Tirana si shtet Islamik mund ta ndërtojë demokracinë ?

31/01/2012 by admin.

Konstantin  Qeparoi, New York Center for Albanian Studies & Research

 

         Përgjigje të prerë me thikë nuk ka dhe mos prisni një gjë të tillë, por lexoni ç’thonë perëndimorët për këtë gjë. Ç’mendojnë orientalet nuk e di, veçse kam marrë përvojën historike të tyre.

           Shumë vështirë të krijohet demokracia, për të mos thënë kurrë. Kjo është vërtetuar në praktikën e deri tanishme të vendeve të tjera islamike në mbarë botën. Asnjë shtet islamik nuk ka mundur deri më sot të ndërtojë një demokraci të lirë liberale ku të zbatohen parimet e një shoqërie të lirë. Në demokracinë perëndimore i zgjedhuri, shteti, qeveria, ndërrohen, sepse zgjedhësit e heqin me vota dhe vendosin një tjetër. Po në  Shqipëri, pse nuk mund të realizohet kjo? Sepse ka akoma vend koncepti “unë jam Kalifi, zëdhënësi i Allahut “. Pavarësisht nga emri, Enver, Ali, Edip, apo shejtani. Pse medoemos duan të rizgjidhen edhe 4, apo shumë vjet të tjera, ose deri në pafundësi ?

  Unë si person shoh interesin tim, jetën, pronën. Kështu edhe tjetri, të gjithë. Për këtë na duhet një shtet që të na mbrojë jetën dhe pronën, asgjë më shumë. Kushdo qoftë në  krye, s’ka rëndësi për ne, sepse drejtimi do të bëhet me ligje. Por në Tiranë udhëheqësi, lideri, Njëshi, përse këmbëngul që të jetë prapë e prapë në pushtet ?

         Me siguri fytyra e një lideri bëhet e padurueshme kur e shikon gjithmonë. Ai nëse vepron sipas instikteve, është kthyer në një kafshë. Nëse ka pak mendje, është përbindësh. A thua e ha meraku se mos zëvendësi do të drejtojë me ligje dhe puna e tij do të duket zero? Këto mendje i gjen kudo në lindjen Islamike, por asnjë në perëndimin Judeo-Kristian.

          Një udhëheqës i mirë në  krye të dy vjetëve duhet t’ja dorëzojë tjetrit detyrën, jo pas 4 vjetëve. Në demokracinë e parë të njerëzimit, në lashtësinë helene, zgjedhjet bëheshin një herë në vit. Në  sistemin me drejtim oligarkik, që është edhe më i miri sistem në  historinë mijëvjeçare të shoqërisë, ndërrimi bëhet çdo vit. Nëse kujton se je Kalifi, ose vetë Muhamedi, mos kërkon të rrish gjithë jetën si lugat mbi kokat e një ose dy brezave?

Perëndimorët pyesin:

1.         Të Drejtat në Islam a respektohen që  të quhet demokratik ?

         Në vendet islamike lirinë e mendimit dhe lirinë e besimit e përcakton Kurani në  sura 2:256, ndonëse në praktikë është ndryshe. Në fakt, jeta dhe prona për  çdo person myslim ose jo, nga Islami garantohet. Racizmi nuk njihet dhe Kurani flet për barazi, sura 49:13. Në vendet jo islame koncepti për të drejtat e njeriut është i ndryshëm dhe trajtohet ndryshe nga vendet islamike. Krishti thotë: Paqe, paqe dhe asnjëherë nuk pranon luftën, vdekjen. Muhamedi predikon luftë ndaj jo myslimanit, vdekje armiqve dhe hipokritëve, ferri do të jetë shtëpia e tyre, sura 9:73. Kush jeton në shoqërinë myslimane të drejtat i janë ngushtuar shumë. Sipas Kuranit nuk është gjynah nqs një mysliman vret një jo mysliman.

         Në përdorimin e drogës Talibani e ndan botën në Myslimane dhe jo Myslimane. Abdul Rashid, udhëheqës i policisë anti drogë në Afganistan thotë: ne mbjellim, përpunojmë opium, sepse është i lejueshëm të përdoret nga KAFIRS (jo besimtarët) në  Perëndim dhe jo besimtarët në Afganistan.V. S. Naipaul, mbajtës i çmimit Nobel në  Majlezi, thotë se besimtarët nuk përdorin drogë. Ata u a japin Izraelitëve për t’i shkatërruar se izraelitët janë armiqtë e Allahut.

         Nqs një Mysliman kthehet në Kristian ai dënohet. Në Arabinë Saudite Shaira thotë: “Largimi nga Islami është ofezë e madhe.” Në  Egjipt në shoqërinë myslimane pak të hapur, kristianët jetojnë nën kërcënimin real. Në korrik 2000 Gayed Ishaq, 37 vjeç dënohet me 3 vjet burg në  Egjipt sepse ofendoi fenë Islame. Në  Pakistan kush lexon librin e Sulejman Rushid dënohet nga ligji.

2.         Islami është fe për paqen ?

        Në shtetin Islam udhëheqësi i shtetit duhet të jetë mysliman. Gjatë shekujve si koloni, arabët pak morën nga vlerat e Evropës, nga mënyra e saj e mendimi dhe e të jetuarit. Doktrina e Islamit është në  konflikt me kërkesat aktuale të sotme. Çdo Imam ose Mullah që  e ndalon pijen dhe është kundër Perëndimit, kërkon me çdo kusht që  djalin e tij ta çojë në  Universitetet Perëndimore. Ernest Reman që  thelloi studimin për   krahasimin e feve 100 vjet më parë thotë: Islami është gjenerator i despotizmi shpirtëror. Robert Spenon e koncepton Kuranin si një libër perfekt kundër intelektualizmit duke thënë se: Fanatizmi dhe injoranca i ka rrënjët në  mbështetjen që  ju bën Kurani.

          Popujt e pushtuar gjatë shekujve, nqs nuk pranonin fenë Islame trajtoheshin si klasë e dytë. Islamin e ka shoqëruar prapambetja, urrejtja dhe në  të gjithë perimetrin e fqinjësisë kanë bërë luftëra sepse fqinjët kanë pas fe të ndryshme me Hindus në  Hindi, komunistët dhe budistët në  Kinë, hebrenjtë në  Jeruzalem, kristianët në  shumë shtete dhe paganët në  Afrikë.

3.         Islami a mund të krijojë shtet demokratik ?

        Feja Islame është më e përhapura në  botë. Shtetet e moderuara ndalohen që  politikën ta kombinojnë me fenë. Islamit, si rruga e jetës, shumë shtete të tjera arabe i qëndrojnë strikt. Ata argumentojnë në  këtë mënyrë: Është Allahu dhe jo njeriu që  udhëheq. Allahu është burim legjitim edhe për   politikën. Sipas ligjeve të Allahut do të zhvillohet shoqëria. Harrohet se Muhameti i nxori këto ligje për   zhvillimin e shoqërisë 1400 vjet para, kur kushtet ishin shumë  të ndryshme, një mjerim, varfëri, pa organizim, pa shtet e ligje. Tani shumë prej tyre nuk u ndihet vlera.

            Turqia si Republikë Islamike me demokraci e ka demokracinë të cunguar. Jordani, Egjipt, Marok, kanë jo shumë modernizim në  udhëheqje, që  shpesh kthehen në  fashistë, diktatorë, si në  Libi, Siri e Sadami dikur në  Irak. Islamistë radikalë në  udhëheqje janë akoma në  Iran, Sudan, Egjipt. Republikat e ish Bashkimit Sovjetik nga autokraci kaluan në  autokracinë Islame-sekulariste. Në  Azerbaxhan, myslimanët Shiite, nën ndikimin e Iranit janë ngritur kundër shtetit ateisto-laik. Më 1966 lideri islamik u arrestua. Kirkizia është shtet islamik laik.  53 shtete janë në  luftë për   demokraci, por shtetet arabe nuk kanë institucionet të merren me problemet e drejtimit, të organizimit të shtetit. Autoriteti fetar dhe shteti janë bashkë.

4.         Mund të bëhet Islami laik ?

         Shteti Islamik mund të bëhet laik, si Egjipti ku Muhamet Abduh kufizoi martesat më shumë gra dhe nxori ligje për   ndarjet e një çifti. Në  USA ka mbi 1200 xhami me 7 milionë myslimanë. V. S. Napol thotë se duhet edukim dhe eksperiencë. Kristianizmi u thjeshtua, ju përshtat shtetit modern, gjë që  Islami as që  e ka provuar. Kurani dhe Bibla i kanë bazat të ndryshme.

        Turqia ndërtoi shtetin e parë laik. Qemal Ataturku i tregoi shoqërisë myslimane se shteti është në  gjendje të drejtojë shoqërinë edhe në  vendet islame, pa ndihmën e ligjeve të nxjerrë nga Kurani. Shteti u bë në  bazë të racës dhe të fesë, ku shumë grekë e armenë ikën. Kalifati u suprimua, u vunë ligje jo në  bazë të Shariatit. Të gjitha praktikat e Turqisë do të shërbejnë si shembull. Nga vazhduesit e Islamit pati rezistencë si Rexhep Tayp Erdogan, Xhemaledin Kaplan etj.

        Shteti i Iranit ka histori speciale. Fillimisht ndoqi modelin turk. Po më 1979 Khomini e ktheu prapë shtetin në  rrugën e Islamit që  hoqi muzikën, pijet, veshjet. Khomeini u interesua shumë për   anën shpirtërore të popullit, por aspak për   ekonominë. Tani Irani është Republikë Islamike, fetare. Në Pakistan disa herë Shaira është hequr dhe vënë. Më 1977 u vendos prapë dhe tani quhet Republikë Islamike. Në  Sudan qysh më 1983 ligjet fetare të Kuranit janë në  fuqi.

5.         Mund të lulëzojë shkenca dhe kultura në  Islamizëm?

     Kur Helenet paganë ishin në  kulmin e lavdisë së qytetërimit botëror të lashtësisë, Islami nuk egzistonte. Kur lindi Islami kultura Heleno-Romake ishte futur në  vitet e errëta të historisë së saj. 100 vjet pas vdekjes së Profetit Islami u përhap në  gjithë Arabinë. Kalifi i Madh Harun al Rashid 786-809, e rriti akoma Perandorinë Islamike me qendër në  Bagdat, që  konkurante Bizantin.

       Arqitektura e ndërtimit të xhamive u zhvillua shumë. U ndërtuan spitale, farmaci nga Abdullah al Mamun 813-833. Aba Bakral Razi shkroi enciklopedinë mjekësore me 900 dhe tekste mësimi mjekësore.U hapën Universitete ku avancuan shumë mjekësia, matematika, fizika, astronomia, gjeografia, arqitektura, arti, literatura dhe historia. Matematika dhe algjebra u zhvilluan shumë. Emri i algjebrës vjen nga Al-jabr. Numurat arabe dhe koncepti i zeros u përhapën nga arabët në  gjithë botën islamike e jo islamike. Instrumenta të sofistikuar si astrolabi dhe gjithë paisjet e navigacionit të evropianëve që  zbuluan botën, ishin arabe.

            Por sot vihet re se shkencat aziatike janë shumë mbrapa ku horizonti, mundësitë dhe shumë të tjera kufizohen nga ligjet e Sharias. U shkrojt libri  Një mijë e një net nga Shehrazdi. Rubairat e Omar al Khajamit, Konferenca e Zogjve e Sufi Feridit, Xhelaladin Rumiu 1207-1273 etj i dhanë zhvillim kulturës arabe.

Pati shumë poetë të tjerë, u bënë përkthime të Aristotelit, Platonit dhe filozofëve të tjerë helene në  një kohë që  Evropa i kish lënë në  harresë. U përkthye e gjithë medicina greke nga Ahrum më 683 në  Aleksandri. Filozofët myslimanë u ndikuan shumë nga Aristoteli, i përkthyer komplet nga Akademia e Aleksandrisë në  arabisht.

6.         Është Islami tolerant për jo myslimanët? 

        Perandoria Romane në  gjithë territorin e saj i ka mbrojtur hebrejtë. Në  luftën e dytë botërore kur shkoi në  Marok komandanti i ushtrisë gjermane u takua me Mbretin dhe i kërkoi të dorëzonte hebrejtë. Nuk pranoi duke thënë se nuk ka asnjë hebre në  Marok, në  kohën që  ishin 250 mijë.

Në të gjitha shtetet synet bërëse, ku banori mysliman nuk mund të veçohej nga njç hebre, të gjithë hebrejtë shpëtuan. Nuk vritej asnjë person pa e verifikuar me këtë medotë të përbashkët islamo-judeo. Në  vendet kristiane ata dalloheshin lehtë prandaj edhe u vranë.

Vetë Muhameti nuk i ka keqtrajtuar kristianët në  Arabi. Praktika sot është ndryshe. Bota ndahet në  Myslimanë dhe jo myslimanë. Vetë Profeti thotë: Vdekje për   atë që  le fenë.

Ligjet e Islamit i mbrojnë minoritet, etj. Historia ka shumë shembuj për   tolerim dhe jo tolerim. Dikur tolerimi ka qenë më i madh. Historia tregon një fakt për   tolerancën. Kur Kalif Omari më 634 hyri në  Jeruzalem, ju garantoi lirinë që  të falen ku të duan, sipas besimeve të tyre, gjithë qytetit. Ai shpesh ka lejuar që  minoritetet jo myslimane të ngrejnë gjykatat e tyre të bazuara jo në  Sheriat.

Sudanezët dënuan me burg Hasan K.al Faki më 1998 se u bë nga mysliman në  kristian dhe më 31 Maj 2001 u lirua nga protestat botërore. Muhamet Sallam më 1989 u dënua në  Egjipt se u bë kristian.

7.         Përse në  ushqime & veshje Islami vendos kufizime?

Dietën, kreshmën, Ramazanin e ka Judaizmi, Kristianizmi dhe Islami. Por myslimanëve ju ndalohet të hanë mish derri dhe të pinë pije alkolike. Profeti thotë se: Trupi juaj ka më shumë të drejtë se ju, dhe ushqimi duhet vetëm nga ai që  të bën mirë. Allahu ju ka dhënë shëndetin, gjënë më të mirë. Në  Amerikë bëjnë pyetje: A është me të vërtetë mishi koshar për   hebrejtë dhe mishi hallall për   myslimanët më i garantuar që  vërtetohet edhe shkencërisht? Dihet se mishi i derrit është jo i mirë për   vendet e nxehta si Arabia dhe është më i miri për   vendet e ftohta si Siberia e Alaska.

8.         Islami  &  Perëndimi

Në Evropë kur lindi Kristianizmi egzistonin bazat e kulturës Heleno-Romake. Perandoria Bizantine jo vetëm e pranoi kristianizmin, por shtetin e bëri të pa ndarë nga feja. Myslimanët nuk kanë patur hegjemoni, u mungonte civilizimi.

Kur Perandoria Otomane drejtoi ushtritë kundër Evropës, u pa se ishte diçka artificiale. Që  të mundje Evropën duhej vetë Turqia të kishte transformuar veten në  gjëndjen sociale, ekonomike, edukative, gjë që  i mungonin të gjitha. Evropës ju desh mbi 300 vjet për t’i arritur këto.

           Evropa kaloi dalngadalë nga vend shoqëror agrar në  shoqëri industriale. Ky proces bëri të mundur lindjen e demokracisë dhe një strukturë sociale me shtet jo fetar. Pas vitit 1600 zhvillimi i Evropës ishte i gjithanshëm. Industrializmi, klasa puntore, çuan në  pluralizëm, të drejtat e njeriut. Ndarja e shtetit nga feja ishte jo vetëm ide e bukur, por një politike shkencore, një gjë e domosdoshme, e diktuar nga nevoja e modernizimit të shtetit. Që  të ishte eficent dhe produktiv një komb modern duhej organizim pa fenë, në  baza demokratike. E kundërta nuk ka zhvillim, gjendja do ngelej agrare.

        Kolonizimi i vendeve të tjera i dha gjithashtu zhvillim të madh ekonomisë Evropiane. Qytetet u rritën shumë. Në  këtë kohë gjendja në  botën arabe ishte akoma gati primitive. Koloni, varfëri, fe, xhamira shumë, shkolla pak. Ndryshimi i madh i Perëndimit e vuri në  lëvizje. Që  të merrte pjesë në  këtë zhvillim duhej të ndante edhe ajo shtetin nga feja, gjë që  qe e vështirë. Sa më i edukuar të bëhet një popull, aq më racional dhe tolerant bëhet ai.

         Shoqëria moderne e kishte gjetur demokracinë si të përshtatshme, si në  Evropë e USA. Por për   këtë demokraci kushtet u përgatitën duke kaluar qindra vjet.

Feja kristiane kurrë nuk e vuri politikën në  qëndër të saj. Bile Krishti deklaroi se Mbretëria e tij nuk do të jetë për   këtë botë.  Për   shekuj hebrejtë e Evropës nuk e bënë politikën e Evropës problem të Judaizmit. Por politika në  Islam asnjëherë nuk qëndroi e dorës se dytë.

         Politika në  fenë Islame është tani me rëndësi supreme, për   krijimin e një shteti Islamik. Por kjo ka qenë e vështirë. Duhet luftë, përpjekje (Xhihad) për   t’ia arritur kësaj. Dikur të dy sektet Suni dhe Shiite, pranonin një farë ndarje. Por tani një shtet është ideali Islamik, ku Kurani të jetë ligji në  jetën politike. Nuk është e vërtetë se për   myslimanët është vështirë të krijojnë shtet sekular-laik, por ndarja është e ndryshme në  botën arabe.

     Arafati sa ishte në  pushtet justifikonte ekstremistët myslimanë për violencën që  kryenin ndaj civilëve. Inkurajonte violencën si një vegël të politikës. Myslimanët e moderuar qëndrojnë të heshtur, ndihen të persekutuar.[1]

         Filozofi John Locke 1632-1704, deklaroi se për   fenë kristiane është më mirë ndarja me shtetin. Teologët myslimanë ndarjen e quajnë si sulm kundër fesë Islame dhe basimtarët myslimane. Ataturku mbylli gjithë medresetë (ndoshta këtu u bazua Amerika që  deklaroi se Medresetë janë shkollat ku rinia merr elementet e para të terrorizmit) dhe burrat e gratë i detyroi të visheshin si në  Evropë. Muhamet Ali në  Egjipt kundërshtoi influencën e Ulamës. Naser u bë militant anti Islamik dhe shpërndau organizatën “Vëllezërit Myslimanë “ duke i burgosur, internuar e vrarë. Reza Shah Palevi në  Iran ligjet e Kuranit Sharia i zëvendësoi me ligje civile 1921-1941. Ai ndaloi ditën e Hashureve si kujtim të Husein, si dhe vajtjen në  Haj. Veshjet islamike i ndaloi dhe ushtarët morën urdhër t’i hiqnin me bajoneta shamitë nga koka e grave nëpër rrugë. Në  një protestë paqësore kundër heqjes së shamive nga gratë, ushtarët hapën zjarr dhe u vranë mbi 100 veta. Gjithashtu  kur sundonte Muhamet Raza Shah (1944-1979), në  një protestë për  heqjen e Medreseve u vranë shumë studentë  nga ushtarët. Por ky regjim laik, nuk kishte asgjë demokratike, sepse SAVAK, policia sekrete dënonte pa gjyq, torturonte.

         Në përgjithësi Islami dhe praktikat e kësaj feje pak kuptohen dhe në  këtë mënyrë ka shumë zëra në  Perëndim dhe Amerikë që  japin gjendje jo shumë reale, ose bëjnë komente jo fort të goditura. Përshembëll, gazetari Bill O’reilly shkruan: “Fondamentalisti Islamik është armik i të Drejtave të Njeriut. Bota është në  rrezik, për   këtë u godit edhe USA me 11 shtator. Në  disa shtete islamike gruaja trajtohet si qënie dhe njerëzit e feve të tjera janë në  rrezik ndëshkimi.”

