe në atë kohë. Filloi fushata kundër intelektualëve, gjoja për arsye të “ndikimeve të huaja”, në janar të vitit 1973. Si objekt sulmi në revistën “Nëntori” u zgjodh sidomos poema e Faslli Halitit “Dielli dhe rrëkërat”. Për fat e kisha ruajtur në origjinal, në gazetën “Zëri i Rinisë” në nëntor 1972. E lexova, sa mirë kishte shkruar, ai kishte frymën e vërtetë proletare (fryma që nuk kishte aspak PPSH!), ai me ironi therëse sulmoi burokracinë, nepotizmin, dhe mungesën e masave kundër abuzimeve nga ana e Partisë dhe “diktaturës së proletariatit.” I dërgova një përshëndetje shkrimtarit, përmes Lidhjes së Shkrimtarëve… por Faslliu atëherë ishte dërguar për “riedukim” si punëtor, dhe rezultati i “rebelizmit” tim të butë nga Suedia e qetë ishte se më futën për disa vite “në frigorifer”! Poemën e tij e përktheva suedisht, nuk e kam botuar por në një mbledhje ku do të ishim takuar me Ismail Kadrenë, i cili nuk erdhi, sigurisht për arsye politike, si sfidë ndaj politikës antikulturore të regjimit të Enverit recitova këtë poemë “Dielli dhe rrëkërat”… Të gjithë u kënaqen, sepse ishte jo vetëm poezi të mirë por edhe me frymë përparimtare… Por myku komunist e mbuloj për shumë vite në vazhdim…. 
Dua të përgëzoj sidomos z. Rezart Palluqi për tekstin e tij. Tani do të rifilloj të lexoj me më shumë vëmendje poezitë e Faslli Halitit. Përveç Poezive të tij të zgjedhura kam edhe vëllimin “Cartje.” Më trishton vetëm fakti se asnjëherë nuk kam pasur kontakt drejtpërdrejt me këtë poet të bekuar…
Me përshëndetje nga miku i shqiptarëve në Suedi, (Forumi Shqiptar)

 Shkrimtari Roland Gjoza:

Po ajo  «Qyqekama» ( Ku ku-ja ), për atë që po ndodh sot atje, për ata horra që na nxinë faqen, një poemë që më tronditi fund e majë, ajo sikur është shkruar me alfabetin e zi të ulërimës. Sa kohë duhet ende për të ndierë njëfarë normaliteti e për të mos thënë më se paskemi qenë të mallkuar?
( Gazeta Agon, 12 shtator 2008)

Shkrimtari, Kujtim Dashi:

Poema Dielli dhe rrёkerat ishte një kulm i prirjes tepёr spiktatёse tё poetit F. Haliti, pёr  tё stigmatizuar padrejtёsitё e shoqёrisё shqiptare tё kohёs qё kishin zёnё tё mahiseshin. Si e tillё ajo ёshtё pararendëse e poemës Pashallarёt e kuq tё Kadaresё e cila u jetesua si jehone e guximit dhe kurajës sё poetit tё madh sesa si poemё, si njё vepёr arti e pabotuar, ndёrsa Delli dhe rrёkerat u botua me mijёra kopje, u kopjua me dorё dhe shkoi te lexuesi i cili e mirëpriti dhe autori pёsoi atё qё tashmё dihet: persekucionin. Pra, nga njëra anё Faslli Haliti, nisi kalvarin, por nga ana tjetёr , ai fitoi mё shumё simpatizantё, adhurues, talente tё reja, ndjekёs tё antikonformizmit demokratik  tё poezisё sё tij, plot kumte e mesazhe; fitoi miq tё   shumtё, kudo nё Shqipёri e mё gjёrё, siç ёshtё rasti i U.Malit nё Francё, qё shkroi nё 1974, pёr poemën «Dielli dhe rrёkerat» dhe nё mbrojtje tё auotorit tё saj si dhe pёr poezitë «Djali i sekretarit», «Çifligu» dhe i botoi ato nё revistën «Koha e jonё», nё Paris; siç ёshtё rasti tjetёr i Erenest Koliqit qё  botoi poezinë Njeriu me kobure  nё revistën «Shejzat»

Mes këtyre vlerësuesve, kam nderin tё jem edhe unё si njё ish gjimnanzist i atёhershёm qё edhe shkrova pёr ciklin e tij tё botuar nё revistën «Nёntori», mё 1970, ku ishin edhe poezitё «Njeriu me kobure», «Djali i sekretarit», cikёl qё mё pëlqeu dhe  e vlerësova si realist dhe qё kritikonte me nerv padrejtёsitё shoqërore tё kohës.