9.      Nacionalizmi

Nacionalizmi ishte krijuar në  Evropë dhe shtetet njeri pas tjetrit u ngritën në  bazën e nacionalizmit, homogjene, me të njëjtin identitet. Në  vendet arabe, shpirti nacional nuk egzistonte. Ata ishin qytetarë të Perandorisë Osmane dhe antare të Dar-el-Islam. Kishte shtete si Sudani ku jugu është kristian dhe veriu mysliman. Në  Liban egsistonin tre komunitete fetare, sunit, shiit dhe maronitet kristiane. Në  Siri, Egjipt, Irak nacionalizmi kuptohet nga elita dhe jo masa konservative. Në  Iran ishin shiitet me kulturën e vjetër persiane para islamike.

        Demokracia kishte edhe probleme të tjera. Në  Evropë demokracia formulohet si “qeveri e populli, nga populli, për   popullin “, në  Islam është Allahu dhe jo populli që  nxjerr qeveri të ligjshme. Është veshtirë për   vendet myslimane që  të nxjerrin përfaqësues për në qeveri siç vepron Evropa. Megjithatë ideali demokratik në  praktikë zbatohet. Kur iranianet hoqën Mexhlisin, asamblenë, kur bënë kushtetutë më 1906, Rusia ndihmoi Shahun ta rrëzonte. Më vonë amerikanët me Riza Shahun dhe britanikët penguan demokratizimin sepse Muhamet Reza Shahu që  mbështetën ishte diktator.

10.     Fondamentalizmi

  Fondamentalizmi Islam shoqëerohet me forcë, thotë Perëndimi, ndërsa fondamentalistët në  Judaizem, në  Kristianizëm, Budizëm dhe Konfucizëm s’kanë përse e përdorin forcën përderisa nuk ju interesojnë  problemet e shtetit dhe të politikës.

 Fondamentalizmi nuk është një lëvizje e thjeshtë.  Çdo formë e fondamentalizmit në  mënyra të ndryshme ka simbolet dhe tifozët e saj, por manifestohen në  mënyra të ndryshme. Fondamentalizmi nuk zhvillohet menjëherë si përgjigje e modernizimit evrapian, por shumë qetë.

           Fillimisht njësitë fetare përpiqen të reformojnë traditën e tyre dhe efektet e bashkësisë me kulturën moderne. Por kur kjo metodë nuk jep rezultate, disa kalojnë në  ekstrem dhe kështu lind fondamentalizmi. Nga të tre fetë monoteiste, me një Perëndi, Islami është në  fakt i fundit që  zhvilloi fondamentalistë, sidomos në  vitet 1960 – 1970 kur  kultura moderne kërkoi rrugë. Pas këtyre viteve fondmantalizmi kristian dhe Judaist ishte i qetë sepse ka kohë që  e ka përqafuar modernen.

        Fondamentalistët në  çdo fe kanë disa karakterisika. Janë plotësisht të pa pajtueshëm me eksperimentet moderne. Janë kundra gjendjes sekulare dmth laike dhe ateizmit. Fondamentalistët Islamikë janë agresivë, ata shikojnë pas, të kaluarën, vitet e Arta, para se të përqafojnë modernen. Por ato nuk kthehen më, sepse me dashje ose jo, bëhen shoqërues të kohës moderne, me emanicipim, liberalizim.

         Më kot bëhen kritikë të demokracisë e sekularizmit. Gruan, tregues emancipimi të shoqërisë së civilizuar, fondamentalistët e trajtojnë si në  bujkrobëri, për   bujqësi, shtëpi, nën vello. Në  këtë mënyrë duket sikur është nën hijen e kohës moderne. Ndërrojne anën e errët të medalionit, që  për   ta është anë me diell.

          Fondamentalismi  egziston si lidhje simbolike me suralizmin detyrues. Për çdo gjendje liberale ata bëhen ekstremistë. Në  Tenese, USA, me 1925 fondamentalistët protestane kërkuan heqjen e teorisë së Darvinit për   evolucionin nga mësimi nëpër shkolla.

Nga shtëpi private dhe shtetërore ideologjia e tyre u cilësua reaksionare dhe ata u tërhoqën. Shteti laik do kulturë jo fetare, edukim jo fetar. Në  këtë mënyrë me kalimin e viteve fondamentalistët  protestane bënë lëshime. Ndodh ndonjë rast që  fondamentalizmi  në  rrugën e liberalizmit bën më tepër se Izraeli apo Perëndimi. Ka edhe raste kur në  ndonjë zonë, si Israelitë në  Jeruzalem dhe New York, kthehen në  ultra ortodoksë. Të gjithë fondamentalistëve ju duket sikur luftojnë për   të mbijetuar, prandaj disa kalojnë lehtë edhe në  terrorizëm. Por shumica nuk ushtron akte violence, thjesht kërkojnë të kthehen te feja e dikurshme në  rrugë ligjore.

             Rruga për   të arritur qëllimin politik tek ata është forca. Nuk është mirë të mendohet se Islamit mund t’i nxjerrë problem ndonjë fanatik. Myslimanët janë në  harmoni me fondamentalistët e besimit të tyre në  botë në  lidhje me shtetin laik. Ka kristianë në  Greqi që nuk pranojnë ndarjen nga shteti dhe kërkojnë që  në  pasaportë të vendoset besimi që  ka secili. Në  gjuhën arabe fondamentalistëve u thërrasin Usuliyyah.

Në Iran Ahmadinejad thotë: “ne duhet të kthehemi te vlerat e Islamit dhe ato duhet të bëhen bazë për   zhvillimin e vendit.“  Ayatollah Ali Khamenei u tërheq vërejtje të moderuarve që  të mos i largohen Islamit, “të qëndroni besnikë të vlerave të revolucionit.”[2]

          Bill O’reilly thotë për   lexuesit Newyorkeze se fondamentalistët islamike janë kërcënim mbarë botëror. Liria e besimit i përjashton mediat brutale të udhëhequra nga kode barbare.[3] President Bush në  sesionin e Nato-s në  Stamboll i kujtoi botës Islamike se “disa  nxisin urrejtjen, masakrimin, teori konspirative e propaganda me fjalë, që  rinia myslimane nuk duhet t’i dëgjojë veçse të vërtetat, shpresat, e jo gënjeshtra e zemërim.”

11.     Perëndimi ndërmori kryqëzatat kristiane më1100-1200 ku e dyta masakroi 30 mijë çifutë dhe myslimanë në  Jeruzalem. Për 5 muaj rrjesht vazhdoi masakra në  këtë qytet, që  për   5 shekuj nën ligjet e Kuranit, jetuan si vëllezër të tre fetë e ndryshme, judaizmi, kristianizmi dhe islami. Kjo ishte eksperienca e parë e takimit të myslimanëve me perëndimin. Më 1187 Saladini rimori Jeruzalemin dhe për   një shekull aty pati qetësi. Kristianët nuk duhet të harrojnë kryqëzatat, por nuk duhet as të injorojnë Dar-al Islam që  kërkon të drejtojë botën.

         Që nga kryqëzatat Perëndimi e sheh Islamin si armik të civilizimit dhe Evropa i ka parë izraelitët jo me sy të mirë. Në  Perëndim ka egzistuar ideja se myslimanët janë fanatikë që  nuk bëjnë tolerim në  besimin. Fondamentalistët kolonizimin e Azisë vazhdimisht e kanë quajtur Al-Salibiyyah = kryqezatë. Në  këtë kohë fuqia botërore Islame u kthye në  një bllok të varur. Në  gjithë botën pati ndikim Perëndimi në  fe, modernizim, liberalizëm, sekularizëm. Lufta e fondamentalistëve kompeson drejtësinë?

        Feja kultivon vlera humane. Shteti ateist ngandonjëherë mund të jetë shumë agresiv, violent, përcaktues. Presidenti Klinton në  Iran mbështeti  në  postin kryesor konservatorin Mujtahid, Abdolkrim Sorush, që  i dha tre identitete Iranit, pro-Islamike, Islamike dhe Perëndimore. Ai thotë se Islami duhet t’i përshtatet industrializmit modern botror, të studjojë shkencat moderne, por t’i mbajë edhe traditat e shiismit.

          Dijetarët  Sunit thonë se armiqësia e Perëndimit ndaj Islamit vjen nga injoranca, si dhe nga eksperienca jonë e keqe me  kristianizmin. Ata pranojnë se me Perëndimin nuk duhet ndarë.

      Myslimani refuzon dualitetin trup-shpirt, intelektual-shpirtëror, burrë-grua, morale dhe ekonomike, Lindje-Perëndim. Myslimanët e duan modernen, por jo si e paraqet USA, Anglia. Ata admirojnë të bukurën, teknologjinë perëndimore, magjepsen me ndikimin e pushtetit pa gjak-derdhje, por nuk shohin dritë, zemër, anën shpirtërore. Ata duan të mbajnë moralin tradicional fetar dhe në  të njëjtën kohë të kooperojnë me aspaktet më të mira të civilizimit perëndimor.

       Dikush beson në  modernizimin. Profeti Muhamet pranon rrugën e mesme në  jetën fetare. Perëndimi duhet të mësohet me të drejtën e myslimanëve që  të bëjnë jetën shpirtërore fatare, të kooperojnë idealin islamik me politikën e tyre. Në  jetë për   çdo gjë ka më shumë se një rrugë. Njeriu ka mundësi që  të ruajë të drejtën e secilit, duke ruajtur të drejtën për   të zgjedhur se ç’rrugë do, -fetare, ateiste, apo sekulare.

         Në  Perëndim është më mirë që  myslimanët të qëndrojnë në  fenë e tyre. Myslimanët pranoi të jetojnë në  Islam, duke u mësuar edhe me moralin e kristianëve. Por shumë njerës në  Perëndim kanë humbur disa vlera shpirtërore. Feja ka ndihmuar në  kultivimin e vlerave humane tek njerëzimi. Islami mban një komb në  drejtësi sociale, barazi, tolerancë dhe nuk don t’i hedhë poshtë ato duke ja besuar institucioneve politike. Lufta e islamit është që  të ngulitë dhe të mbajë këto ndjenja që  për   Perëndimin nuk kanë shumë rëndësi. Këto të shohë Perëndimi dhe jo rastet ekstreme të forcës.

         Papa Benedict XVI e njeh mirë teologjinë e besimeve fetare. Ai nuk shikon tek fetë konservative të bëjnë ndonjë hap drejt moderimit, tolerimit dhe afrimit. Sa ishte pa u bërë Papë kishte deklaruar haptazi se Turqia, si një vend mysliman, nuk ka vend në  Evropën Kristiane. Tani shumë mendojnë se edhe shtetet  me popullsi  islame në  Evropë, Shqipëri, Kosovë e Bosnje, e kanë shumë të vështirë të futen në  Evropën e Bashkur, po për   këtë arsye.

 Në  shtator të 2006 Papa citoi një pjesë të thënë nga Perandori Bizant Manuel Paleologos II, të nxjerra nga dokumenta mesjetare në  lidhje me luftën e shenjtë Xhihadi.  “Tregomëni mua tani se çfarë solli Muhameti të Re, përveçse të këqia dhe antinjerëzore, që  i përhapi duke i predikuar si fe, me anën e shpatës.” Mbas zemërimit të ekstremistëve myslimane që  kryen edhe vrasje (motër Leonellan, italiane, në  Somali e vranë në  punë po atë ditë).[4]

           Thuhet sot në  mediat evropiane se bota myslimane do të vazhdojë ekspansionin e saj ndaj kristianizmit dhe vlerave njerëzore në Europë nëpërmjet Shqipërisë, Bosnjes e Maqedonisë. Profesori i Universitetit Johns Hopkins për   Advanced International Studies, Francis Fukuyama[5] në  librin e tij “ The End of History and the Last Man” thotë: “Perëndimi ka fituar. Bota do të këtë një sistem demokratik liberal me treg të lirë. Shoqëria Myslimane këtij sistemi që  shoqërohet me modernizim do t’i bëjë rezistencë. Vendet Islame e duan modernizimin, por jo me demokraci.

          Për   këtë bota është ndarë në, 1.-  moderne, me demokraci liberale dhe në  2. – në  botën që  kërkon të mbajë sistemet e vjetra, të cilat rrezikohen nga modernizimi ose kultura e civilizimit perëndomor. Feja kristiane, sipas amerikaneve, flet për   të mirën e të gjithëve, ndërsa feja myslimane flet vetëm për   veten.

            Në Perëndim nuk të dënojnë për   ato që  flet, shkruan, diskuton, ose deklaron në  media, internet, ose në  publik. Në  Egjipt më 22 shkurt 2007 u dënua një vit burg një djalë sepse në internet ishte  shprehur se: Nuk dua më të jetoj si në  shpellë, pa muzikë, internet e televizor. I jati u shpreh që  të ekzekutohet mqs ka thyer rregullat e Islamit. [6]

Duhet të theksojmë se Profesori nuk përmend ndonjë të metë të sistemit me demokraci të theksuar liberale, të cilat një vend i varfër ose klasat e varfëra  i ndjejnë. 

11.     Gruaja në  Islam

          Islami e shikon gruan, beqare ose të martuar, si një individ me të drejtë që  të disponojë pasurinë dhe të ardhurat e saj. Martesa është e drejtë e saj dhe mund të mbajë mbiemrin e prindërve. Veshja duhet të jetë sipas zakoneve lokale ku banon. Muhameti si lajmëtar i Zotit thotë se një besimtar është perfekt kur respekton të shoqen. Martesa në  Islam nuk është e shenjtë si në  kristianizëm, por e lirë që  secili nga partnerët vendos kushtet. Divorci nuk është i shpeshtë, dhe as i ndaluar. Sipas Islamit asnjë femër nuk duhet detyruar kundër dëshirës së saj, megjithëse sugjerimi i prindërve është i nevojshëm. Profeti nënën e quan person të nderuar., (Sura ?).[7]

             Një raport i Kombeve të Bashkuara tregon se në  Sudan vazhdojnë dënimet sipas ligjeve të Kuranit gjë që  shkelin të drejtat e njeriut. Në  Egjipt militanti klerik Ali Yahye donte të rrëzonte piramidën duke e argumentuar se e ka bazën në  adhurimet para islamike dhe jo në  Islamin. Në  Algjeri nuk mund të hipë në  autobus femra pa shami në  kokë. Në  Arabinë Saudite femrën, edhe turiste qoftë, e qëllojnë me gurë po që  se del pa ferexhe. Ne myslimanët e Hindisë deri më 1650 egzistonte zakoni sipas së cilit, po të vdiste burri, gruaja duhet të digjte veten e gjallë para funeralit. (Sati) Muhameti me gratë në  shtëpinë e tij në  Medina sillej krejtësisht ndryshe në  ç’ka shkruan Kurani. Në Palestinë, Egjipt, Algjeri, Afganistan, gratë pranuan të mbanin shami të holla të zeza, të tejdukshme dhe prapë u dënuan. Në  Marok, Fatima Mernisi, në  studimet e saj e nxjerr Kuranin dinjitoz dhe për   barazi. Ajo mëson në një  Universitet të Perëndimit, por meqenëse është femër nga Maroku, s’kanë respekt për   të…

         Në publik shumë gra lëvizin si hije, por brenda mureve të shtëpisë dhe dyerve të mbyllura ato janë krejt ndryshe. Një grua evropiane kur mbërrin në  Kajro ose Arabi e ndjen veten në  një botë burrash. Të duash të bësh shoqëri me femra vendase është e pamundur.

        Në  fakt si kuptohen të drejtat humane të njeriut në  vende me kulturë, fe dhe politikë të ndryshme? Në konferencën internacionale për   të drejtat humane, të mbajtur në  Gjermani, Irani ngriti problemin e veshjes. Kuba, Kina dhe Indonezia e mbështetën këtë kulturë relativiste. Ideologjia e të drejtave humane në  vende me fe të ndryshme, histori e politikë të ndryshme, kanë të drejtën ta zgjedhin vetë.

       Një e drejtë humane është e tillë  ashtu si kuptohet në  vende të ndryshme. Universalizmi i konceptit për   të drejtat e njeriut nuk bëhet me dekret. Nga kjo vinë dhe mënyrat e ndryshme të sjelljes ndaj grave.

        Në  disa vende me popullsi të bardhë dhe me ngjyrë, të bardhët kanë kontrollin mbi të zinjtë. Ata mund të godasin nqs nuk binden, i privojnë nga e drejta të jetojnë bashkë, të dalin me veshje si të duan, të gjejnë punë shtetërore, të punojnë pa leje që  të bardhët t’i kenë në  kontroll (dikur).

      Arabia Saudite gjysmë e popullsisë e privon nga të drejtat bazë. Poligamia, që  Kurani e pranon, nuk mund të ndalohet me urdhër veçse me ligj. Torturat dhe dhunimet shtëpiake, persekutimi, njihet me ligj në  disa shtete islamike dhe me 2002 u njoh edhe në USA. Por kur burri kontrollon apo komandon, ajo i ka vetë çelësat e derës së shtëpisë dhe makinës.

13.     Respektohet femra në  Islam ? 

        Me diskutime të kësaj natyre nuk merret njeri, se kudo ka pëerjashtime në  praktikë. Psh. sipas BBS News, 30 mars 2000, thuhet se në  Daka, Bangladesh, myslimanët kanë vënë në  një shtëpi tabelën: Hundrets of sex workers, dhe brenda janë 100 vajza myslimane vendase.  Tek S. Bukhari vol. 4 ; libri 56, nr 2858 lexojmë thënien e Profetit Muhamet: E keqia është në  tre gjëra: Tek kali, gruaja, shtëpia. Burri ka tjetëer status ndaj gruas Sura 2:228. Burri ka autoritet ndaj gruas sepse Allahu e bëri njerin superior ndaj tjetrit dhe ai jep jetën e tij për   mbrojtjen e saj. Gruaja është për   burrin, prandaj shkoni tek ajo kur të doni Sura 2: 223.  në  Kuran tek Sura 2 : 282 thuhet: Burri vlerësohet sa për   dy gra..

14.     Gruaja në  Hadith

           Gruaja në  shtëpi, nuk duhet t’ja refuzojëe burrit të saj seksin në  çdo kohë ditën e natën. [8] Burrat janë për   të luftuar, gratë për   të rehatuar burrat, për   të rritur fëmijët dhe për   të mbajtur shtëpinë. Për   punë nuk ishin, sepse në  fakt nuk kishte. Jetë shoqërore nuk bënin se njerëzit jetonin në  tribu. Ato nuk votonin, se votime nuk kishte. Fytyra duhej mbuluar se burrat isntiktivisht eksitohen nga lakuriqësia e femrave, gjë që  nuk ishte e mirë në  një vend pa ligje, pa polic e burgje. Kjo mënyrë veshjeje ishte masë e mirë për   nivelin e shoqrisë që  ishte. Hakmarrje për   çështje femrash nuk egzistonte. Ligji i nderit dhe turpit nuk egzistonte, si rrjedhim edhe ndërgjegjia nuk të vret, nqs puth një fytyrë zbuluar në  mes të rrugës. Në  një shtet islamik me kushtetutë e ligje, shumë gjëra edhe mund të ndryshojnë për   mirë.

           Në botën arabe prindërit dhe sidomos nëna nuk çohen nëpër azile ose shtëpi pleqsh. Respekti për   prindërit vashdon deri sa të rrojnë duke i mbajtur fëmijët  në  shtëpi dhe të kujdesen për   ta, sura 17:23-4.  Kurse civilizimi Perëndimor dmth kristianizmi tregon më pak respekt për   prindërit, duke i çuar larg shtëpisë.

            Familja në  Islam vazhdon të jetë më kompakte, më e bashkuar, dhe udhëheqja e babait, autoriteti i prindërve është më i mirë se në  jetën e Perëndimit të civilizuar.

15.     Shqiptarët dikur ishin në  prapambetje  nga niveli i varferisë, nga niveli i civilizimit dhe përsa i përket ligjshmërisë që  drejtonte shoqërinë. Ata,pas pushtimit ,gradualisht  nisën të shohin tek besimi Islam shumë thënie e rregulla që  u interesonin për   zhvillim. Mbi të gjitha, me pranimin e fesë së huaj turko-arabe, ata bëheshin nënshtetas turq dhe ,si të tillë, kishin shumë privilegje ekonomike..

Por edhe pse pjesë të tëra të tyre përqafuan fenë e pushtuesit, nuk u vunë në  shërbim të pushtuesit, nuk u bënë temena turqve, por thjesht ndryshuan mënyrën e jetesës. Kjo mënyrë e re jetese, solli ndryshime në  fjalor, në  zakone, në  veshje, në  psikologji dhe emrat e të parëve as që  donin t’i përmendnin e t’i kujtonin.

          Të lindur dhe të  rritur me pushtuesin në  krye,për një periudhë  rreth 500 vjeçare, ata trashëguan e mbartën  shumë zakone e mentalitete të orientit, të cilat në njerën a tjetrën masë,  rëndojnë edhe sot  te mjaft myslimanë  në Shqiperi, Kosove, Maqedoni e Mal të Zi. Bile çdo gjë orientale, që  në  përgjithësi nuk jane të mira për   një shoqëri të lirë e moderne të Civilizimit Perndimor, mjaft prej tyre akoma  e quajnë të mirë.

 Psikologjia që  fituan me përqafimin e Islamit do të ndikojë për   keq edhe për   shumë vjet akoma, përsa i përket krijimit të shoqërisë së lirë, të përshtatjes me psikologjinë evropiane, të mënyrës së jetës me tolerim, faljë, pa e prekur tjetrin në  punën e tij private, për krijimin e nje demokracie të lirë.

 

 

 

PS.       Pjesë nga studimi i kryer sipas kërkesës se Georgetown University, Washington.       

                             

 

 

 

 

 

 

 

 

---

[1] Hillel Newman, The Christian Science Monitor, 8 mars 2004

[2] Nazila Fathi, New York Times, 6/3/2008

[3] Këtë material e gjeni tek Bill O’reilly në  E-mail info@creators.com

[4] Papa Benedikt kërkoi ndjesë, meqenëse nuk ishin mendimet dhe opinionet e tij për   ato që  citoi.Marë nga New York Times 6 mars 2008 dhe amNY.com, 18 shtator 2006.

[5] Francis Fukuyama, “ Radical Islam can’d beat democracy and capitalism” artikull në  gazetën The Guardian, Thursday October 11, 2001

[6] Cato’s Letter, Message on Liberty, Fall 2007, Volume 5, Number 4, USA

[7] Materiali është marrë nga American Muslim Council, dhënë në  librin “Muslim Business Directory,”  IX, Yellow Pages, New York, faqe 51.

[8] S. Bukhari

Posted in Blogroll | No Comments »

Ditarët e përjetshëm të historisë

31/01/2012 by admin.

 

Duke biseduar artistikisht me bustin e heroit Jusuf Gërvalla

 

 ( Vepër e skulptorit Idriz Balani )

Reportazh nga Agim Bajrami

 

Një udhëtim në Kosovë mund të bëhet sot për shkaqe ose sebepe nga më të ndryshmet , vetëm   ose me persona të veçantë . Gjatë dimrit kjo trevë bëhet vetvetiu si vend pelegrinazhi për ne shqiptarët e këtej kufirit, pasi malli ynë për  këtë vend ende nuk është shuar .

 

Por kur këtë udhëtim e bën me Idriz Balanin , sebepi është i njëjtë dhe shumë i bukur . Shesheve dhe rrugëve të Kosovës do tꞌu shtohet edhe një skulpturë tjetër heroi . Kështu nëse vitin e kaluar Balani realizoi me sukses bustet e dy prej figutave të njohura te Pejës e mbarë Kosovës , Enver dhe Ali Hadri, ketë radhë i takon sheshit qëndror përpara kino-teatrit të ketë përherë pranë vetes bustin e njërit prej emrave më tronditës e më të veçantë të historisë së re të Kosovës, poetit , artistit dhe politikanit të  njohur të  viteve 80 Jusuf Gërvalla . Ai do të rrijë atje nën sytë dashamirës të grykës së Rugovës dhe valët e Lumit të bardhë në një dialogim të përhershëm e të pa zë me to . Tashmë atij që dikur shokët i thoshin prijësi i ujnave do ti bëjë shoqëri ajrit dhe frymës së përmalluar të pejanëve të tij, vendlindjes që nga largësitë e emigracionit i premtonte se sꞌdo të dashuronte tjetër gjë me këtë zemër të mjerë veç teje. Çdo hero ka një ikje të bujshme nga kjo jetë , por edhe një rikthim tjetër edhe më të bujshëm . Duke dëgjuar vargjet e këngës së vjetër popullore “ o djema ç’është kështu , vitet tutje e ju tëhu “,  më duhet të besoj edhe unë sadopak te ideja e ringjalljes , duke u bëre kësisoj  pakes besimtar . Ma shton më shumë këtë  ndjenjë edhe drithërima që vjen nga trupi i bronxtë i heroit dhe vështrimi i tij që ngjan se buron nga një vatër e zjarrtë  në keto ditë të dëborta dimri .

 

Në faqen tënde të bardhë kam parë dritën, qepallat e gjata të grunajës ,

 

Në tehun tënd të bregut, në muranat e gurta bardh .                                                             

 

 Ti je një çifteli e një karrocë e vjetër në pëlhurë .                                                                  

 

Janë këto vargje që do ti këndonte tidhjetë e ca vjetë më parë poeti dhe heroi Jusuf Gervalla , fshatit të tij të lindjes Dubovik . Ai fshat në të cilin poeti lindi e u rrit dhe ku e la amanet ti bënin dhe varrin .                                                                                                                    

 

 S’ka çati

 

vetëm një shteg  i ngushtë dritëhëne  

 

e bie të butë hapin e nënës  në ëndrrën time ,

 

në shtratin tëmbëlor   

 

në skutën plotë dritë .                                                                                                                        

 

30 vjet që sꞌe kemi më mes nesh heroin e këtyre vargjeve dhe të manifesteve të bashkimit , 30 vjet që shtegun e fshatit dhe plepin e vjetër të oborrit  ka marrë malli dhe dënes i përmalluar . Po kush ishte Jusuf Gërvalla në vetvete ? . Cili është ky burrë të cilin nëna Kosovë e nisi në perëndim prej mishi, zëri dhe gjaku dhe tashmë po e pret të shndërruar në Bronx pavdekësie ? Në faqet zyrtare të ëikipedias shkruhet se :                     

 

Jusuf Gërvalla poet shqiptar dhe atdhetar i shquar, lindi më 1 tetor 1945 në Dubovik, rrethi i Deçanit, nga një familje bujare. Vritet mizorisht më 17 janar 1982) në Untergrupenbah (Gjermani).

 

Shembulli i tij mbeti i gjallë nder intelektualë të kohës moderne, si shkrimtarë dhe atëdhetarë i shquar përe liri deri në vdekje.

 

Jeta e Jusuf Gërvallës ka qenë e vështirë, vdekja e tij ka qenë tragjike. Për këtë është thënë e shkruar shumë dhe do të thuhet e do të shkruhet shumë. Por, edhe shkrimtari J. Gërvalla pësoi vështirësira të mëdha. Për poetin, prozatorin dhe dramaturgun Gërvalla është thënë e shkruar relativisht pak. Vepra e tij letrare nuk është tepër e njohur, me gjithë botimin shëmbullor që ia bëri J. Gërvallës më 1992 Sabri Hamiti (Jusuf Gërvalla: Vepra letrare. “Ora”, Prishtinë, 1992). Opinioni e respekton dhe adhuron dëshmorin e kombit, simbolin e luftës për liri, shembullin e kurajës prej qytetari dhe intelektuali, ndërsa duket se e harron shkrimtarin e rëndësishëm që ishte dhe mbetet. Roli i tij prej simboli të qëndresës e hijesuaka faktin se ishte poet i dorës së parë.

 

Në letërsi, ai nuk i takonte qarkut të “lapidaristëve” të poezisë fjalëpakë që e shoshiste të tashmen me shkrimin simbolplotë alegorik në petkun e arkaikes mbikohore e në frymën e visarit të traditave të lashta gojore.

 

Zëri i tij poetik ishte zë më vete, mjaft origjinal, personal dhe individual. Poezia e tij na flet drejtpërsëdrejti, ngrohtë, zbutë, thellësisht njerëzor e me një sensibilitet të stërholluar. Në dy përmbledhjet e tij të para - “Fluturojnë e bien” (1975) dhe “Kanjushë e verdhë” (1978) - poezia e tij merrej kryesisht me vatrën e poetit tek janë mjaft kuptimplotë titujt e cikleve “Shtëpia në kornizë” dhe “Skena nga jeta e fshatit”. Poezia e tij e përmallshme e këndon dashurinë, e kujton dhimbshëm (dhe pa idilë ruraliste) vendlindjen dhe na e rrëfen porosinë e saj qëndrore, kërkimin e poetit për “pak frymë njeriu e pak dritë qiriri”. Me kohë, duke u bërë gjithnjë e më shumë refleksiv poeti kaloi gjithnjë e më shumë te një qark më i gjerë tematik dhe te të folurit poetik me bukuri e begati të rrallë metaforike e figurative. Kështu, poezia e tij e përmallshme e vendlindjes gjithnjë e më shumë bëhet edhe universale. Në vëllimin e tretë poetik, “Shenjat e shenjta” (1979), kemi të bëjmë dhe me fjalë e elemente si “hije”, “pluhur”, “frikë”, “terr”, “ftohtë”, “varr”. Shkallëzohen vetmia dhe shqetësimet e poetit që flet shpesh edhe për fundin dhe vdekjen. Me një thellësi që nuk hetohet në lexim të cekët, na qet tabllo tejet të qëlluara të groteskës që e quajmë “jeta”. Thelbi kryekëput human i vargjeve, ligjërimi lirik dhe substancial i poetit të mallit, të dashurisë, të dhembjes, të vetmisë e të vdekjes e bëjnë Jusuf Gërvallën një zë të patjetërsueshëm të poezisë së re shqipe.

 

Një natë para inagurimit të bustit të heroit , atmosfera para kino – teatrit në Pejë ishte e gjallë e festive . Le të frynte sa të donte acari nga gryka e thiktë e Rugovës , se grumbulli i njerëzve do të vinte gjithnj i duke u shtuar. Janë me dhjetra artistët , poetët dhe intelektualët pejanë , që vijnë e qëndrojnë përpara cohës së kuqe me të cilën është mbuluar busti dhe nuk u durohet sa të vijë e nesërmja për ta parë dhe prekur atë me duar . – E ty tu rritë ndera or Idriz Balani, se na e ke ba kët djalë të kosovës sikur me kenë i gjalle – thotë i përlotur njeri prej të afërmëve të heroit , ardhur enkas që nga Zvicrra e largët .            

 

Të njëjtën njgyrë lotësh  vërehen edhe në sytë e bashkëshortes së tij Suzanës .  

 

– Më duket se ma ke kthy në shtëpi  Jusufin – thotë ajo mes ngashërimash e emocioni të veçantë . Për Suzanën kanë mbetur të p ashlyera momentet e jetës dhe të bashkëjetesës me të –  Jusufi – thotë ajo , — ishte një bashkëshort dhe prind shumë i mirë , i cili i donte dhe bënte shumëçka për ne . Mbas ikjes prej Kosove dhe vendosjes në Gjemani, punët e tij ,dhe veprimtaria atdhetare në sherbim të Kosovës u shtuan shumë , gjithashtu u shtuan dhe kërcënimet, dhe përpjekjet e UDB për  ta eleminuar atë , por Jusufi mbeti përherë i dashur dhe i pa trembur .                                                                                                  

 

Suzana dhe Jusuf Gërvalla ishin dhe mbetën një çift që e deshën dhe e respektuan njëri - tjetrin deri në fund . Nga martesa e tyre ata patën tre fëmijë , njëra prej të cilave , e bija Donika , një ndër flautistet më në zë shqiptare në fund te viteve 80 . Mbas vrasjes së Jusufit e vëllait të tij Bardhoshit në Untergrupenbah në Gjermani me atentat , Suzana dhe fëmijet e saj të mbetur pa përkrahje dhe nën rrezikun e përhershëm të asgjësimit fizik, u detyruan të vinin në Shqipëri .        

 

Shumë hoqi gjatë tërë jetës se saj kjo grua trupimët dhe fjalëpak , për tꞌi rritur dhe edukuar fëmijët me amanetet e të shoqit . Eshtë një njeri që të bën për vete qoftë me mënyrën se si flet, qoftë edhe me mënyrën se si ta qet kafen e mirëseardhjes ne një nga vizitat tona  atje në shtëpinë  e saj të ngrohtë,  mbushur me libra shkrimtarësh të shquar botërorë , e portrete të Jusufit në një nga lagjet më popullore të Prishtinës .

 

 – Asht kafe e Kosovës – thotë ajo me buzëqeshjen e saj karakteristike , — edhe Jusufi  jem kështu e pinte dikur . Duke na vënë përpara veprat e zgjedhura të të shoqit, biseda fillon e zgjerohet rreth  jetës dhe krijimtarisë së tij të bollshme në poezi , tregim si dhe në romanin “ Rrotull “.                 

 

 E bija Donika na citon edhe diçka nga impresionet e shënuara nga shkrimtari Ismail Kadare në fundin e njërit prej këtyre librave për veprën e të jatit : “ Poet, prozator , publicist , militant Jusuf Gërvalla, kishte të gjitha cilësitë , që e bëjnë atë të shquar. Një personalitet të letrave e të kulturës që për fat të keq mundësitë e tij mbetën të pa shprehura plotësisht . Pak kohë më vonë atë e vranë së bashku me të vëllanë në Untrgrupenbah pranë Shtutgardit . Vrasja e Jusuf Gërvallës ndërpreu në mes një nga krijimtaritë më origjinale e më me kolorit të letrave shqipe . Në mbarimin e vitit 1981 në panairin ndërkombëtar të librit në Frankfurt , unë pata rastin ta takoj atë . Erdhi tek stendat e librit shqiptar së bashku me të vëllanë në një ditë shiu , pa rënë fare në sy . Trup mesatar gjysëm biond , ai kishte në tërë qënien e tij atë lloj thjeshtësie e paraqitje të zakonshme , pas së cilës ndihet menjëherë thellësia dhe e pa zakonshmja “ .Duke u shoqëruar nga thëniet e këtij shkrimtari të madh, nuk mund ta shijoj kafenë e Suzana Gërvall ës pa i citur asaj gjashtë vargje poetike , marrë nga vëllimi i parë me poezi  kushtuar asaj :         

 

 “ Ma fal zanin e bilbylit natyrë         

 

që të këndoj për të

 

prej kangëve ma tmira që di sirenë                                                                                         

 

ma mëso nji qi tja këndoj asaj                                                                                                

 

e kënga që do ti këndoj asaj                                                                                                   

 

ka me qenë ma e mbrama ,                                                                                                     

 

por pa dyshim ma e këndëshmja .                                                         

 

Suzana ka shumë për  të na treguar për bashkëshortin e saj, por ajo flet pak si gjithmonë dhe kujtimet di tꞌi mbyllë në vetvete . Në vend të saj flet Donika , e bija . Me një buzëqeshje të drojtur , që sꞌi ndahet nga fytyra flet për të atin sikur të ishte ndarë vetëm para pak kohës– Unë e mbaj mend babin – thotë ajo – aty në shtepinë tonë në Unergrupenbah , kishte një makinë shkrimi dhe shumicën e kohës së lirë ai e kalonte aty duke shkruar . Ndonjëherë unë shkoja dhe e ndërprisja nga puna . Ai nuk zemërohej për këtë, por e linte për disa çaste punën dhe më lexonte diçka nga ato që shkruante . Babi im nuk mund ta duronte robërinë e KosovësPër këtë ai zhvilloi një veprimtari të njgeshur politike , për krijimin e një fronti të bashkuar të të gjithë shqiptarëve të Kosovës në emigracion . Një pjesë e mirë prej tyre e mbështetën atë pa rezerva dhe iu bënë bashkëpunëtorë , pamvarësisht koncepteve dhe mendimeve të ndryshme alternative . Njëri prej tyre me të cilin babi kishte fillimisht mosmarrëveshje por që më pas u bënë miq të ngushtë deri në vdekje ishte edhe xhaxhi Kadri Zeka . Ata ishi së bashku në të njëjtën makinë atë natë të errët janari kur i vranë pabesisht në atentat  agjentët e UDB dhe tradhëtarët e pa shpallur të Kosovës

 

 

NJë portret më të saktë të krijimtarisë së tij letrare dhe të qëndrimit të tij të pa pajtueshëm me pseudo shkrimtarët e kohës e jep dhe studiuesi Rushit Ramabaja , në Akademinë solemne që u mbajt në në sallën e madhe të kino – teatrit  me 17 Janar , në 30 vjetorin e vrasjes së tij  .  – Jusufi  asnjëherë nuk pranoi të hynte nën ombrellën zyrtare të shkrimtarëve luajalistë të kohës  –  thotë ai ,  – përkundrazi gjatë tërë kohës në Prishtinë , ai u muar me shkrime që kritikonin këto qëndrime luajaliste , përkrahu grupet e shkimtarëve dhe artistëve të rinj , e donte dhe e mbronte folklorin dhe traditën popullore . Për të jugosllavizimi i artit dhe kulturës shpinte dtrejt zhdukjes së identitetit dhe karakterit shqiptar . Në shumë poezi të këtij autori ,simbas fjalës së kritikut dhe studiuesit Sabri Hamiti ngërthehet kontrata e pa prishur të autorit me vendlindjen si dhe kryqimin e plotë të identifikimit dhe meditimit për ambientin dhe shkrirjen e mbamendjes kolektive me sensibilizimin e lidhjen e pa preshme të krijuesit me ambientin e dashur. Vargje kuptimisht të mbaruara dhe strukturalisht të harmonizuara e krijojnë këtë poemë e cila e nisur në fillim si  një idil bëhet një këngë e dhimbjes, një elegji me  ton elegjake i përshkuar nga malli . Poeti në marëdhënien me ambientin e vetë mitik dhe të mitizueshëm e bën përbetimin për mallin dhe këngën e vete se po largohet aq sa për të shtruar pyetjen themelore ;  Kush na mban kënga apo pikëllimi?  Dhe për tiu përgjigjur e vetngushëlluar njerëzisht përfundimisht ta duam njeriu njeriun. Flet testament në të cilën mbyllet libri kanjushë e verdhë poeti parasheh fundin e vet të mundshëm dhe njherësh të identifikuar në ambientin e këngës së vetë . Në këtë udhkryq ndjenjash ai do të shpreh dëshirën e tij le të thyhet cdo pasqyrë që ka ballcamosur ballin tim e merrolen e castit plot mllef Jusuf Gërvalla e zhvilloi krijimtarinë e tij brënda viteve 70, ndofta edhe më pak siç ngjet  gjithmonë me krijuesit që e ndiejnë nëpërmjet shenjave të brendshme  fundin e tyre. Por edhe pse  në këtë periudhë të ngushtë kohore ai la këto vepra ;

 

Fluturojnë e bien “ -   Poezi   1975

 

Kanjushë e verdhë “   Poezi   1978

 

Shenjat e shenjta  “    Poezi   1979

 

Rrotull  “                  Rroman   1983

 

Procesi  “                   Drame   1984

 

Jusuf Gërvalla i mbylli sytë por gjurmët që la ai në historinë e kombit janë aq të mëdha e të thella sa edhe po  të mundohesh tꞌi  fshish është e pamundur sepse siç thotë ai në një nga vargjet e veta :                         

 

“  Njeriu që nuk i kthehet kurrgjësë dhe kotësisë së zezë  lë atje hapa mendimesh që sfidojnë çdo lloj ere e fortune. Vepra e tijë është  jo vetëm ditari shpirtëror i një njeriu që aspiroi lirinë në kushte të vështira por edhe një diell vizionar që i paraprin udhën shkrimtarëve dhe inteligjences së re kosovare.