Edhe mё  pas poeti nuk “zuri mend”. Deviza e tij ishte: Tu segui il tuo cammino e lascia dir’ la gente. 

Poeti F. Haliti ёshtё konsekuent nё poezinё e tij, siç e ka vёnё re dhe ёshtё shprehur poeti i madh Dritёro Agolli:

Dihet se te çdo njeri fle një luan, por e gjithë puna është se kur zgjohet ky luan te njeri e te tjetri. Te Faslli Haliti, luani është zgjuar herët. Uroj që luanizmi të rrijë zgjuar dhe në të ardhmen te Faslli Haliti. D. Agolli (Poezia e F.H. nuk ka firo. ”Republika”, 12 maj 1998 )  

Poemat Kukama, Kёtu nё Nju Jork Siti, Ikja, Tё linit ju, Mbrapsaht, Morali juaj, Lamtumirё kapedanёt e mi, si dhe poezi tё  shkruara kohёt e fundit, tregojnë se luanizmi i Faslli Halitit nuk fle, por rri zgjuar. 

Shkrimtari Fatbardh Rustemi: 

Njё nga poetёt e rinj që mbrojti me guxim, me argumente e profesionalizëm në ato vite  poemën «Dielli dhe rrëkerat» dhe që i shkroi letër  Enver Hoxhës se dënimi i poetit Faslli Haliti nga Komiteti i Partisë, Lushnjё,  posaçërisht nga Sekretari i Parë, Rrapi Gjermeni,  jo vetëm ishte krejtësisht i padrejtë, por dhe kriminal,  edhe sot pas 36 vitesh nga botimi i  poemës, Fatbardh Rustemi, shkrimtar i njohur tashmё, autor dramash, komedish, romanesh e publicist, shprehet me bindje  të palëkundur pёr poemën, si atёherё nё rini, se:

Poema Dielli dhe rrëkerat shprehte një pakënaqësi  të kudondodhur, por e artikuluar poetikisht në këtë poemë, ajo mori deri përmasat e një proteste. Kjo bëri që nomenklatura të tregohej shumë e ndjeshme ndaj saj duke i bërë një akuzë tepër të rëndë për kohën duke u shprehur hapur se në poemë bëhej thirrje që të goditej Pushteti Popullor me gurë, po të mungonin armët. Pra, kemi të bëjmë me një dëshmi të rrallë, ku publikisht, denoncohet rreziku serioz që i vinte shtetit prej letërsisë.

Dhe si hakmarrje ndaj saj Pushteti  me levat e « e veta, bëri gjithçka për të zbutur poetin deri në atë farë feje sa të priste ndonjë elozh të radhës prej  tij, por misioni i poemës u krye për derisa ajo u bë shprehëse e një pakënaqësie që në jetën e përditshme mërmëritej prej kohësh. E parë nga e tanishmja, pavarësisht për zgjyrën e terminologjisë, në thelb, poema dëshmon një guxim të lartë qytetar që kërkon një vlerësim të merituar.

Ia vlen të kujtohet që kjo frymë proteste nuk ishte vetëm te poema Dielli dhe rrëkerat, por ajo u parapri dhe u shoqërua  me një sërë poezish si Njeriu me kobure, Djali i sekretarit, Çifligu, Unë dhe burokracia, Trembje, Zhurma, Dobësi, Thyrje, Edipi etj…, të cilat dëshmonin, për një predispozitë, bindje të autorit dhe jo një shkarjen të rastit të tij.  ( suplementi «Milosao» 11 janar 2009 )

Ernest Koliqi

“Pёr tё plotёsuar portretin e xhelatit humanist e artdashёs ( Mehmet Shehu), na duket e pёrshtatshme vjersha Njeriu me kobure e poetit Faslli Haliti, zёri i tё cilit ёshtё mbytur nga Partia.” ( Revista Shejzatt, Itali, 1975 )                                               

Posted in Blogroll | No Comments »

Poezia lirike si kod nacional

24/01/2012 by admin.