 

 

Duke vizituar shtëpinë e Jusuf Gërvallës në fshatin Dubovik të Komunës së Deçanit së bashku me skulptorin Idriz Balani na duhet të përshëndoshemi me vargun e gjatë të burrave të këtij fshati. Ata kanë dalë  atje në skaj të rrugës me sy të menduar e një pikëllim të dukshëm sikur ai të ishte djali i tyre. Të gjithë nguten ta falenderojnë dhe tꞌi shprehin mirënjohjen artistit durrsak për  veprën e tij të realizuar aq bukur.

 

-Na bëre që të shkojmë më shpesh tash në Pejë për ta parë dhe për tu çmallur sy më sy me Jusufin tonë sepse shumica prej nesh e kemi pasur shok dhe vëlla.Ai e ka dash fshatin e tij . Jo më kot thotë njëri prej tyre- arsimtar I këtij fshati ai e konsideron Dubovikun e tij “burim I lotëve të tij të shtrenjtë”.   Në Dubovik atë ditë kishin ardhur pjesa më e madhe e burrave te zonës së Dukagjinit, ish bashkëfshatarë të tij , shokë e miq dhe një pjesë e madhe e inteligjencës dhe politikiës kosovare . Do të vihej guri i parë për të ndërtuar kullën e vëllezërve Gërvalla , atë kullë e cila nxorri nga gjiri i saj vëllezërit legjendar Jusuf dhe Bardhosh Gërvalla të cilët , me veprimtarinë e tyre në shërbim të kombit u bënë silmbol i bashkimit dhe i lindjes së Kosovës së re.  Merrnin pjesë Ministri i Kulturës ,  Sportit dhe Rinisë Z. Memli   Krasniqi , Kryetari i Komunës së Deçanit Z. Rasim Selmanaj , Kryetari i Komunës së Pejës Z. Ali Berisha , etj. Duke folur përpara qindra qytetarëve pjesëmarrës, Ministri Krasniqi theksoi se ky obiekt ka një rëndësi të jashtëzakonshme historike dhe do të shoqërohet edhe me restaurimin dhe konservimin e shtëpisë së vjetër të kësaj familjeje. Synimi ynë –  tha ministri është të ndërtojmë e promovojmë vlerat tona historike, sepse këto vlera do të jenë në shërbim të gjeneratave të ardhshme për tꞌi edukuar ato me dashurinë për heronjtë dhe të ardhmen.                                                                                               

 

Në orën 12 të po kësaj dite përballë kino - teatrit të Pejës, në prani të shumë qytetarëve pejane dhe miqve të ardhur nga e gjithë Kosova në momentin kur coha e kuqe që mbulonte bustin u hoq, në sytë e Suzana Gërvallës lotët nisën të rrjedhin si burimet e Drinit të Bardhë dhe jo vetëm asaj. Janë të shumtë ata që e kanë njohur atë dhe nuk I përmbajnë dot emocionet. Djali, shoku dhe vëllai I tyre, poeti, shkrimtari dhe heroi i Kosovës ngjan për një cast se do të zbresë nga piedestali I mermertë e do të takohet me ta qafë më qafë, si vëllau më vëllanë.

 

 “Lotët po përcjellin këngën time krenare

 

Derisa unë shijoj zjarrin që shuhet ngadalë

 

Kujtimet janë të zjarrta si grunajat

 

Në diellin e korrikut kall.

 

Mysafir I pritun me mall kam me qenë

 

Për ty vendlindja ime e dashtun.”

 

 Zbulimin e bustit  nën duartokitjet frenetike të pjesmarrësve , por edhe mes lotëve dhe emocioneve të jashtëzakonshme e bëri Kryetari i Komunës së Pejës  Z. Ali Berisha së bashku meKryetarin e Komunës së Deçanit z. Rasim Selmani, në prani të  bashkëshortes së Jusufit , Suzana Gërvallës dhe të bijës Donikës.

 

Duke ndjekur  këtë eveniment mꞌu krijua përshtypja se erërat që fryjnë përmbi Pejë ndaluan për një çast si për tꞌi uruar heroit mirëseardhjen. Sepse në Kosovë njerëzit dhe natyra të sapo dalë nga një lëngim i gjatë i robërisë kanë ca lidhje të brendshme që zor se shpjegohen . Janë lidhje që më shumë se gjithçka kanë të bëjnë me kultin e qëndresës dhe vizionin e ardhmërisë. Jusuf Gërvalla, poeti, politikani, dhe dramaturgu i viteve ꞌ80 kur guxoi të sfidojë diktaturën e njërit prej regjimeve më të përbindshme të Evropës me siguri që kishte dhe bekimin e tokës që e lindi dhe ajrit kosovar që i mbushte mushkëritë , bekimin e diellit të cilin në një nga poezitë te tij e krahason me përjetësinë;       

 

Gjyshi  im

 

Gjyshi  më i çuditshëm në këtë planet                                                                                   

 

  e mat me shkozë perëndimin e diellit                                                                            

 

është ora e saktë e ditës ajo urti       

 

                                                                                 

 

  kur s’ke çꞌka thot nuk lypset ngi .                                                                            

 

Duke u ndalur përballë kësaj skulpture të duket se skulptori Idriz Balani ka ditur të  depërtojë brenda cdo qelize dhe çdo sekonde frymëmarrje të heroit . Unë që e  kam ndjekur që nga fillimet e punës së tij për realizimin e kësaj skulpture e di se sa ka studjuar skulptori për  tꞌu bërë  mik shpirtëror me heroin. Duke qenë njeri i përmasave të mëdha e të jashtëzakonshme, krijues e politikan i ndjerë, realizimi i këtij busti paraqiste vështirësi të jashtëzakonshme . Sepse së pari duhej kapur portreti shpirtëror i tij ,  qëndrimi dhe mesazhet që duhet të përcillte ai . Javë dhe muaj të tërë skulptori dhe heroi biseduan e rrahën mendime deri sa erdhën në një mendim të përbashkët.  

 

Busti i Jusuf Gërvallës që për shumëkënd nga ata që e njohin ngjan si  i gjallë është ë derdhur në bronx dhe ka madhësinë 1.75 cm i lartë. I vendosur në një bazament prej graniti, forma dhe shprehja e tij artistike të krijon ndjesinë e një njeriu largpamës dhe vizionar në veprim e sipër, me një dorë të mbështetur pranë gjoksit dhe në dorën tjetër duke shtrënguar gazetën “ Bashkimi Kombëtar “ , që dilte në emigracion me iniciativën e tij.  Ai sikur don tꞌu thotë  të tjerëve se sakrifica dhe vetmohimi për çështjen madhore të kombit janë nga gjërat më të pakta që mund të bëjë një njeri . Autori është kujdesur për çdo detaj dhe element të kësaj vepre duke filluar që nga flokët e tij  të shpalosura nga era, ashtu dhe në vështrimin e drejtë dhe të mbushur me mirësi e krenari kombëtare. Ja si do të shprehet për këtë vepër piktori dhe kritiku i njohur  shqiptar Kujtim Buza në një nga shënimet e tij për këtë bust ; “  Vepër që meriton respekt për faktin se shpreh ndjenja të vërteta njerëzore dhe artistike dhe është e mbështetur fuqimisht në vlerat më të arrira të artit tonë kombëtar “ .  Të tilla vlerësime skulptori Balani mori edhe nga piktorët e njohur të asaj zone si :  Drejtori i Galerisë së arteve të Pejës Zymber Mulliqi , Drejoresha e Drejtoratit për Kulturë Rini dhe Sport Znj. Shpresa Gjonbalaj ,  Piktori Vullnet Begolli , Profesori I historisë z. Zejnulla Ismajli , shefi I kulturës z. Aver Husaj , nga shoku dhe miku e heroit z. Skënder Balata ,  etj .  Së fundmi do ta ,byll me një shprehje shumë interesante të poetit dhe gazetaerit të njohur të Radio Shkupit z.  Mustafa Spahiu, i cili në mes te emocioneve që i ngjall kjo vepër thotë ; “  Na e mbolle Pejën me skulptura të arrirra o Idriz Balani! Janë aq të gjalla sa u mungon vetëm fjala në gojë .  Jusuf Gërvalla  i kthehet Pejës mbas tre dekadash mungese, por Peja dhe Rrafshi I Dukagjinit e kishte atë në zemër dhe e kishte pritur gjatë për tꞌu çmallur. Tashmë ata janë pranë e pranë duke mos u ndarë më kurrë. Deri në përjetësi…

 

Pejë, 17.01.2012

Posted in Blogroll | No Comments »

Migjen Kelmendi i pa komb, bëhet shká!

30/01/2012 by admin.

Punim hulumtues për diskutimin e politikave, Nr. ESP035, fund janari 2012.

Isa Mulaj

Përmbledhje

 

Thuajse secili qytetarë i Kosovës, është i bindur se, një studiues, analist, kritik, shkencëtarë, akademik, apo i çfarëdo profesioni qoftë, është në gjendje ta përbuzë dhe përdhosë profesionin e vet deri në skajshmëri në momentin që i jepet mundësia të bëhet llaskuc, i ofrohet ndonjë pozitë, korrupsion, ryshfet ose në një formë tjetër ka mundësinë e përfitimit afatshkurt, qoftë edhe në baza ditore. Profesionistët e tillë nga smira janë në gjendje ta zhvlerësojnë karakterin e vetë dhe të njeriut në përgjithësi, në përmasa të papara. Janë në gjendje të sillen edhe si qen në çdo pikëpamje, ani pse e kanë formën e njeriut.

Në skenën publicistike dhe mediale në Kosovë, mendohej se në mesin e disa studiuesve dhe atdhetarëve që nuk mund të thyhen kaq keq moralisht, ekziston vetëm një numër dy ose më së shumti treshifror. Kur ndodhnin këto transformime çoroditëse, qytetarët thoshin: “Valla për filanin s’ma ka marr mendja, por qe, çka s’po bojke vaki”. Megjithatë, ende kishte mbetur një elitë analistësh që cilësoheshin si të papërlyer me fëlliqësitë e zvetënimit mental që po e ngulfatë shoqërinë shqiptare të Kosovës. Në mesin e këtyre analistëve të denjë, e gjithsesi në mesin e të parëve, neutral, të ndershëm dhe kritik të pakompromis ndaj së keqes publike, padyshim mendohej se ishte Migjen Kelmendi. Pos kritikave tejet të domosdoshme kundër shkatërrimit të shoqërisë kosovare deri në shtazërim, Migjeni kishte edhe vizione për shumë segmente kyçe të shoqërisë, siç janë, mediat, politika, gjuha shqipe, e deri te koncepti i gabuar për kombin kosovar. Për këtë të fundit, sado që nuk ia qëllonte dhe shkaktonte polemikë, përsëri tregonte se qëndron para shumë të tjerëve në gjerësinë e njohurive provokative për kombin, popullin, dhe kulturën. Natyrisht, pa ide dhe koncepte provokative nëse janë në suazat e arsyeshmërisë, nuk ka zhvillim të shoqërisë.

 

Çka është Kelmendi?

 

Kelmendi, sikurse edhe Mulaj, është rajon gjeografik në Malësinë e Madhe të Shqipërinë Veriore që përfshinë edhe pjesë të Kosovës perëndimore dhe Malit të Zi lindor. Është edhe komunë në Shqipëri. Emri Kelmend rrjedh nga gjuha latine Clement/us që do të thotë i thjeshtë, një mbiemër jo aq i përshtatshëm për Migjenin e ndërlikuar. Klementi ose Kelmendi ishte emri i një pape prej vitit 1198 deri më 1216. Mulaj nga gjuha arabe do të thotë i shenjtë.

 

Gjatë historisë, një pjesë e fisit Kelmend është asimiluar shumë në serbë dhe malazezë, të cilët më vonë janë kthyer kundër po atij rajoni dhe populli prej nga kanë rrjedhur. Në vitin 1913, Mali i Zi okupon Pejën, Istogun, Deçanin, një pjesë të Gjakovës, dhe Klinës deri në Dri të Bardhë. Fillon edhe vendosja e kolonëve serbo-malazezë nëpër këto rajone, ku vërshimin më të madh do ta bëjnë në Istog dhe fshatrat e tij. Zgjedhin tokat më të mira dhe ndjekin shqiptarët që kishin pasuri më shumë. Kjo fushatë intensifikohet sidomos ndërmjet dy luftërave botërore në kudër të asaj që njihet si Reforma agrare dhe kolonizimi i Kosovës. Për hollësi të mëtejme, duke përfshirë edhe emrat e kryefmiljarëve të kolonëve, shiko librin e Millovan Obradoviqit Agrarna reforma i kolonizacija na Kosovo 1918 – 1941, Institut za istoriju Kosova, Prishtina, 1981. E përmendem këtë ngjarje historike në perëndim të Kosovës me qëllim që, më vonë në këtë artikull, ta kuptojmë më mirë arsyen pse sot kanë filluar tendencat e përseritjes së asaj historie (pretendimet territoriale të Malit të Zi në Rugovë).

 

Kur ndodh asimilimi i pjesëtarëve të një fisi në një komb tjetër, atëherë po të njëjtit ka gjasa të kthehen në armiq kundër kombit nga i cili kanë dezertuar, siç është rasti me shumë shkije të Koloshinit (siç i quan populli serbët e Kollashinit) nga fisi i Kelmendit. Radikalizmi i serbëve që kanë rrjedhur nga shqiptarët, është i theksuar edhe në kohën e sotme kundër shqiptarëve. Mendohet se, edhe pasardhësi politik i Millosheviqit, Zëvëndëskryeministri i tanishëm dhe Ministri i Punëve të Brendshme të Serbisë, Ivica Daçiq, i lindur në Prizren, është pasardhës i shqiptarëve të asimiluar, më konkretisht nga fisi Kelmend. Ata që supozojnë se Daçiqi mund të ketë prejardhje shqiptare, e çka është e mundur meqenëse ka lindur në Kosovë, mendojnë se mbiemri Daçiq është i ngashëm me mbiemrin Daci, e dihet se akademik Nexhat Daci është nga fisi Kelmend. Mirëpo, Nexhat Daci është i vëmendshëm se dezertorët ose të asimiluarit nga fisi i tij janë njerëzit më të rrezikshëm kundër kombit tonë, prandaj edhe kishte bërë thirrje për denazifikimin e garniturës politike të Serbisë. Këtë lloj denoncimi dhe kundërshtimi ndaj dezertorëve të kombit prej të cilëve vijnë rreziqet më të mëdha, e kishte bërë edhe akademik Rexhep Qosja (është nga Mali i Zi) kundër akademikut serb Dobrica Qosiq. Qosja – Qosiq kuptohej në mesin e shqiptarëve se është mbiemër i njëjtë, nga farefisi i njëjtë, çka, sipas shumë gjasave edhe mund të jetë. Dhe këtu vijmë përsëri të një lloj ligji i natyrës sipas të cilit, serbët që dyshohen se kanë origjinë shqiptarëve, janë armiqët më të mëdhenj të shqiptarëve. Duke e ditur këtë, Rexhep Qosja e ka pas deklasuar Dobrica Qosiqin në polemikën rreth marrëdhënieve dhe konflikteve shqiptaro-serbe.

 

Për mbrojtje me kohë nga rreziqet që mund t’i sjellin kombit të konvertuarit në kombe tjera, duhet vepruar sikur Nexhat Daci dhe Rexhep Qosja, pikë së pari kundër kushërinjve dezertorë. Këkohet mençuri dhe syçeltësi ndaj rreziqeve të tilla. Rreziku më i madh nga të konvertuarit e fisit Kelmend, gjërë më tani edhe i përjetuar, është nga Ibrahim Rugova dhe të gjithë ata që shiten se janë pasues të së ashtuquajturës filozofi rugoviane. Sikur çdo antishqiptar i qelbur, pavarësisht serb apo shqiptar nga Kelmendi, edhe Ibrahim Rugova ishte i fisit Kelmend. Ka ende njerëz të vërbër (vetëm në mesin e disa shqiptarëve, sepse ata që bazohen në evidencë dhe fakte e dinë) që mendojnë se I. Rugova ka qenë shqiptar, dhe ka pasur ndonjë angazhim pozitiv për kauzën shqiptare. Në biografinë zyrtare të tij, askush ende nuk ka marrë guximin ta përmend faktin se nëna e tij me emrin Sofa ishte Savka Radulloviq nga Prije Polje e Malit të Zi (edhe Millosheviqi ishte me origjinë nga Mali i Zi por nuk dihet nëse ishte Kelmend i asimiluar). Ndonëse ky fakt është i njohur në fshatin e lindjes së I. Rugovës në Cerrcë, nëse dikush do të ishte në gjendje të dalë publikisht dhe të thotë se kjo nuk është e vërtetë, atëherë le të na sjellë dëshminë e mbiemrit të vajzërisë së saj në shqip. Po ashtu, kush mund të dalë e të thotë se Sofa ka qenë bijë e jona? A e dini ju se ku i ka dajtë Rugova? Si quhet ndonjë dajë i tij? Si quhen motrat e nënës së I. Rugovës ose tezet e tij, dhe ku janë të martuara ato? A e dini kë e ka tezak I. Rugova? Hajde, mos ngurroni, dilni publikisht dhe na i paraqitni dajët, tezet dhe tezakët e tij.

 

Përpos që nënën e ka pasur shkinë, I. Rugova babain natyral e ka pasur rom dhe kjo dihet botërisht në Cerrcë. Është problem tjetër kush do t’i konsumoj rrenat e LDK-së në biografinë zyrtare të Rugovës. Shihe rrenën e madhe për Ukën ose babain fals të Rugovës; këtë e paskan vrarë partizano-çetnikët. Pse ta vrasin partizano-çetnikët dhëndrrin e vet? E vërteta është se, Ukë Rugovën e kanë vrarë pjesëtarët e Lëvizjes Nacional Demokratike Shqiptare (LNDSH) në oborrin e shtëpisë së tij, gjersa ky ishte duke bartur kashtë për t’u shtruar bagëtive në shtallë. Uka ishte eliminuar si hafije serbe dhe e komunizmit. Urdhëri për likudimin e tij kishte ardhur nga udhëheqësia e LNDSH-së. Vrasja e Ukës ende nuk kishte arritur ta neutralizoj veprimtarinë antishqiptare të familjes dhe miqve të Rugovës. Miku i tij, Ramë Vuthaj, e mbytë me sëpatë prapa shpine nipin e vetë Selman Kadrinë vetëm pse ky kishte eliminuar kryekriminelin më në zë në atë kohë kundër shqiptarëve – Miliq Kërsten. Do të jetë përsëri LNDSH-ja, formacioni i saj i njohur si Lëvizja e Rezistencës, e cila do të detyrohet ta organizoj likuidimin e mikut të Rugovës, Ramë Vuthaj. Dikush ka përmendur në një shkrim se vrasjen e tij e ka organizuar njëfar Ahmet Nuhi nga Mojstiri apo Zhakova. Sqarojmë për opinionin se Ahmet Nuhi nuk ishte nga asnjëri prej këtyre fshatrave por nga Shushica. Ai fillimisht ishte në Lëvizjen e Rezistencës, ndërsa nga prilli i vitit 1941 ishte bërë toger i divizionit SS Skenderbeg.    

 

Disa analistë të sotëm ende janë dyshim se si është e mundur që I. Rugovës t’ia kenë vrarë babain (fals, sepse të vërtetin nuk ia ka vrarë askush) partizano-çetnikët, ndërsa pushteti i partizanëve ka nxituar ta përkëdhel me të madhe Rugovën duke e avancuar në pozitat komuniste. Një prej këtyre analistëve, Sheradin Berisha, pretendon se ka lexuar disa variante të vrasjes së babait të Rugovës, dhe nuk i bëjnë përshtypje. Ajo që duket se i intereson më së shumti Sheradinit dhe i mjafton, është përkdhelja e madhe e Rugovës nga regjimi komunist serb dhe i Titos. E vërteta është se babain Rugovës ia kanë vrarë LNDSH-ja, ose armiqët e Jugosllavisë dhe vëllazërim-bashkimit siç i quante pushteti jugosllav. Dhe e vërteta tjetër më e fortë pse LKJ-ja dhe serbët nxituan të dashurohen me Rugovën, ishte se miku i tij Rama kishte mbytur më sepatë nipin e vetë, Selman Kadrinë, për të nxjerrë hak për Miliq Kërsten. Serbët, sado që janë të pabesë dhe kundër shqiptarëve, janë mirënjohës kur dikush ua kryen një punë të madhe për kauzën e tyre kombëtare, prandaj edhe e shpërblenin I. Rugovën e Kelmendit.  

     

Nga fisi Kelmend i asimiluar në masë të madhe në serbë dhe malazezë, rrjedh edhe Lirije Berisha, gruaja e kryeministrit aktual të Shqipërisë. Emri i saj i vërtetë është Sllobodanka Bullatoviq, të cilin vetëm e ka përkthyer drejtpërdrejtë në shqip si Lirije, ose ashtu siç edhe është përkthimi i duhur, ndërsa mbiemrin Berisha e ka të burrit. Sikur me rastin e nënës së I. Rugovës, edhe këtu lindin të njëjtat pyetje: Kush janë miqtë e Sali Berishës? Si quhej vjehhra e tij (ka qenë oficere e OZNA-s famëkeqe)? Si quhen motrat dhe vëllëzërit e Lirije (Sllobodanka) Berishës? Po baballëku i Sali Berishës? Cilët janë tezakët dhe tezaket e fëmijëve të Sali Berishës? Pyetjet janë të hapura për të gjithë shqiptarët. Mos të ngurrojnë dhe le të sjellin dëshmi.  

 

Migjeni e ka marrë këtë emër nga shkurtesat e shkrimtarit shqiptar, Millosh Gjergj Nikolla. Për nga domethënia, ky është një emër kosmopolit që ngërthen në vete dy religjione monoteiste dhe tri kombe. Millosh është emër serb i cili në shqip do të thotë Dashamir. Gjergj dhe Nikollë janë emra religjioz të huaj që janë përshtatur në shqip, i pari nga greqishtja si Georgis, kurse i dyti nga popujt e krishterë të Perëndimit dhe Sllavëve si Nicolas/Nikola. Nëse dikujt i intereson origjina dhe domethënia e emrit tim, atëherë ky është me bazë çifute si Isa/ia. Latinët ia kanë shtuar prapashtesën us dhe e kanë bërë Isus. Në Dhiatën e vjetër të Biblës, ekziston një libër i madh i shkruar nga profeti izraelit Isaia. Jezu Krishti tek latinët njihej si Isus Cristus. Të njëjtin emër pa us e përdorin edhe arabët si Isa, siç i kanë përshtatur edhe shumë popuj tjerë emrat çifutë. Shembuj: Adam – Adem, Abraham – Ibrahim, Moses – Moshe – Musa – Mojsi, David – Dejvid – Daut, Christ/os – Christopher – Kristë – Isa, etj. 

 

 

A është Migjeni, Jezusi apo Juda Iskarioti i mediave në Kosovë?

 

Migjeni kishte lëshuar RTK-në me zëmërim pasi nuk pajtohej me politikën redaksionale dhe mënyrën e funksionimit të këtij mediumi publik. Kishte hapur një televizion privat Rrokum TV, i cili pavarësisht numrit të kufizuar të shikuesve, ishte bërë burim aq i domosdshëm i informacionit tjetër (alternativ). Rëndësia iu shtua edhe më tepër kur i plasonte emisionet, intervistat, dhe debatet në internet, që ishte një përparësi e dyfishtë: 1) teleshikuesit që nuk kishin mundësi t’i përcillnin këto emisione në kohën e transmetimit në TV, mund të kishin qasje në to nepërmjet internetit ku qëndronin për një kohë të gatë; 2) qasja në informacionet dhe emisionet e Rrokum TV mund të bëhej nga kushdo që përdorë internetin. Në faqen e këtij mediumi www.rrokum.tv, botoheshin edhe opinione në formë të shkruar, shumica prej të cilave ishin të atilla që mediet tjera të ndikuara dhe kontrolluara nga pushteti dhe bosët e grupeve të interesit nuk i lejonin të botoheshin. Kështu Rrokum TV ishte bërë një prej mediumeve më të paanshme në Kosovë. Kur e dija se shumica e gazetave dhe disa portale të internetit nuk mund ta pelqejnë ndonjë shkrim shkaku i orientimve të tyre partiake dhe ideologjike, ia drejtoja Rrokumit.  

 

Censura mediale e RTK-së dhe e pushtetit tërthorazi ia kufizonte veprimtarinë Rrokumit. Operatori i telefonisë IPKO nuk e kishte lejuar kyçjen e Rrokumit në sistem. Aktivisti shumëvjeçar i LDK-së, Bardhyl Meta, formon një grup në Facebook “Duam Rrokum TV në operatorin IPKO”. Kësaj kauze i bashkangjiten shumë simptizues në mbrojtje të mediumeve të paanshme, unë ndër të parët. Më vonë, raporti i Reporterëve pa Kufij për Lirinë e Mediave kritikon ndalimin e kyçjes së Rrokum TV në IPKO. Përpjekjet për zhvillimin e paanshëm të mediave, në këtë rast të Rrokumit, po ecnin mirë.

 

Përpjekje edhe më njerëzore drejt dinjitetit të medieve, u bë nga Migjeni në momentin kur ky nepërmjet Rrokum TV denoncoi bisedat informative kundër gazetarëve në RTK nga njerëz nën hije. Dikush mund të jetë mendjengushtë dhe të mendoj se Migjeni e bënte këtë që ta sulmoj mediumin publik prej të cilit është larguar, ta bind opinionin se për çka është larguar me shkas, dhe njëkohësisht të fitoj poena pozitiv për vete dhe televizionin e tij. Më kryesorja ndër të gjitha që duhet ta mbajm në mend, ishte se Migjeni denoncoj atë që ishte e patolerueshme në çdo medium – marrja në bisedë informative e gazetarit të RTK-së Petrit Musolli rreth raportit të një ngjarje për medie diku në Skënderaj, nga Shkëlzen Maliqi, ose siç e cilësonte Migjeni, dirigjenti nën hije i Agim Zatriqit (drejtorit të përgjithshëm të RTK-së). Migjeni me të drejtë shprehte habinë dhe parashtrote pyetjen për opinionin: “Publiku don me dit; a oshte bre vlla ky [RTK-ja] shtëpi informative për t’mirën e qytetarëve, a osht stacion i milicisë kur merren gazetart n’biseda informative pej njerzve që udhëheqin RTK-në nën hije? Kjo flet vetvetiu. Është e turpshme për një qenie normale njerëzore të veproj kshtu (biseda informative në RTK)”. Ai po ashtu denoncoi mafinë që manipulon me RTK-në, që sipas tij, përbëhej nga Shkëlzen Maliqi, Agim Zatriqi, dhe Jeta Xharra. Kështu Migjeni në opinionin kosovar (për të gjithë ata që i dinin përpjekjet dhe vizionin e tij) ishte bërë një lloj sakrifice e drejtësisë për medie më të mira, sikur sakrifica e Jezusit për të mirën e popullit. 

 

Në kohën kur dha dorëheqje Agim Zatriqi, Migjeni u shpreh se këtë e kanë hequr si qenin, dhe dorëheqja e tij nuk kishte të bënte me ndonjë vullnet a vendim të vetë Zatriqit. Edhe në këtë rast Migjeni përsëri e kishte rolin e Jezusit për mediet, sepse po luftonte të keqen. Deri kur? Ndoshta deri në largimin e mafisë që censuron dhe manipulon me RTK-në, ose 3-4 udhëheqësit e tij të cilët Migjeni i theksonte me emra. Pos Zatriqit, të tjerët nuk u larguan, mbeten aty. Migjeni do të kthehet me prezencën e tij të madhe në RTK si i ftuar i privilegjuar për biseda dhe intervista, duke ndërruar bindjen për ata në RTK që i anatemonte, dhe duke u bërë një mbrojtës i serrtë i pushtetit politik dhe të gjitha të zezave që kjo mafi politike është duke i udhëhequr kundër Kosovës, shqiptarëve, dhe për llogari të Serbisë. Ka spekulime në opinion se Hashim Thaçi e ka ngulfatur, e ka korruptuar, dhe tash e nxjerr në RTK në cilësinë e analistit “të pavarur” për të lehur qi qen në llogari të Hashimit dhe Serbisë. Natyrisht, siç e tregon edhe historia, armiqët më të mëdhenj të shqiptarëve vijnë nga ata të Kelmendit kur konvertohen në shkije. Tendencat e transformimi i tillë i Migjenit nuk është diçka e papritur por ligj i natyrës. Edhe Juda Iskarioti ishte një aktivist shumë i zellshëm i kauzës për të cilën luftonte Jezuesi, deri në momentin kur u lidh me pushtetin dhe papritmas e tradhtoj Jezusin, sikur Migjeni që tani po synon t’i gozhdoj përpjekjet e shoqërisë kosovare për liri dhe dinjitet nepërmjet propagandës së tij në RTK në bashkëpunim me njeriun më të duhur të Serbisë, Hashim Thaçin.    

 

  

Vizioni për standardin e gjuhës

 

Migjeni në qarqet shqiptare më së miri njihet si vizionar i dialektit Gegë të gjuhës shqipe. Hipotezat e tij se gjuha shqipe ka humbur shumë nga imponimi i dialektit Toskë dhe anashkalimi i atij Gegë, janë koxha të arsyeshme dhe të vërteta, vetëm nëse gjuha shikohet në suaza të këtyre dallimeve, e jo më gjerë. Është e vërtetë se diku 2/3 e shqiptarëve në Ballkan (gjysma e Shqipërisë, Kosova, Maqedonia perëndimore, Mali i Zi lindor, dhe Lugina e Preshevës) duke mos përfshirë diasporën, kanë lindur dhe janë mësuar me Gegërishte. Migjeni është i mendimit se pakica Toskë ia ka imponuar stilin e vetë të gjuhës shumicës Gegë, çka ai e cilëson si të padrejtë, madje fajin ia lë vetëm një njeriu – Enver Hoxhës, duke e quajtur gjuhën dhe standardin e vitit 1972, si të Enver Hoxhës. Para se të kalojmë në shqyrtimin pak më të hershëm dhe hollësishëm të kësaj çështje për gjuhën, le të sqarojmë pak rreth shqetësimeve të Migjenit, por edhe tonat, rreth Gegërishtes.

 

Kur filloj masivizimi i Toskërishtes nëpër territoret e banuara me shqiptarë që ishin pjesë e Gegërishtes, ose futja e saj në institucione arsimore, qeverisëse, medie, dhe komunikim zyrtar, shumica e shqiptarëve mbeten jashtë qasjes dhe përshtatjes me këtë dialekt. Vështirësitë që ekzistonin në Gegërishte me Toskërishten krijuan një polarizim edhe të popullsisë, deri në përçmim dhe përbuzje të shqiptarëve Gegë, me emërtime shpotitëse si: katunarë, malokë, analfabetë, njerëz të pagdhendur, primitiv, etj., pavarësisht se ku jetonin dhe të çfarë profesioni ishin. Vlen të theksohet se cilësimet e tilla, sidomos në Kosovë, ishin krijuar si doktrinë zyrtare e komunizmit për diferencime edhe brenda kombeve. Këtë lloj alegorie diferencuese të dëmshme për kombin, nuk do ta kuptojnë si duhet shqiptarët. Në botën perëndimore ende nuk është e qartë sa duhet se në ish-Jugosllavi, pas diferencimit ideologjik, ndarja ose diferencimi kryesor bëhej në bazë të katundit dhe qytetit. Kështu komunizmi kishte arritur t’i indoktrinoj në afat të gjatë njerëzit me diferencimin katunar dhe qytetar. Edhe në gjuhën serbo-kroate ishte futur në përdorim intensiv termi seljak (katunar), madje këtë do ta përdorin edhe shumë shqiptarë ndërmjet vete. Me këtë diferencim synohej që, një shqiptarë (qoftë edhe analfabet dhe i shëmtuar) nga Prishtina, të jetë më i afërt me një çetnik në Nish ose Kragujevc, dhe t’i kenë armiq të përbashkët shqiptarët në fshatrat e Rugovës. Këtu fshihej sekreti i dyfishtë: I pari, shumica e shqiptarëve, në përqindje më shumë se çdo popull në ish-Jugosllavi, jetonin në zona rurale, dhe me këtë do të merrnin epitetin e njerëzve primitiv kolektivisht. I dyti, një pjesë e vogël që jetonte në qytete dhe shumë prej tyre vareshin drejtpërdrejt nga garnitura politike, ishin pakicë shqiptare, dhe për më keq, kjo pakicë nuk e kishte pushtetin të vetin por ishin nën direktivat politike të kombeve tjera, kryesisht të serbëve. Në të dyja rastet, ky diferencim katunar-qytetar i shkonte për shtati popujve jugosllavë në dëm të shqiptarëve. Edhe pse diferencimi i tillë është në rënie e sipër pas vërshimit të katunarëve nëpër qytete pas luftës në Kosovë dhe uzurpimin e pushtetit e shumëçka tjetër, ende nuk është zhdukur si mendim.

 

Në shtetet perëndimore, nuk njihet ky diferencim. Ka përplot diferencime tjera si, raca, gjuha, kombi, religjioni, por jo katunar-qytetar. Për shembull, Bill Klintoni dhe Gjenerali Uesli Klark kanë lindur dhe vijnë nga Little Rock (Kërshi i Vogël) i shtetit Arkansas. Në kohën kur kanë lindur dhe janë rritur në Kërshin e Vogël si vend i vogël, sipas përkufizimit të komunizmit jugosllav, ata duhet të jenë katunarë, malokë, të pagdhendur, seljaka, e çka mos tjetër. Në realitet këta ishin personalitete me shkathtësi të mëdha në nivel botëror, sikurse edhe pasardhësi i seljakut nga Kenia, Barak Obama.

 

Kthehemi tash te problemi i “padrejtësisë” së Toskërishtes ndaj Gegërishtes, ose siç po e quan Migjeni, imponimi i vendimit të një njeriu (Enver Hoxhës) ndaj 2/3-së së kombit. Po që se Migjeni kthehet pak më herët në histori se ajo kohë kur ka jetuar dhe vepruar Enver Hoxha, mund ta vërejmë se çfarë “diskriminimi” i është bërë jo vetëm Gegërishtes, por edhe Toskërishtes. Ka pasur periudha gjatë historisë kur gjuha shqipe, e të dyja dhe të gjitha dialekteve, është shkruar me shkronja greke, arabe, dhe cirilicë. Për shembull, poezia Bagëti dhe Bujqësi e Naim Frashërit është shkruar edhe me shkronja arabe, nga e djathta në të majtë, dhe nga fundi në fillim para më së 120 viteve. Me këtë Naimi, edhe pse teksti i tij tingëllon shqip dhe arabët ndonëse mund ta lexojnë nuk e kuptojnë asnjë fjalë, po e diskriminonte edhe Toskërishten në vendin e tij të lindjes, në Frashër të Përmetit, ku askush nuk mund ta kuptonte. Kur u shkrua me shkronjat e alfabetit shqip, e kuptuan të gjithë toskët. Po ne gegët çfarë të bënim? Ta akuzojmë Naimin se nuk ka shkruar në dialektin që na përshtatet neve, a po?

 

Pasi u mbajt Kongresi i Manastirit, shumica e shqiptarëve gjithandej Ballkanit fillimisht nuk e kuptonin se çfarë është bërë. Ai ishte vendim i një grupi studiuesish për të gjithë shqiptarët, pavarësisht se ne si shumicë mund të na përshtatej diçka tjetër ndryshe. Ata ishin pakicë, ndërsa ne shumicë. Ndërmjet dy luftërave botërore, në Kosovë dhe viset shqiptare të ish-Jugosllavisë ka ekzistuar një kaos i shkrimit dhe unifikimit të gjuhës. Disa që dinin shkrim, përdornin ende shkronjat arabe, disa të tjerëve iu imponua alfabeti ciriliks dhe gjuha serbo-kroate, dhe atë alfabet (cirilik) shpesh e përdornin dhe në letrat me tekst në gjuhën shqipe. Më ka rastisur të shoh letra të tilla që i dërgonin në shtëpi ushtarët shqiptarë në ish-Jugosllavi gjatë viteve 1960-ta, dhe këto ishin vetëm përgjigje ndaj letrës së prindit që ia dërgonte të birit diku në Slloveni me tekst shqip dhe shkrim cirilik. Nëse ka pasur shumë të tillë, duke mos llogaritur ata që nuk kanë ditur fare kurrfarë shkrim leximi, atëherë sipas Migjenit, Enver Hoxha ka imponuar diçka të veten që nuk u përkiste atyre, dhe më vonë edhe Gegërishtes!

 

Çështja e imponimit të një dukurie shumicës nga ana e pakicës, është relative varësisht nga kahet e zhvillimit të kombit, shoqërisë, dhe njerëzimit. Kur është zbuluar kompjuteri, sigurisht se ishte imponim ndaj shumicës së atyre që përdornin makinat e shkrimit. Zbulimi dhe futja në përdorim e automobilit i anashkaloj shumicën e atyre që ngasnin biçikleta. Prandaj, edhe gjuha shqipe dhe standardi i vitit 1972 të cilat Migjeni gabimisht i quan si të Enver Hoxhës, e kishin qëllimin e ngjashëm sikur kompjuteri dhe vetura, pra zëvendësimin e gjuhës me shkronja greke, arabe dhe cirilike me një standard të përbashkët. Sikur të dilte dikush nga Gegërishtja dhe ta zhvillonte më mirë këtë dialekt, atëherë do të futej ky në përdorim edhe në mesin e shqiptarëve Toskë. Naim Frashëri ka qenë jë poet që ka shkruar në dialektin Toskë dhe poezitë e tij mësohen edhe sot nëpër shkollat shqipe. A i ka faj Naimi, Migjen Kelmendit, mua, dhe të gjithë atyre nga dialekti Gegë për poezitë e tij në Toskërishte, kur ato në fillim nuk kanë mundur t’i kuptojnë as ata të Shqipërisë së jugut, pos atyre që ishin te profesionit të ngjashëm më Naimin? Këtu bie poshtë mendimi i Migjen Kelmendit për anashkalimin e shumicës. Zbulimi dhe zhvillimi i një dukurie nuk vendoset me vota, por me argumente dhe cilësi. Migjeni nuk e ka këto kapacitete. I vërtetojmë me fakte më vonë.