Shkruan

Faton MEHMETI

 

(Mbi poezinë poetike të veprës së  Nehat Jahiut ‘‘Zana dhe Guri’’) 

Poezia është fjalë e shpirtit, si  e tillë ajo buron nga dejet e gjakut.. E kush do te mund të na e sjell më mirë këto fjalë të bukura nga dejet e një poeti, se sa poeti i  talentuar dhe i  mirënjohur Nehat Jahiu, me veprën e tij me poezi” Zana dhe Guri”

Janë 82 poezi lirike,të ndërlidhura përmes një korelacioni hallkor të fortë poetik.Ku secila prej tyre është pjesë përbërese në mozakiun e gjerë të  Kodit kronologjik të rrëfimit të autorit, për një Dashuri idilike në mes të   Zanës dhe Gurit.

Derisa Zana në letërsinë tonë popullore folkorike, është krijesë mitologjike,Guri përfaqëson një Shenjë të shqiptarit në kronologji të jetës së tij, e ndërtuar mbi dogmën nacionale  të “peshimit në vend të vet” .

 Autori na e sjell dashurinë e dy përsonazheve  në një kohë moderne , duke endëzuar ndjenjat e vërteta të tyre mbi realitetin e hidhur.

Heroi lirik na dal si instrument, me anën e të cilit poeti shpreh ndienjate dhe mendimet e njeriut(shqiptarit) të kohës, që prap se prap mbetet nën vorbulën autoktone.Në aspektin kompozicional ai luan narratorin , e shtjellon temën dhe e organizon rrëfimin.Zyzheu është ndërtuar mbi Kodin Narrativ të saj , qoftë në vetën e parë,apo dhe ne vetën e tretë,që ëshë alteregoja e autorit.E shoqëruar nga  vargu i rimuar katërstrofësh…

Subjektiviteti ka lidhje të ngushtë me ndikimin stilistiko-frazologjik të folklorit.  Ndërtimi stukturor i saj përfaqësohet nga një trajtë e shkrimit poetik, që synon esencialitetin e sintetizimin në nivel të shprehjës dhe në nivel të kuptimit,domethenies,një elipse në të gjitha kuptimet.

Kërkimi i Zanës nga Guri, dhe anasjelltas edhe nga vet poezia , në mënyrë që të kalohen shtigjet e errëta të jetës në kërkim të dashurisë, është një lajtmotiv i kësaj vepre poetike.

Gjuha si mjet i shprehjes artistike e fuqizon shprehjen e ndienjave në mes të dy përsonazheve.Po ashtu edhe zhvillimin e dialogut e karakterizojnë mjete të forta shprehëse, të përbëra edhe nga figura stilistike sic janë:përsonifikimi,metafora, alegoria,antiteza etj.  

Përmes monologjeve të Zanës dhe Gurit kuptojmë botën e  tyre, ndienjate e tyre, të  cilat  thurren përmes një semantike të thellë të narracionit imagjinativ.

Mendja dhe shpirti krijues i Nehhat Jahiut , na ka sjellur në ditëtë e sotme një vepër të mrekullueshme me poezi, të cilat ndeërthejnë në vehte një gërshetim të antikitetit dhe modernes.Në një frymëe nacionale , me një temë universale sic është Dashuria.

Kësaj dashuri i jep vlerë estetike bukuria e Zanës , bukuria e së cilës përmendej në fshat:

Sa me naze ikje me ato hapa të ngadalta

bukuria jote përmendej nëpër fshatra 

Struktura lineare e kësja vepre është në harmoni me ndodhit e  Zanës dhe Gurit :

Dil e lumja nënë e  prit te dera

po vijnë krushqit renda, renda,

po vijnë krushqit me plisa të bardhë

Zanën e bukur nuse për ta marrë.

 

 Eja nënë e shihe ti në kali Gurin

në mes të oborrit e ka vu flamurin,

për çdo shtëpi e për çdo oxhak

na kanë ardhë krushqit në konak.

 

Per t’i dhënë edhe Nënës së Gurit kënaqësinë e martesës së tyre,dhe  simpatin ndaj bukurisë së  Zanës.    