 

            Gjersa favorizon dialektin Gegë kundrejt atij Toskë, Migjeni nuk sjellë kurrfarë argumenti pos atij të numrit të banorëve, madje edhe këtu e ka gabim kur nuk llogarit se sa njeriu nga rajonet Gegë janë arsimuar në dialektin standard Toskë. Vizioni i Migjenit në këtë drejtim për gjuhën, është sikur ai i favorizimit të makinës së shkrimit në vend të kompjuterit. Dialekti Gegë mund të shfrytëzohet intensivisht për hulutmime arkeologjike dhe historike, sikur në rastin kur unë ia kisha dërguar Migjenit të ashtuquajturin “Fjalori i Pejës dhe Istogut”, por duke mos tentuar që ta fajësoj standardin e gjuhës nga 1972 dhe Toskërishten pse nuk i kanë futur ato gjëra që unë sot i kam në qejf. Unë nuk e kam problem, dhe nuk më pengon t’i përdori të dyja dialektet njëkohësisht kur shkruaj ose foli. Zgjidhja e ndonjë mosmarrëveshje ndërmjet këtyre dialekteve është që Gegërishtja të fuzionohet ose shkrihet me Toskërishten. Përdoreni këtë qasje sa herë u vie më lehtë. Stadardi i 1972-ës ishte një përparim në gjuhën shqipe që duhet të shtytet më tutje. Nuk ka kthim prapa siç po mendon Migjeni. Gjuha duhet të zhvillohet së bashku me shoqërinë. Nëse Migjenit i intereson vizioni im për gjuhën, atëherë kam vetëm një rekomandim për alfabetin. Meqenëse kemi një alfabet me bazë të shkronjave latine, propozimet e mia si rekomandim janë:

Shkronja “Nj” nuk duhet të figuroj si e veçantë, ani pse në disa gjuhë tjera (për shembull në serbokroatisht) ekziston. Është vetëm kombinim i dy shkronjave, të cilat kur bashkohen, nuk japin tingull tjetër pos atij që e kanë veç e veç, N+j = Nj, njësoj sikur L+j=Lj (ekziston në serbo-kroatisht, sllovenisht, etj.), M+j=Mj (mjegulla, mjalti, mjeshtri);

Shkronjat dyshe në gjuhën shqipe po ashtu mund të mos ekzistojnë si të veçanta, por gjatë shkrimit kuptohet tingulli i tyre sikur në çdo gjuhë me shkronja latine. Për shembull, shkronjat “Th, Sh,..” që janë si të veçanta në shqip, nuk janë të tilla në anglisht, por gjatë shkrimit dhe leximit në anglisht hasim në “Think, Throw, Ship, Shop”. Shkronjat e tilla dyshe në shqip që janë të shoqëruara me “h” si, “Dh, Sh, Th, Xh, Zh” do të duhej të kuptoheshin automatikisht si të tilla gjatë leximit, pa pasur nevojë të thuhet se janë shkronja të veçanta. E njëjta do të vlente edhe për shkronjat tjera dyshe si “Gj, Ll, dhe Rr”;

Shkronjës “ç” mund t’i hiqet bishti dhe të shënohet si “ch”, dhe kjo do të përputhej më mirë në kuadrin e shronjave dyshe me “h”, si Dh, Sh, Th, Xh, Zh”. Një propozim tjetër do të ishte që kjo shkronjë të mos figuroj fare si e veçantë, por gjatë shkrimit dhe leximit të kuptohet se është “ç” kur e shënojmë me “ch”, sikur në anglisht që nuk ka një shkronjë të tillë, por megjithatë lexojmë “cherry, chain, charter”;

Disa shkronja tjera nuk do të kishte nevojë të ekzistonin fare pasi tingulli i tyre fitohet nga kombinimi i dy shkronjave tjera kur shkruajmë. Shembull: “Ts” dhe “Tz” do ta zëvëndësonin gjithmonë shkronjën tonë “c” kudo pa kurrfarë problemi. “Dz” kur ta shqiptoni do të thotë “X”. Megjithatë, këtë propozim, ndonëse i arsyeshëm, nuk po e rekomandojmë tani se mos po frikësohen ithtarët e gjuhës shqipe.      

 

Shtrohet pyetja se çfarë na duhen këto thjeshtëzime të alfabetit dhe çfarë përfitimesh mund të na sjellin? Përfitimi i parë është në kompjuter dhe fushën e teknologjisë informative, ku dominon teknologjia perëndimore, kur bëjmë sortimin (klasifikimin) e emrave. Kjo teknologji nuk na i bënë sortimet sipas shkronjave tona me “ç” dhe shkronjat dyshe. Ka edhe përfitime tjera nga ky thjeshtëzim, por për shkak të hapësirës në këtë shkrim, nuk jemi në gjendje t’i diskutojmë më shumë. Na ka mbetur edhe shkronja diakritike “ë”, të cilën programet në anglisht nuk e sortojnë. Mirëpo, kjo është shkronja më e rëndësishme që përdoret më së shumti sa herë që shkruani. Asnjë shkronjë tjetër në shqip nuk përdoret më shumë se kjo në çdo shkrim që e bëni. Ajo shërbën, në mes tjerash, për formësimin e shumësit dhe të gjinisë. Kjo shkronjë duhet të mbahet kështu si është.  

 

 

Kombi i shpifur kosovar i Migjen shkatrraçit 

 

Në bazë të vizionit për dialektin Gegë si diferencim nga ai Toskë dhe standardit të gjuhës të vitit 1972, Migjeni shkoj më tutje në propozimin e një diferencimi që mund të jetë me pasoja më të mëdha se ai i komunizmit jugosllav për katunarët dhe qytetarët. Bindja e tij ishte se shqiptarët e Kosovës me veçoritë e tyre të gjuhës Gegë meritojnë të jenë një komb si i veçantë ose i distancuar nga shqiptarët tjerë (ata Toskë). Nëse parimet e Migjenit mbi të cilat do të ndërtohej ose rafinohej ky komb janë të arsyeshme, atëherë duhet t’i përkrahim dhe shkojmë pas tyre. Unë do të isha ndër të parët në llogari të këtij kombi, por, së pari të njihemi me elementet në bazë të të cilave do të themelohej dhe funksionoj ky komb.

 

Migjeni krijon një emision të posaçëm për rëndësinë e Gegërishtes, me titullin “Autostrada linguale”, të cilin e mban në faqen e internetit të Rrokum TV si kryevepër dhe thirrje të tij publikut shqiptarë të Kosovës dhe disa viseve tjera për kthim në origjinalitetin e gjuhës shqipe. Që në fillim, vetë titulli “Autostrada linguale”, në vend se të ishte “gjuhësore”, tregon për falsifikatin origjinal të thirrjes së Migjenit. Porosia kryesore që e drejton duke anatemuar Toskërishten, është kjo: “Ka nisë Kosova me u kthy te origjinali, te vetvetja, me u qu prej ni anrre t’imponume komuniste, e me pa se kush osht”. Arsyetimi në bazë të kësaj porosie, është se Kosova tani po merr frymë më lirshëm pasi qenka “cliruar nga robëria e gjuhës artificiale dhe standardit të vitit 1972”. Edhe fundi i thirrjes nga porosia e tij është më pus se fillimi: “Per tanë enveristat edhe Ismail Kadarenë, e kam vetëm ni porosi – Gegë is beautiful”, një shprehje nga anglishtja e cila kur përkthehet në të gjitha dialektet e gjuhës shqipe (Gegë, Toskë, gjakovar, drenicak, lab, arbëresh) do të thotë “Gega është e bukur”. Për ta përfaqësuar sa më mirë dhe për t’i dhënë rëndësi sa më të adhe Gegës, Migjeni shfaqet me një bluzë të zezë me mëngë të shkurta, ku në gjoks i skhruan Gegë is beautiful. Gjersa ankohet se Gegën e kanë paraqitur si diçka të zezë, vetë Migjeni me veshjen e tij të zezë (e me mendje edhe më të zezë) dhe me gjysmën e fjalive në gjuhën angleze (shikoni për seri sa shumë shprehje origjinale tjera i përdorë në anglisht në atë porosi), na e paraqet edhe më të zezë Gegërishten. E pra, ky është vizioni i Migjen shkatrraçit për origjinalitetin e gjuhës shqipe dhe kombit kosovar. Dhe ky vizion me “Autostradë linguale”, “Gegë is beautiful” dhe përkufizime tjera “gjentëllmene, kulleriste” nuk përfundon këtu. Qëllimi strategjik fshihet diku tjetër, të cilin do ta zbulojmë në nëntitujt që vijojnë.   

 

Alarmi i Migjenit për rrezikun e krijimit të Serbisë së Madhe nga mafia shqiptaro-serbe

 

 

Para dy viteve, Migjeni në televizionin e tij Rrokum TV, në serinë e intervistave disaorëshe që mund të jenë ende të ruajtura në faqen e internetit të këtij televizioni, kritikonte ashpër mafinë shqiptaro-serbe, dhe akuzonte shtresat e gjëra të shqiptarëve pse nuk po duan ta kuptojnë se çka është duke ndodhur dhe si po punohet kundër tyre (shqiptarëve). “Ooo, ky popull nuk o ka e din se çka osht ka i gatuhet! Krejt kto propaganda për autostradë, bashkimin kombtar, Shipninë etnike, janë projekte për krijimin e Serbisë t’madhe që koordinohet mes Beoradit, Tiranës e Prishtinës. Ju a pe shihni se autostradën e kombit po e ndërtojnë firmat e Serbisë; krejt punt kryesore ja u kanë dhanë ktyne. Ju e kini marrë vesh vonë apo dini diçka, por keni mbetur gjithmonë të heshtur, qoftë nga mungesa e informatave të duhura, qoftë nga frika mendore për të mos u shprehur ose mos lejimin e të tjerëve që ishin në rrjedha se çka po ndodhë.” Kështu përafërsisht i kishte deklaruar Migjeni të punësuarit të vetë në televizionin e vetë. Ai me të vërtetë ngriste një shqetësim serioz, i cili fatkeqësisht nuk mund të depërtonte tek masat e gjëra, të cilat do ta paguanin çmimin përfundimtarë, për shkak të censurës në tri televizionet me mbulim të gjerë (RTK, KTV, dhe TV21).

 

Më vonë doli se, projekti i Serbisë së Madhe me autostradën e kombit shqiptar, pos garniturës nga Klani i Zemunit që kishin marrë punë në Shqipëri, po jetësohej edhe në pjesën e Kosovës me mafiozët serbë. Migjeni kishte plotësisht të drejtë. Kush kishte sy dhe veshë të dëgjonte se çfarë paralajmëronte, nuk do t’i dukej aspak befasi çfarë do të ndodhte më vonë në aferat me autostradën, të cilën publiku i manipuluar dhe dezinformuar e shihte si bashkim kombëtarë. Kur Serbia arrestoj Zvonko Veselinoviqin, politika e mafiozëve shqiptarë që udhëheq Kosovën në bashkëpunim me ata serbë, gënjente publikun për t’i krijuar bindjen se është arrestuar kryeshefi i bandave kriminale në veri të Kosovës. Kësisoj edhe Serbia paraqitej si gjykatës i mirë duke e luftuar krimin për llogari të Kosovës, çka nuk ishte fare e vërtetë. Arsyet e arrestimit të Veselinoviqit dolën të jenë qind për qind të ndryshme nga ato që mendonte publiku kosovarë. Në projektin e autostradës së kombit (cilit komb?) me të cilin Hashim Thaçi krenohej shumë, po merrte pjesë në ndërtimin e saj edhe krimineli i shumëkërkuar Zvonko Veselinoviq. Prokuroria serbe në Beograd e ngarkon Veselinoviqin me akuzën se ka marrë dhe i mbante jashtëligjshëm 32 kamionë të ndërmarrjes “Hipo alpe Adria lizing”. Këta kamionë, ndërmarrja “Eurocop” nga Rashka e Dragan Qurçiqit i kishte marrë në shfrytëzim me lizing (qëra). Në këtë biznes me kamionë, pos Veselinoviqit, ishte angazhuar edhe Fahrudin Radonçiq, një emër shumë i njohur në projektin e autostradës së “kombit” dhe shumë tjera në Shqipëri. Këta ishin vetëm pjesë e rrjetit të mafisë për krijimin e Serbisë së Madhe që veprojnë në Shqipëri dhe Kosovë. Migjeni me të drejtë i kishte spikatur emrat e udhëheqësve kyç të këtij projketi si Mirosllav Mishoviq, Damir Fazlliq, e të tjerë.

 

Pas skadimit të kontratës së lizigut në fund të majit 2008, Veselinoviq me grupin nuk i kthen kamionët. Arsyeja e vetme ishte se Qeveria e Hashim Thaçit kishte vendosut t’i del në ndihmë duke i dhënë punë në autostradën e “kombit”. Përveç kësaj, PTK-ja e Thaçit e paguan me rrogë të mirë Veselinoviqin në veri si teknik për t’i ngritur dhe ruajtur antenat. Edhe djalin dhe bashkëshorten e Veselinoviqit PTK-ja e Thaçit i kishte punësuar dhe u jepte rroga të majme, madje edhe pas djegies së pikave doganore dhe vrasjes së policit Enver Zymberi në veri të Kosovës. Të ardhurat ose paratë nga të gjitha këto burime të Kosovës, Veselinoviq, siç tregojnë videoxhirimet dhe hetimet e EULEX-it, i përdorte për ngritjen e barrikadave, organizimin e trazirave dhe kriminalitetit në veri. Një pjesë tjetër të parave që ia jepte garnitura e Hashim Thaçit këtij kryekrimineli, do të përdoren për blerjen e armëve dhe vrasjen e Enver Zymberit. Veselinoviq është një prej personave kyç në organizimin e kësaj vrasje. Sigurisht, Qeveria e Serbisë nuk ka se si të mos i jetë i mirënjohëse Veselinoviqit për krimet dhe plaçktijet e tij kundër Kosovës, pesërisht në bashkëpunim me mafinë shqiptare, porse arrestimi dhe akuzat ndaj tij me të cilat e ngarkon prokuroria e Serbisë, janë krjetësisht tjera nga ato për të cilat fillimisht kanë menduar shumë shqiptarë të Kosovës. Me këtë Serbia i tregon Veselinoviqit se, janë krejtësisht në rregull ato që i ke bërë ti kundër Kosovës dhe shqiptarëve, porse këtu përgjigjesh vetëm për shkeljen e ligjeve tona, sepse ne nuk jemi Kosovë, ne kemi pak moral, dhe këtu funksionon shteti.

 

Thaçi dhe shumë qytetarë të mprapshtë e shpallën viktimën Enver Zymberi “Hero të Kosovës”, ani pse ai kishte shkuar pa bërë asgjë dhe ishte qëlluar nga afërsia. Pse ai shkoj badihava, është pyetje intersante? Përgjigja është shumë e thjeshtë. Hashim Thaçi, një natë para intervenimit në veri, kishte shkarkuar drejtorin e policisë, Reshat Maliqi. Vendimin e Thaçit e marrin vesh më shpejt qytetarët nëpërmjet lajmeve të mbrëmjes në KTV, se vetë Maliqi. Familja e Maliqit vetëm e kishte parë lajmin në formë të shkruar që ecte poshtë ekranit të televizionit, dhe i tregon atij se çfarë po shkruante. Maliqi duke mos u besuar syve të vet për këtë ngjarje që e kishte ndërmarrë Thaçi pas orarit të punës, merr telefonin dhe kontakton Bajram Rexhepin, Ministrin e Punëve të Brendshme, rreth lajmit për shkarkimin. Rexhepi nuk ka ide se kush dhe për çka e ka shkarkuar drejtorin e policisë. Më vonë, Reshat Maliqi padit Hashim Thaçin.

 

Njësitë speciale të policisë së Kosovës dërgohen pa prit e pa kujtu në veri të Kosovës, pa qëllim të njohur, të papërgatitura, dhe pa pajisjet e nevojshme (për shembull, pa jelekë kundërplumb). Nga ai aksion vritet pjesëtari i njësisë ROSU, Enver Zymberi. Thaçi dhe Veselinoviqi e dinin se ku duhet dërguar policët për t’i vrarë. Menjëherë shpallet Enver Zymberi hero, ndërsa gjendja në veri përkeqësohet edhe më shumë ku serbët i përforcojnë pozitat e tyre, pra bëhet më të pavarur nga Prishtina se që ishin. Tallet Qeveria me “heroizmin” e Enver Zymberit duke ia ndërtuar familjes së tij shtëpinë. Kjo i përshtatej shumë edhe serbëve në veri. Vetëm le të dërgojë Qeveria njerëz në veri për t’u vrarë pa arritur kurrfarë qëllimi, e në pjesën tjetër të Kosovës mund t’iu ndërtoj shtëpia e lapidare sa të dojë. Serbët nuk kanë gjë kundër kësaj të fundit. Rrjedha e këtyre ngjarjeve po e vërtetonte alarmin e Migjenit për krijimin e Serbisë së Madhe, por gjatë gjithë kësaj kohe Migjeni kishte ndërruar mendjen dhe orientimin – ishte bërë pjesë e këtij projekti të mafisë shqiptaro-serbe.    

 

 

Kthimi i Migjenit në RTK dhe transformimi radikal i tij në qen të mafisë politike

 

Pse dhe kur u ndërprenë kritikat e Migjenit kundër mafisë shqiptaro-serbe, dhe ai tashmë e përkrahë këtë mafi? Ky transformim ndodhë prej momentit kur Hashim Thaçi e korrupton dhe i jep hapësirë në RTK. Këtu mbaron Migjeni normal, dhe krijohet një Millosh Migjen tjetër në të njëjtin trup. Sa herë që paraqitet në RTK, ai duhet të mbrojë Qeverinë e Thaçit, qoftë edhe në mënyrë krejtësisht banale dhe të pakuptimtë. Para se të kalojmë në qëdrimet e tij të shprehura në RTK gjatë intervistës me Albin Kurtin dhe Ilir Dedën, të kthehemi pak te publiciteti i Migjenit për Gegën në emisionin e RTK-së të quajtur “Oxygen Show”.

 

Siç e dini, emisionin “Oxygen Show” e udhëheq gjakovari Besim Dina. Edhe gjakovarët e kanë dialektin e vet, madje janë më fanatik në të se Migjeni apo kushdoqftë për Gegërishten. Merreni me mend vetëm këtë: kur e tërë Kosova ishte krahinë me status zyrtar, shumë gjakovarë e përdornin shprehjen jozyrtare “Republika e Gjakovës” në shenjë të ngritjes së epitetit të vet dhe poshtërimit të Kosovës. Disa prej tyre ende e përdorin këtë shprehje të budallt (si për shembull, Astrit Haraqia me vathë i LDK-së). Tani na del edhe një “origjinalitet” edhe më i ngushtë i gjuhës shqipe se ai i Migjenit për Gegërishten – dialekti gjakovar. Ka tendenca që edhe dialekti i Besim Dinës si person të jetë “origjinaliteti” i vetëm dhe përgjithësues i gjuhës shqipe. Kështu janë jo pak prej shqiptarëve të sotëm në Kosovë. Gjersa flasin dhe e përmendin shtetin, kombin, gjuhën, kulturën, veprimet e tyre janë tërësisht në funksion të egoizmit, shpirtngushtësisë, dhe oportunizmit individual si llaskuca të pafytyrë dhe të fëlliqur. Me këta njerëz të ndërtohet shteti dhe Shqipëria etnike, a? Zot ruana! Ruajuni vetëm që të mos u hanë! Kaq.