Baca Nehat i ka dhënë shpirt poezive të tij, andaj edhe poezia nuk është më vetëm një aktivitet krijues, por një nevojë shpirtërore e tij…!!!

Posted in Blogroll | No Comments »

ZANA dhe GURI

24/01/2012 by admin.

 

(Mbi librin me poezi të Nehat Jahiut)

 

 

Nehat Jahiu është një poet mjaft produktiv në letërsinë shqipe ku kësaj radhe na vie me një libër të ri që për shumë lexues dhe adhurues të fjalës së bukur është pritur me padurim. E them këtë me siguri të plotë ngase mënyra dhe stili i tij i të shkruarit, tashmë është autentik.Këtë më së miri do ta shihni dhe vëreni gjatë leximit të këtij libri të tij të ri që tashmë e keni në dorë.

Ky libër i Nehat Jahiut vie si sihariq në një kohë kur lirikës popullore shqiptare i duhet një margaritar më tepër për ta pasuruar edhe më shumë folklorin tonë me tekste këngësh që mund të realizohen nga këto poezi të bukura që janë si monument i një dashurie siç është dashuria e Zanës dhe Gurit, si dy personazhe lirike të dashurisë në këtë libër.  Nehat Jahiu është tashmë i njohur për lexuesit me poezitë e tij për Zanën e Gurin. Janë këta dy personazhe të krijuar nga poeti,ku ky në këtë vëllim me poezi trajton dashurinë e këtyre dy të rinjve si subjekt kryesor të veprës. Autori,me anë të termave që i merr nga rrethina që e rrethon, krijon imazhin idilik të ngjarjes duke nxjerrur në pah fuqinë artistike të vargjeve të krijuara me tone harmonike dhe të thjeshta,të kultivuara nga thesari ynë i pasur popullor. Poezitë janë të kapshme për çdo lexues të çdo moshe,që me lirikën e saj i jep domethënie krijimit si burim nga një shpirt poetik, ku jo vetëm gjërat e natyrës së vdekur siç janë: hëna, yjet, lisat, pemët, lulet, lumi, etj. bëhen të ndiesh­me nga ndjenja e dashurisë së Gurit dhe Zanës, por edhe qeniet e tjera të gjalla të shën­dë­rruara në biometafora siç janë: zogjtë, delet, shqi­ponja, gjinkallat,xixëllonjat,etj. marrin pjesë në këtë ambient duke përkrahur dashurinë e këtyre dy të rinjëve.Ambienti rural dhe idilik i paraqitur në këto poezi e pushtojnë çdo lexues duke e magjepsur me bukurinë e saj,të pasqyruar dhe përshkruar aq mirë nga poeti.Fantazia krijuese e autorit të këtyre poezive është mjaft e pasur me tablo rurale ku ndodh idila dashurore e dy personazheve. Një reali­tet i ëndërruar që shpaloset shkëlqyeshëm para çdo lexuesi bën që ta pushtojë ate me bukurinë dhe thjeshtësinë e saj.Përvoja dhe njohja e një ambienti të tillë nga autori,bëjnë që këto poezi të rangohen në një thesar folklorik që do të realizoheshin aq bukur në këngë duke e pasuruar edhe më këtë thesar popullor.

Në përgjithësi,motivi i poezive është krijuar nga dashuria e dy të rinjëve fshatarë duke e bërë  tërë sendërtimin e lëndës të strukturohet në një ambient të tillë rural.Ndjenjat e dashurisë gufojnë si te njëri njashtu edhe te personazhi tjetër në këtë idilë të bukur që të pushton me thjeshtësinë dhe bukurinë e saj. Edhe gjuha i përshtatet mirë situate­ve dhe lirikës të ndërtuar nga vetë poeti. Gjuha komunikuese është e krijuar me nuancat e saj më të thjeshta që mahnisin me kapjen e kuptimit të tyre të lehtë.

Situatat bartin në vete forcë të madhe të ndjenjave të cilat shprehen përmes personazheve të këtij libri.Poeti,motivin e zhvillon nëpër tri faza apo situata lirike duke krijuar metafora,aluzione dhe personifikime që  e mveshin tërë strukturimin e kësaj vepre me vlera të dukshme popullore dhe artistike.Është interesante se folësi lirik në këtë rast shprehet në veten e parë dhe të tretë.Gjatë leximit vërehet se poeti është vëzhgues dhe dëshmitar i kësaj dashurie të Zanës dhe Gurit.