 

Kur futet Migjeni në sallën e emisionit të RTK-së dhe fillon bisedën me Besim Dinën, i thotë se kanë qëlluar të dy që flasin Gegërishten. Besimit me gjasë kjo nuk i ka ardhur aq mirë pasi Gega është pak e ndryshme prej dialektit të shpifur gjakovar. Sidoqoftë, nga biseda me Migjenin dhe qëndrimi i tij për gjuhën, nuk mund të thuhet diç më shumë dhe e veçantë nga ajo çka u tha deri tani. Gjersa Migjeni don me na i qorry sytë dhe kopë veshët për Gegërishten, shkoni më vemendje këtë fakt, dhe pyetje:

E në çfarë dreq dialekti është titulli i emisionit “Oxygen Show”? Në të gjitha dialektet, nëndialekte dhe shprehejet e mundshme në gjuhën shqipe, nuk është shqip. Këtu paska ardhur Migjeni t’i jap publicitet dhe rëndësi edhe më të madhe Gegërishtes, sepse edhe në televizionin e tij na i qiti vesht për këtë temë me shprehje angleze. Nëse dikush mendon se “Autostrada linguale”, “Gegë is beautiful”, “Oxygen Show”, e zhargone tjera të këtyre kopilëve, kullerëve e laperëve nga gjuhëve të huaja, duke përfshirë edhe dialektin e veçantë të Hashim Thaçit në gjuhën angleze (hashimçe), janë bazë e dialektit Gegë dhe origjinalitet i gjuhës shqipe, atëherë ai/ajo nuk është qenie normale njerëzore. Ishte për çdo kritikë publiku shikues (spektatorët) aty pranë emisionit, i cili në momentin kur hyri Migjeni, rrehte shuplaka si gjájá.

 

Për biseda dhe intervista të nxehta në RTK, Qeveria (ose ekipi i RTK-së; janë njësoj) kur e di se mund të zihet ngushtë nga kundërshtarët, angazhon analistët e saj të shantazhuar, ose ata që janë pjesë e mafisë politike shqiptaro-serbe. Kështu në bisedën e organizuar më 13 janar 2012 (një ditë para protestës së Lëvizjes Vetëvendosje!), RTK-ja kishte angazhuar përballë Albin Kurtit, Ilir Dedën, dhe natyrisht, Migjen Kelmendin. Për Ilir Dedën dihet se është nga Mitrovica dhe e ka nënën serbe. Serbët udhëheqin çdo gjë në Kosovë por nën hije, duke përfshirë edhe presidencën ku e kishin caktuar Ilirin (tash e kanë larguar) si këshilltarë të Atifete Jahjagës. Tema bosht e asaj bisede ishte reciprociteti me Serbinë dhe liria e lëvizjes së njerëzve dhe mallrave. Albin Kurti mbronte qëndrimin se liria e lëvizjes së njëanshme, pra liri vetëm për serbët dhe mallrat e Serbisë, i shkakton vetëm humbje Kosovës, dhe duhej organizuar protesta për të bërë presion që ne të jemi të barabartë. Ai po ashtu sqaronte se Serbinë e kemi brenda në Kosovë duke funksionuar, më konkretisht në Qeveri, sepse shumica e politikanëve shqiptarë në pushtet, janë të lidhur me biznese të Serbisë. Për Ilirin, teleshikuesit nuk prisnin ndonjë befasi meqenëse dihej – është gjak serbi.

 

Migjeni vazhdimisht çartej duke i ndërhyrë Albinit në bisedë. Albini disa herë iu lutej të dyve që të mos e ndërpresin dhe ta lejojnë të sqaroj problemet ose përfundoj fjalinë. Migjeni shqetësohej tej mase se mos po shkaktohet ndonjë trazirë me protesta dhe po ia prishin taraqillakun e tij të interesit me mafinë shqiptaro-serbe. Albini kur i përmendi lidhjet e biznesit të shqiptarëve me serbë, harroj t’i thotë Migjenit se ty po të djeg fort ndonjë trazirë se mos po i çrregullohet tregtia kushëririt të tij Ramiz Kelmendi (nuk duhet të përzihet me një Ramiz Kelmendi tjetër që është publicist) me “Kariqët” dhe serbët tjerë. Kur nuk kishte kurrfarë arsyetimi dhe argumenti, Migjeni thoshte se nuk duhet bërë protesta e të bëjmë turbullira të panevojshme, se na sheh bashkësia ndërkombëtare. Albini me sqarimin e tij, e shtini n’dhe për s’gjalli këtë broçkull të Migjenit (për ata teleshikues që e kuptuan si duhet) kur i tha se, ju me tepër jeni të shqetësuar se si don me na pa bashkësia ndërkombëare ose të huajt, e jo si ne duam ta shohim vetveten dhe t’i zgjidhim problemet tona. Në kuadër të të huajve se si ne duhet të sillemi sipas mënyrës që ata duan të na shohin, Migjeni e mendonte por nuk e thoshte, edhe Malin e Zi. Në lidhje me këtë, kemi një ngjarje në formë të përsëritjes së historisë që do ta raportojmë në paragrafin e fundit të këtij shkrimi.

 

Edhe për çështjet ekonomike, gjatë bisedës në RTK me Ilirin dhe Migjenin, Albini secilin argument e kishte më të fuqishëm se tjetrin. Ai e dha arsyetimin se si dhe pse duhet përkrahur zëvendësimin e produkteve nga importi, pikë së pari nga Serbia, me ato vendore. Edhe në përmasa mbarëbotërore, parapëlqehet më shumë prodhimi në vend, se sa importi, për shkak se transporti liron gazra që i kontribuojnë ngrohjes globale. Në fakt ashtu është. Paramendoni sa gazin e liron në atmosferë një maune nga Beogradi deri në Pejë për t’ia sjellë mallrat Elkosit të Ramiz Kelmendit. Logjikisht, kuptohet se Migjeni në parim është kundër vendit të vet, dhe kundër njerëzimit. Nuk është i tillë vetëm në afat të gjatë dhe kuptim të përgjithësuar, por edhe në baza afatshkurta dhe ditore. Ja edhe realiteti i parafundit por jo i fundit (last but not least).

 

Viteve të fundit, përpos veriut dhe enklavave tjera serbe në Kosovë (Shterpcë, Graçanicë, rajonin e Gjilanit, komunën e Dragashit, Gorës dhe Opojës ku ende mësohet me planprograme të Serbisë, zonat e mbrojtura të Kishës Ortodokse Serbe), pretendimet territoriale të IRJ të Maqedonisë në juglindje të Kosovës, ka dalë një problem i mprehtë në perëndim të Kosovës, ose pikërisht në rajonin prej nga vjen Migjeni dhe shumë Kelmenda. Mali i Zi ka uzurpuar pronat e shqiptarëve brenda territorit të Kosovës në Rugovë. Pronarët e pronave janë duke u ankuar dhe protestojnë kundër këtij uzurpimi nga të huajt. Migjeni në RTK mund të dalë e të thotë se me këso protesta, anipse të ligjshme, dëmtohet imazhi i Kosovës sepse kështu nuk kanë qejf të na shohin të huajt! Vetëm me protesta paqësore arrihet pak ose hiq. Duhet përgatitur edhe për protesta të dhunshme dhe rezistencë me forcë – luftë. Migjeni tani për tani i thithur nga mafia shqiptaro-serbe, do të dal mendsh në RTK duke na i kopur veshët që të mos reagojmë. Ky me dëshirë do t’ia jepte malazezëve jo vetëm Rugovën por tërë Kosovën (te tërën nuk mundet se shumicën po ua jep serbëve!). Jo më larg se gjatë verës së vitit të kaluar i kam kaluar dy ditë duke shëtitur në atë anë (Bogë, Stankaj, Drelaj). Migjenit i duket ai rajon bjeshkë, mal, malok, primitiv, e të ngjashme. Edhe pyjet halore me hormoç të drejtë si qiri e të gjatë 30-40 metra, nga dërrasat e të cilëve marohej djepi me një shqiponje të gdhendur ose vizatuar te gjysmë harku afër kokës kur e lidhte nana n’lulak Migjenin për t’ia mbajtur trupin drejt (që të mos devijoj sikur sot nga Jezusi i shoqërisë në Juda Iskariot të saj), tani nuk kanë vlerë sa oprtunizmi i tij me mafinë shqiptaro-serbe dhe kriminelët e saj. Kur malazezët të marrin hormoçin e Rugovës, një batalion i tyre shumë lehtë mund ta hedhë ne Dri të Bardhë tërë Pejën brenda disa ditëve. Ata nuk e kanë harruar atë rajon kur e kanë okupuar më 1913, ndërsa Migjeni harroj se çka tha para dy viteve dhe dje kundër mafisë shqiptaro-serbe, e tash po leh si qen, dhe mund të ndodh edhe të çartet, në mbrojtje të saj, në mediumin e saj, pra në RTK. Bënë thirrje për ndalimin e protestave, e harron se ne duhet të përgatitemi për luftë. “Vetëm të vdekurit e kanë pa fundin e luftës (Platoni)”, o Migjen – Milloshi – kodoshi!    

Posted in Blogroll | No Comments »

PETRO MARKO STERNIP I GJIN BUA SHPATËS

30/01/2012 by admin.

ILIR CENOLLARI

 

Ndërsa po merresha me figurën e prijësit të Arbërisë së Poshtme Gjin Bua Shapës, rastësisht e si për shlodhje në orët e mbrëmjes nisa të shfletoj librin “Retë dhe gurët” të shkrimtarit Petro Marko. Cfarë më shtyu, c’më tërhoqi si me magnet, pikërisht në kohën që isha përpirë nga madhështia e këtij princi arbëror të ndeshesha me një tjetër Bua Shpata të famshëm. Rastësia, ndoshta jo dhe aq rastësia, ndoshta është e vërtetë thënia se rastësia është mbreti i gjërave, shprehje e domosdoshmërisë, ndoshta perëndia di t’i rregullojë punët si ajo vetë. Kërceva përpjetë nga gëzimi por edhe nga habia kur mësova se Petro Marko qe një stërnip i Gjin Bua Shpatës famëmadh, zotit të Artës e të gjithë Arbërisë së Poshtme. E kujt mund t’i ngjante Petrua, ky div i letërsisë shqipe, div i trimërisë e i guximit intelektual se sa stërgjyshërve të tij, Buajve të lavdishëm! Lexuesi që njeh jetën e Petro Markos, birit të Dhërmiut e Himarës, nuk e ka të vështirë të dallojë te ai heroin që në deje i rrjedh gjak finikësh, gjak nga gjaku i luanëve të Buajve, i të parëve të tij trima e të mençur, atdhetarë e luftëtarë të guximshëm si ata. Karakter i kristaltë, personalitet i spikatur, i papërkulur, luftëtar i pushkës e i penës, i lirisë e i diturisë, humanist e guximtar i rrallë, talent i madh e krijues i shquar, poet, shkrimtar, publicist, përkthyes, veprimtar, idealist i thekur deri në vetëflijim, ja ky është Petrua ynë, Petro Bua Marko nga Himara. Për të mos e lënë lexuesin në ankth le të dëgjojmë rrëfimin e Petros në veprën “Retë dhe gurët”, një perlë e letrave shqipe e jo vetëm shqipe:

“Me sa kam dëgjuar, me sa di, unë rrjedh nga një familje që në fshatin Dhërmi quhet Bua. Shekuj më parë, në fshatin tonë erdhi për t’u strehuar Gjin Bua Shpata. Ai, nipi, sic thonë pleqtë, banoi në një vend midis Shënapremtes dhe Shën Theodhorit…pastaj ndërtoi një konak, nën Qendushën, aty ku ende i themi Konaku i Gjinit. Aty ku lindën dy djem: Markoja dhe Gjoni. Edhe Buajt bënë shtëpi pranë konakut të Gjinit, kështu që shekuj me radhë Markajt, Gjonët dhe Buajt ishin një bark, një fis dhe gjer vonë, sa isha unë i ri, nuk martoheshin me njëri-tjetrin, kishin të drejtën e gjakut për njëri-tjetrin, quheshin një familje…Për origjinën tonë si Bua kam të dhëna që kur rronin ende dy pleq nga fshati ynë: Manto Bua dhe Petro Gjoni. Këta hera herës shkonin në Patras e në More për t’u takuar me xhinsin tonë, se edhe atje ka Buaj. Thoshin se ata kishin shkuar atje shekuj më parë ndoshta me Gjin Bua Shpatën. Po lidhjet familjare nuk i kishin shkëputur. Xha Manthoja tregonte se edhe ata mburreshin me Mërkur Buan, një kapedan stratiot që shkoi në Spanjë dhe arriti gradën e gjeneralit. Thonë se ishte shumë i zoti dhe mbreti i Spanjës e kishte krah të djathtë. Thonë se në një luftë me francezët kishte zënë rob djalin e mbretit të Francës, Fransua i Parë…Për këtë mund të marrim vesh nga një poemë që është shkruar për të: “MERKURIADA” Grekët thonë se ishte grek, por ai vetë ka thënë se ka lindur në Malin e Vetëtimës, “Akroqeravnie Ori”, që janë malet tona të Bregdetit”.

 

*                        *                                                    *

Tani le të themi dy fjalë për derën e madhe të Buajve të Mesjetës për të lidhur tregimin e Petros me historinë e gjyshërve e stërgjyshëve të tij.Familja fisnike e Bua Shpatës është një nga familjet më të dëgjuara në Shqipërinë e Jugut gjatë shekujve XIV - XV. Shpatajt si dhe Zenebishët përmenden në dokumentat historike, që më 1304. Në pemën gjenealogjike të Shpatajve shënohet se me mbiemrin “Bua” familja u njoh në vitin 1333. Në vitin 1335 Buajt qenë një nga fiset e mëdha toske që u shpërngulën me urdhër të perandorit të Bizantit drejt Peleponezit e viseve të tjera të Greqisë. Për origjinën e familjes ka mendime të ndryshme. Gjon Muzaka në librin e tij “Memorje” shkruan se Shpata (Gjin Bua) ishte nga shtëpia e Zenebishëve, por kjo dëshmi s’duket të jetë e saktë. Noli e nxjerrë origjinën e kësaj familje nga Narta (Arta); Eqrem Cabej e nxjerrë origjinën nga Labëria, nga Himara. Studjuesi amerikan Edvin Zhak e nxjerrë nga Delvina. Eqrem Bej Vlora pohon se sipas traditë gojore vendase Buajt ishin nga Labëria, se kjo derë mori llagëpin Spata për shkak të parapëlqimit të fjalës franke “spata” në vend të asaj vendase “jatagan”. Krahina e Bregut e quajtur “Boyena”, “Buena”, “Buna”, “Bujana”, tregon origjinën e zotëruesve të stemës. Ndoshta mendimi i Nolit duket më pranë së vërtetës, Buajt janë nga krahina e Artës, fis çam me shtrije tepër të gjerë. Autoktoninë e lashtësinë e familjes së Buajve krahas të tjerave e dëshmon stema e derës fisnike, një dorë që shtrëngon katër bolla (gjarprinj), simbol i Piros së Epirit rrënjës nga Çamëria, simbol i Hyllirëve Heraklidë vendas, një flamur  me një shqipe të artë, flatrëshpalosur, të kurorëzuar. Trashëgimi i këtyre simboleve të lashta flet për ndërgjegje historike dhe për autoktoni. Burimet historike dëshmojnë se kjo familje ishte pjellë e një fisi tepër të madh të viseve të Janinës, Artës, e Camërisë, rrezatimi i së cilës tejkalon këtë hapësirë e derdhet në drejtim të Akarnanisë, Thesalisë e Shqipërisë. Nuk është rastësi dalja në krye e Gjin Bua Shpatës si zot i viseve jugore të Arbërisë pa këtë bazë të gjerë mbështetëse në popull, nuk është rastësi nxjerrja e një sërë figurave të mëdha historike të këtij trungu përgjatë shekujve, patriarkë, prijësa, gjeneralë, mendarë, etj. Aristidh Kolia thotë se Buajt janë një nga fiset më të mëdha e më të lavdishme arbëreshe, që nxori patriarkë, prirjës, kapedanë, estradiotë, armatolë të shquar përgjatë shekujve XIV - XVIII, si Gjin Bua Shpata, Kronkodil Kladhi, gjeneral i Paleologëve bizantinë, Pal Bua Shpata, Zguro Bua Shpata. Mërkua Buan p.sh. e  kanë krahasuar me Akilin, me Aleksandrin e Madh e Piron e Epirit, etj. Grivët, Kladhët, Shpatat, Zgurot, thekson Kolia, rrjedhin nga familja e Buajve arbëreshë nëpërmjet krijimit të emërtimeve të reja përgjatë kryqëzimeve me derë të tjera të mëdha. Hani llagëpin e Gjin Bua Shpatës e jep në trajtën Vaja, pra, Gjin Vaja nga krahina e Vajenetisë, fakt që mbështet origjiën came të Buajve. Po kështu, origjinën arbëreshe e vërtetojnë trajtat mbiemërore të këtij fisi të madh rrënjës: Bua, Shpata, Zguro, Kladhi, Griva, etj. të cilat i takojnë periudhës parahistorike, trajtat emërore të periudhës kristiane, Gjin, Gjon, Gjikë, Pal,  Pjëtër, etj, formime tipike arbërore. Një studim më i thelluar në këtë drejtim do të nxirrte të dhëna të rëndësishme, thesare por të kthehemi te Gjin Bua Shpata. Figura e këtij burri formohet e skalitet përmes veprimtarisë politike shtetformuese, përmes aksioneve ushtarake e diplomatike në shërbim të popullit e vendit të vet. Veprat flasin më shumë se qindra analiza, interpretime e këndvështrime të ndryshme, shpesh herë edhe subjektive. Gjin Bua Shpata del në skenën politike të Arbërisë së Poshtme në vitin 1343. Sipas Hanit Gjergj ose Jan Kantakuzeni emëron kryetarë arbër për viset jugore, Gjin Shpatën për Janinën dhe Muzak Topinë për Artën. Ndërkohë, më herë, rreth viteve 1330, Kantakuzeni pohon se Buajt janë një nga fiset më të mëdha të pellgut të Janinës e të Pindit, të cilët u zhvendosën edhe drejt Thesalisë. Konkretisht ai thotë: “Qëndrojnë në Mbretërinë Thesale, zotërojnë Thesalinë malore, arbëreshët e pambret Mallakasë, Buej dhe Mesaritë të përshëndetur nga krerët e fiseve, rreth 12.000 veta. Me ardhjen e dimrit, të përndjekur nga romakët (bizantinët) ata më shumë rrezikojnë nga bora e të ftohtit”. Jemi në vitin 1333. Konteksi është i qartë, arbëreshët janë zotër në këto treva, udhëhiqen nga krerët e fiseve të tyre, janë në luftë me Bizantin. Kantakuzeni na thotë gjithashtu se arbëreshët janë zotër të Janinës, se në vitin 1330 ata shpartallojnë një cetë të madhe katalanësh në Kardhiq të Janinës. Arsyeja pse Bizanti detyrohet të emërojë sundimtarë vendas na e jep pa dashje po Kantakuzeni (por edhe gjithë zhvillimet historike të kësaj periudhe) kur thotë se në Arbërinë e Poshtme në vitin 1339 shpërtheu një kryengritje e fuqishme antibizantine me qendër në Artë e Rogus, se në vitin 1341 arbëreshët e Janinës, Pogonit e Libishtës, ishin ngritur në një tjetër kryengritje. Dy vite më vonë, 1343, Kantakuzeni, guvernator i Thesalisë, niset vetë në drejtim të Janinës e Arbërisë së Poshtme për të shtypur lëvzijen kryengritëse që kish shpërhyer që në vitin 1333 në Pind e Thesali. Pikërisht në këtë kohë shfaqet Gjin Bua Shpata duke u emëruar zot i Janinës, masë që mund të sillte qetësinë e qëndrueshmërinë e sundimit bizantin në këtë trevë sipas Kantakuzenit. Nuk dihet se sa kohë qëndroi në krye të qarkut të Janinës Gjin Bua Shpata, por ajo dihet është fakti se në vitin 1354 qendra politiko-administrative e principatës së Buajve vendoset në Angjelokastër të Etolisë-Akarnanisë. Nga kjo datë e deri në ditën që vdiq në vitin 1400 aktiviteti kryesor i këtij prijësi të shquar përgjithësisht është i njohur.