Ka raste kur ky i drejtohet herë Zanës e herë Gurit dhe në disa raste edhe vetë lexuesit duke e bërë pjesëmarrës të drejtpërdrejtë në ngjarje.Nga kjo nënkuptohet se poeti din ti paraqesë mjeshtrisht skenat e realizuara po nga ky vetë.Me këtë koncept Nehat Jahiu e strukturon temën dhe motivin e këtij vëllimi poetik që lirisht mund të thuhet se është mjeshtër i lirikave dashurore të krijuara në mënyrë tradicionale që si bazë ka lirikën tonë popullore. Metaforat e shumta janë të natyrshme dhe spontane në tërë poezitë e Nehat Jahiut.Lirika sensuale është mjaft sentimentale në këto poezi të krijuara me një forcë të madhe ndjenjash që ushqejnë personazhet e librit Zana dhe Guri.Gjuha e pasur,figurat e godi­tura, ndjenjat e sinqerta dhe përjetimet plot frymë­zim gërshetohen shumë bukur me ambientin që e krijon poeti në këto poezi.Poezitë kanë funksion lirik në vete që shtjellohet lirshëm dhe rrjedhshëm ndër vargje. Njësia e veprimit të personazheve për­ci­llet në të gjitha poezitë në mënyrë harmonike.Në këtë libër ndjenjat e dashurisë shprehen,këndohen dhe sendërtohen nëpër situata të ndryshme lirike dhe emocionale të cilat nënkuptojnë momente e relacione të dashurisë së dy personazheve të librit. Pra, Zana dhe Guri janë bartës të situatës dhe veprimit në tërë këtë përmbledhje me poezi, si dy personazhe lirikë mjaft të dashur të krijuar nga Nehat Jahiu. Nuk më mbetet tjetër të shtoj pos ta uroj poetin Nehat Jahiun për punën e tij krijuese dhe ta falemnderoj për këtë dhuratë të çmuar të cilën e krijoi për ne.Urime!

 

 

Faruk Buzhala

 

Posted in Blogroll | No Comments »

DJE ISHIM NJË

24/01/2012 by admin.

Jusuf Zenunaj
 
Dje,  
unë e ti
ishim një.
Bashkë në luftë
me shumë të tjerë,
për një pranverë.
Sot,   
një karrige
s’ na zë dot…….

Posted in Blogroll | No Comments »

TË MBROHET FLAMURI I KOMBIT

24/01/2012 by admin.

      

 

                                                  Nga Frank Shkreli

 

Kohët e fundit, Ministri i Jashtëm i Kosovës, Z. Enver Hoxhaj bëri një vizitë zyrtare në Mal të Zi dhe Ministri i Mbrojtjes i Shqipërisë, Z. Arben Imami vizitoi edhe ai zyrtarisht Maqedoninë.  Nuk është e qartë se çka u arrijtë gjatë këtyre vizitave zyrtare të ministrave shqiptarë për avancimin e  marrëdhënjeve të Kosovës dhe të Shqipërisë me dy vendet fqinje, por duke u bazuar në disa fotografi nga takimet zyrtare të ministrave shqiptarë në Podgoricë dhe Shkup,  gjëja që të bjen në sy është se këto vizita kishin diçka të përbashkët — ndoshta me koincidencë –mungesën e flamujve të Kosovës dhe të Shqipërisë në disa prej dhomave të takimeve zyrtare me homologët e tyre. 

 

 Ajo që më habitë më shumë, nuk është fakti se Podgorica e Shkupi zyrtar sillen në këtë mënyrë ndaj simboleve të shteteve shqiptare me homologët e tyre shqiptarë, por më tepër është reagimi ose më mirë të them mos reagimi zyrtar dhe as në media ndaj një fenomeni të tillë.  Këjo nuk është asgjë e re që fqinjët tanë sillen në këtë mënyrë, pasi sharjet dhe mos respekti për shqiptarët dhe simbolet e tyre janë të njohura mirë dhe popullësia sllave (zyrtarisht huliganët) i ka shfaqur e vazhdon t’ shfaqë në publik gjatë ndeshjeve sportive dhe evinemente të tjera publike.  Por, fatkeqsisht duket se jehona, e thirrjeve anti-shqiptare raciste të ”huliganëve” sllavë, si ‘’shqiptar i mirë je veç i vdekur” dhe ‘’shqiptarë ju presin dhomat e gazit”, është përplasur edhe në muret e kancelerive të Podgoricës dhe Shkupit, nën petkun e diplomacisë.

 

Heshtja e faktorëve politikë shqiptarë në lidhje me shfaqje të tilla anti-shqiptare, sidomos në nivele zyrtare, është vështirë të kuptohet.  Dikush mund të thotë, mos u mërzit se këto shqetësime zyrtarët shqiptarë ua kanë shprehur kolegëve të tyre malazezë e maqedonas në mënyrë të qetë e diplomatike, prapa skenash. Këjo mund të ketë ndodhë, por  problemi është se mungesat e flamurit të shtetit të Kosovës në takimet e Ministrit të Jashtëm të Kosovës në Podgoricë dhe Minisitrit të Mbrojtjes të Shqipërisë në Shkup ishin publike, për tu parë nga të gjithë, e si e tillë duhej të kishte deklarata të drejtë për drejta e publike, në lidhje me këtë skandal.  Pse një gjë e tillë nuk ndodhë në Uashington, Londër, Berlin, Romë e Paris?

 

Shqiptarët kanë të drejtë të dijnë se pse simboli i tyre shtetëror dhe kombëtar nuk është i pranishëm në takime të tilla, ashtu siç e kërkon protokolli diplomatik.  Pasi gjithmonë, por sidomos në këtë 100-vjetor të ngritjes së këtij flamuri, ky është simboli i arrijtjeve kombëtare dhe burim krenarie. Është identiteti dhe simboli i historisë dhe idealeve për pavarësi e bashkim të shqiptarëve.  Ky flamur simbolizon historinë, po se po, por edhe të ardhmen.  Si i tillë, rreth këtij flamuri duhet të mblidhen të gjithë, ta respektojnë e ta nderojnë, por mbi të gjitha ta mbrojnë, para armiqëve të vërtetë dhe para miqëve të rrëjshëm.

 

Fqinjët tanë në veri, në lindje dhe në jug duhet ta dinë tanimë se – edhe nëqoftse nuk ia njehë flamurin dhe realitetin e sotëm politik në Ballkan — shqiptari nuk do të shkrihet as nuk do të zhduket.  Ai do të jetë aty.  Ai vetëm kërkon të jetojë i lirë në shtëpinë e vet, në paqë dhe marrëdhënje të mira dhe respekt për të gjithë fqinjtë pa dallim, në pritje të të njëjtit respekt dhe vullnet të mirë edhe nga fqinjtë e shqiptarëve.

 

Faktorët politikë shqiptarë anë e mbanë trojeve në Ballkan duhet ta dinë se çështjet e përkohëshme politike dhe ekonomike janë të rëndësishme, por më të rëndësishme janë vlerat kombëtare afat-gjata, janë ato vlera që bëjnë historinë e një kombi: vlerat të cilat burrat e gratë i nderojnë dhe i ruajnë me dashuri brez pa brezi – vlera për të cilat burra e gra gjatë historisë kombëtare kanë dhënë jetën e tyre dhe të fëmijve të tyre për lirinë dhe pavarësinë që gëzojnë sot shqiptarët.  Prandaj, gjykimi i realitetit të vërtetë duhet të përcaktohet nga e vërteta historike e idealeve dhe jo vetëm nga kalkulimet e përkohëshme të pushtetit e të politikës.

 

Më në fund, ndërsa fisi shqiptar po sheh dhe është gati të përjetësojë të vërtetën historike, është mirë që edhe përfaqsuesit e tij të shohin rreziqet dhe fatkeqsitë që mund të vijnë nga mungesa e mbrojtjes së vendosur të   këtyre vlerave dhe simboleve të kombit, sidomos kur nepërkëmben nga të huajt pa ndonjë provokim.

 

Shpresoj që të gjithë, varësisht nga rrethanat në të cilat jetojmë dhe ku jetojmë, të jemi mbrojtës të denjë dhe shërbëtorë të idealeve dhe vlerave afatgjata të kombit.

 

Frank Shkreli

 

  

Posted in Blogroll | No Comments »