Gjin Bua Shpata sundoi në Despotatin e Artës deri në vitin 1399, gati një gjysmë shekulli. Jeta dhe biografia e këtij burri të shquar arbëror ngrihet mbi vepra të mëdha, mbi veprimin heroik e të guximshëm, mbi përpjekjet e palodhshme për bashkim e shtetformim, mbi sakrificat e shumta, mbi trimërinë e mencurinë në mbrojtje të zotërimeve atërore në Arbërinë e Poshtme. Datën e saktë të vdekjes së këtij princi na e jep “Kronika e Janinës”, e cila mbyllet me këtë lajm të kobshëm: “Më 29 tetor, ditën e mërkurrë, të vitit 1400, despoti Spata kaloi në përjetësi. Menjëherë pas kësaj, vëllai i tij, Zguri, pushtoi Artën. Pas disa ditësh sulmoi kundër tij serbo-albanito-bullgaro-vllahu Vonko, i cili e përzuri Zgurin, filloi t’i lajkatoi eprorët e vet, i mbylli në qytet e rrënoi pasurinë e tyre”. Në “Kronikën e Janinës” Gjin Bua Shpata vlerësohet në këtë mënyrë: “Burrë aktiv dhe mbi të gjitha i shkëlqyer, i stolisur me vepra dhe fjalë dhe nga bukuria serioz. Tek ai gjendeshin me të vërtetë teoria dhe veprimi”. Në “Kronikën e Tokove” gjejmë një tjetër përshkrim për të: “I bukur, i pashëm në pamjen e fytyrës, i guximshëm dhe i urtë në fisin arbëror”. Figura e këtij princi spikat mbi gjithë të tjerët për shkak të cilësive personale, të përpjekjeve për bashkimin e trojeve shqiptare, të aktivitetit politik e ushtarak, të përpjekjeve për formimin e konsolidimin e shtetit të Arbërit në viset jugore. Një vlerësim të goditur për këtë personalitet të shquar arbëresh gjejmë te Fan Noli, i cili thotë: “Burrë i hijshëm, dorëmbarë dhe nergjik”.

                                                *           *           *

Pas vdekjes së Gjin Bua Shpatës (29 tetor 1399), zotërimet e Shpatajve u ndanë midis dy djemëve të tij: në veri sundoi despoti Murik Bua Shpata me qendër në Artë, i cili më pas bëhet dhe despot i Janinës (1403-1411) dhe në jug despoti Pal Bua Shpata me qendër në Angjelokastër. Më 1408 Angjelokastra bën pjesë në territoret e Despotatit të Qefalonisë nën despotin Karl Toko, vasal i Mbretërisë së Napolit. Më 1411 despoti Murik Bua Shpata përtërin lidhjen e “Gliqisë” të vitit 1382 midis Buajve dhe Zenebishëve “që të jenë njish kufinjtë, t’i mbajnë ashtu siç i kanë mbajtur”. Më 1416 territoret veriore të Despotatit si dhe qendra e saj Arta përfshihen në Despotatin e Qefalonisë të Karl Tokos, duke shënuar fundin e këtij fomacioni shtetëror në Arbërinë e Jugut. Por pinjollë të kësaj dere të madhe fisnike do të shquhen në vende të tjera, sa në perëndim aq dhe në lindje dhe kjo është histori një histori më vete. Pasardhësit e Buajve do të rishfaqen përsëri në trevat stërgjyshore në kërkim të trashëgimisë së të parëve të tyre. Pas vendosjes së sundimit osman shumë pjestarë të këtij fisi emigruan për në vende të tjera, sidomos për në Greqi e Itali. Nipi i Gjin Bua Shpatës u strehua në Himarë dhe u bë pjesë e trupave të udhëhequra nga djali i Skënderbeut, Gjon Kastrioti. Në vitin 1481 mbreti i Napolit përzë trupat osmane nga Italia e Jugut dhe organizon një mësymje në trevën e Himarës të drejtuara nga djali dhe nipi i Skënderbeut, Gjon  Kastrioti e Gjon Muzaka. Himara u bë qendra e luftës kundërosmane pas rënies së Krujës. Në këtë luftë u shqua Kronkodil Kladhi, pasardhësi i Gjin Bua Shpatës. Në vitin 1596 arbëreshët e Himarës nën udhëheqjen e peshkopit të Ohrit, Anastasit, nxorën një forcë ushtarake prej 10.000 trupash. Tre fiset kryesore të krahinës së Himarës (e cila përbëhej nga 40 fshatra) qenë Kurelejetë, Plesejtë dhe Kovesejtë (Kordhesejtë).

Në vitit 1495 në viset e principatës së Gjin Bua Shapës shpërtheu një kryengritje antiosmane e cila pati mbështejten e perëndimit por që dështoi. Në vitet 1585, Buajt  e rikthyer nga Italia e me mbështetjen e Venedikut organizojnë një kryengritje të re në Arbërinë e Poshtme dhe Etolo-Akarnani. Shfaqen emrat e mëdhenj të Buajve, Shpatat, Zgurot, Kladhët, Grivat. Teodor Bua Griva u shqua në këtë vit si armatol i Vonicës, në jug të Prevezës. Pal Dhrako e Malamasi sulmojnë Janinën. Teodor Kladhi, i biri i Kronkodil Kladhit, bëhet prijës i Manit të Peleponezit e lufton denjësisht kundër osmanëve; në vitet 1502, me leje të Venetikut zbresin në ishullin e Qefalonisë të tjerë pasardhës të Buajve, Gjon Shpata, Zguro e Kagadh Bua, Teodor Barkezini, Nikolla Menaja, etj. Trashëgimia e Buajve vazhdon me Mërkur Buan e të tjerë pinjollë që u bënë të famshëm në mbarë Europën.

 

*           *           *

Që Himara është krahinë  shqiptare dhe e banuar historikisht me shqiptarë kjo s’ka nevojë të diskutohet e as të provohet. Është marrëzi e madhe të vësh në diskutim karakterin shqiptar, arbëror e ilir të kësaj krahine. Më sipër ne dhamë dëshminë e Petro Markos, si bir i kësaj krahine. Por për kureshtje të lëxuesve e sidomos të të paditurve ose të atyre që bëjnë të paditurin (nuk po flas për ata që qëllimisht pohojnë të kundërtën) po përmend edhe nja dy dëshmi të tjera. Panajot Arvantini, historiani i Ali Pashës, nga Arta aty nga viti 1900, pohon qartë karakterin shqiptar të banorëve të Himarës teksa thotë: “Në anëdetjet e Labërisë, ndë një sërth-malesh, banonte një fis shqiptarësh të dëgjuarshëm për trimërinë e tyre. Ky fis ishte Bregu i Detit (Himara e atëhershme dhe e sotme)”. Ende më herët, si psh në prag të betejës së Fushë Kosovës të vitit 1389, autorët bizantinë pohojnë karakterin arbëreshë të Himarës, të Bregut të Detit e të gjithë Arbërisë së Poshtme. 

 

                                                *           *           *

 

Problemet me të cilat ndeshet sot Himara janë rrjedhojë e zhvillimeve e historike të periudhës pasosmane, rrjedhojë e ndërlikimeve politike, ekonomike, shoqërore, kulturore, fetare e ushtarake.  Himara për shkak të kushteve e rrethanave specifike historike ka qënë e ekspozuar ndaj ndikimeve të huaja, si venedikase, papatit, gjenovezëve por edhe të rusëve, Patriarkanës Ortodokse, francezëve e më në fund helenizmit grek. Izolimi i Himarës nga pjesa tjetër e vendit për shkak të pozicionit të përshtatshëm gjeografik, rezistenca aktive kundër osmane, përqëndrimi i forcave të mëdha ushtarake arbërore pas rënies së Krujës, afërsia me ishujt Jonianë, me Korfuzin, me detin, me perëndimin, dhënia e një lloj autonomie nga pushtuesi osman, mbështetja te Venediku e Papati, etj krijuan premisa për zhvillimin e disa dukurive specifike. Himara qe e detyruar të mbështetej te faktori i huaj për t’i bërë ballë pushtuesit osman e për këtë arsye ajo është parë si rezervat për rekrutime trupash ushtarake, si bazë strategjike për të ndërmarrë veprime subversive në prapavijë të armikut. Kështu nisi të rrënjosej e përhapej dukuria e mercenarizmit, e lëvizjeve anarkiste, e njohur fillimisht si lëvizje “hajdute” e më vonë si lëvizje “klefte” e në fund si lëvizje “armatole”. Një gjendje e tillë disa shekullore, përvecse ndërlikime psikologjike, kulturore e politike, i hapi rrugën edhe proceseve regresive e përcarëse në gjirin e popullsisë shqiptare të këtyre anëve.

Sa herë ashpërsoheshin konfliktet mes fuqive të mëdha që kishin interesa në Shqipërinë Jugore atëherë edhe në trevën e Himarës e të bregdetit shpërthenin lëvizje kryengritëse antiosmane. Këto lëvizje sponsorizoheshin herë nga Rusia, herë nga Venetiku, herë nga Franca, herë nga kisha, të cilat shfrytëzonin urrejtjen e vendasve kundër pushtuesit osman. Materiali historik në këtë drejtim është i pasur por sa për ilustrim po ndalemi aty nga vitet 1800 për të parë se si paraqitet realiteti në këtë trevë. Në vitin 1797 francezët shtinë në dorë Republikën e Shtatë Ishujve, që deri në atë kohë qe nën zotërimin e venecianëve. Republika e Shtatë Ishujve kishte mbështetje të madhe nga popullsia toske e vijës bregdetare. Himariotët kishin një forcë ushtarake prej 800 trupash në shërbim të venecianëve, nën komandën e Vasil Priftit, pargjotët 120 trupa, voniciotët 200 burra, Suli dhe Preveza po ashtu. Mercenarizmi qe një dukuri e lashtë e këtyre viseve shqiptare, ndërsa lidhjet me ishujt përballë Toskërisë, lidhjet me venecianët, rusët, francezët, favorizuan ndikimet helene në Himarë dhe përgjatë vijës bregdetare. Duke ditur rëndësinë e madhe strategjike të vijës bregdetare, influencën ruse mbi banorët e këtyre anëve, qëllimet e Mustafa Pashë Delvinës, Ali Pashë Tepelena në vitin 1798 dërgoi një forcë të madhe ushtarake (rreth 12.000 trupa) nën drejtimin e Isuf Arapit kundër himariotëve dhe bregdetasve kryengritës. Në këtë fushatë u vranë dhe plagosën nga të dyja palët rreth 2000 vetë, 14 kapedanëve ju prenë kokat, të tjerët u zunë robër dhe u shpunë në Prevezë. Nëpërmjet kësaj fushate Ali Pasha zuri pikat strategjike në këtë pjesë të bregdetit. Duhet thënë se ndikimi helen në Himarë mori përhapje më të gjerë pas vitit 1821; e ashtuquajturja “Himara greke” është një krijesë artificiale e arritur përmes progogandës, desinformacionit, gënjeshtrës, korruptimit e blerjes së një grupimi të caktuar njerëzish nga trevë. Projektuesit e kësaj përralle e dinë se nuk ka rëndësi përkatësia etnike, origjina, prejardhja racore, gjaku, gjuha, zakonet, traditat, historia, madje as ndjenjat por vetëm “ndërgjegja individuale”, dëshira “subjektive e individit”! Pra sipas kësaj teorie cdo kush mund të bëhet “grek”, “italian”, “gjerman”, “anglez”, “amerikan”, etj. Pra, himariotët “grekë” nuk janë gjë tjetër vecse shqiptarë prej nga gjaku e për nga historia por me “ndërgjegje helene”, janë për hir të vërtetë vetëm ca shqiptarë himariotë, jo të gjithë, një grupim i caktuar që për interesa materiale dëshirojnë të jenë “grekë”. Të kthehemi te Petro Marko.

Ndër faktorët kryesorë të përhapjes së ndikimit helen në Himarë Petro Marko rendit këto:

 

-Izolimi i Himarës së krahinë autonome, dhënia e një lloj autonomie nga ana e osmanëve për qëllimet e tyre, përjashtimi nga taksat dhe nizami.

-Inkursionet ushtarake osmane kundër Himarës, të cilat bënë që popullsia e krishterë të strehohej fillimisht në malet e Labërisë e më pas në ishujt Jonianë, të cilët gjendeshin nën mburojën e Venedikut. Burrat ktheheshin në atdhe e luftonin, familja strehohej nëpër ishuj.

-Poltika e Greqisë pas vitit 1820 kur “Megal-Ideja” u shndërrua në qëllim kryesor të politikës greke ndaj Shqipërisë Jugore, konkretisht edhe Himarës.

-Dhënia e disa privilegjeve të posacme parisë së Himarës nga ana e shtetit grek.

-Propoganda intesive helene se gjoja Himara është krahinë heroike e Greqisë.

-Financimet e sponsorizimet e elementëve të caktuar, sidomos parisë së Himarës, nga paratë e mirëbërëseve himariotë e arbëreshë. Këto para u bën burim për ushqimin e propogandës greke sa u krijua miti i Vorio – Epirit e sillogu Vorio – Epirot, që merrej me clirimin e Vorio - Epirit. Paratë u vunë në dispozicion të parisë së Himarës me anë të bankave greke me autorizim të qeverisë greke.

-Dhënia e privilegjeve të mëdha emigracionit himariot në Greqi “si bijë të një krahine të lavdishme greke”. Spiro Milo nga Progonati qe në krye të kësaj propogande: Pse Labëria u bë turke? Pse të mos bëhemi e ne me Greqinë?

-Indiferenca e qeverive të Tiranës ndaj kësaj krahine.

 

Të gjithë këta faktorë qëndrojnë sikurse dëshmon materiali historik i këtij punimi. Petro Marko nënvizon gjithashtu se gjatë luftës së Vlorës të vitit 1920 himariotët nuk mbajtën qëndrim të mirë. Në brigjet e Himarës mbërritën disa anije greke e paria nuk vonoi të shpallte një lloj autonomie, burrat shkonin e bënin roje në Llogara. Pas pushtimit fashist të Shqipërisë në vitin 1939 në Himarë erdhën përsëri priftërinjtë bazilianë me të njëjtat qëllime si më parë. Ata që pranonin të bëshin unitë paguheshin shumë e disa suzarë u bënë unitë për para. Kjo kategori njerëzish kishte në dorë gjithë dokumentancionin e misionit bazilian, prandaj hapën varrin e Nilo Katalanit në kishën e Shën Thanasit e vodhën gjithë sendet me vlerë, veshjet e argjendëta e kryqin e florinjtë, përfundon Petro Marko rrëfimin e tij. Në këtë periudhë patrioti Halim Xhelo i ktheu përsëri shkollat në shqipe së bashku me disa atdhetarë të tjerë, si Naqe Konomi, Foto Vitoja, Gaqo Kaporra, Ibrahim Kushta, etj.

Që të ndërtohet e ardhmja duhet njohur mirë e shkuara. E plagët e të kaluarës nuk shërohen duke e injoruar atë, e as duke mbajtur qëndrim armiqësor, as duke e përbuzur e urryer atë. E ardhmja ndërtohet duke qenë të ndershëm me të vërtetën e me të drejtën, e ardhmja ndërtohet me dashuri e durim.   

Posted in Blogroll | No Comments »

A dinte të shkruante Mbreti Zog?

30/01/2012 by admin.

       Nga Azis Gjergji                    

Me rastin e 80-vjetorit të shpalljes së Ahmet bej Zogut “Mbret i shqiptarëve”,  një shtëpi anonime botuese hodhi në tregun shqiptar një libër voluminoz me 721 faqe të formatit të madh, të autorit Hysen Selmani, me një titull të çuditshëm: “Nga notimet e Zogut I mbretit të shqiptarëve”, Tiranë, 2008. Fjala notimet në gjuhën shqipe  është shumësi i shquar i emrit notim; i cili shpreh veprim sipas foljes me notue. Kemi garat e notimeve, notimet mbi ujë e nën ujë; notimet në bollëk, notimet në kujtime etj. Nëse nuk ësht fjala për pasurimin e gjuhës shqipe me ndonjë huazim të panevojshëm nga anglishtja, personalisht më pëlqen ta marr fjalën notimet, si një metaforë të bukur letrare që tregon se si ka notuar Ahmet Zogu mbi ujrat dhe nën ujrat e historisë së Shqipërisë. Botimi “Nga notimet e Zogut…” mund të merret edhe si një testament. Hartuesi i tij deklaron: “Mbreti Zog nëpërmjet ndihmësit të tij, kolonel Hysen Selmanit, i le shqiptarëve edhe të huajve shënimet e Tij. Këto shënime, ne po ia paraqesim me kënaqësi popullit, të sigurtë se do të japim një kontribut për plotësimin e historisë, jo vetem asaj shqiptare, por edhe historisë ballkanike, europiane…” ¹⁾

   Gjithsesi duhet thënë se këto shënime voluminoze të ish-mbretit Zog të paraqitura me firmën e Hysen Selmanit nuk janë as të parat e as të vetmet. Rrëfimin e parë të dokumetuar e zbardhur në 30 faqe ish-gazetari amerikan Herman Bernstein dhe është hedhur në internet nga albanologu i njohur Robert Elsie. Në shënimin paraqitës, Elsie thotë se Mbreti Zog nuk ka lënë asnjë shkrim me dorën e tij. “I shkolluar në Stamboll dhe folës rrjedhshëm me gojë i disa gjuhëve, ai nuk kishte njohuri të mjaftueshme pë të shkruar shqip. Çatin Saraçi e cilëson atë pothuajse analfabet. Kjo histori është një nga dëshmitë më të afërta gojore të Zogut. Ajo është marrë me shënime në gjuhën angleze në vitin 1933 nga Herman Bernstein, ambasadori i Shteteve të Bashkuara të Amerikës në Shqipëri, i cili e quan atë “historinë e jetës së sundimtarit shqiptar, e treguar nga vetë ai në vetën e tretë.” ²⁾

    Çatin Saraçi, një ndër ish-shokët dhe bashkëpuntorët më të ngushtë të Ahmet Zogut gjatë sundimit të tij në Shqipëri, në dorëshkrimin e tij të vitit 1940 dëshmon: “Zogu nuk e mësoi kurrë gramatikën shqipe dhe sot e kësaj dite ai nuk është në gjendje për të shkruar një rrjesht në gjuhën shqipe. Ai kurrë nuk ka shkruar një letër për dikë me shkrimin e tij. Është e vërtetë se ai mund të shkruajë në alfabetin e vjetër turk; por është fakt se shkruan shumë dobët, siç jam informuar nga Sulo Bogdo që e ka parë dorëshkrimin e tij…” Një nga bashkëkohësit e Zogut, patrioti i njohur  Kadri Prishtina (Hoxhë Kadria) dëshmon se Ahmet bej Zogolli, më 1910–1911, ishte anëtar i klubit “Mahfel” të Stambollit, i cili kërkonte që gjuha shqipe të shkruhej me gërma arabe. Po ashtu, oficeri madhor Faik Quku në shënimet e tij historike shkruan: “Zogu nuk shkonte në shoqërinë “Bashkimi” që përpiqej për të drejtat shqiptare e për pavarësinë e Shqipërisë, por në shoqërinë “Mahfel”, e kryesuar prej Arif Hiqmet Kumanovës, e cila, në pagesë e në shërbim të qeverisë osmane, kundërshtonte shoqërinë “Bashkimi”, luftonte kundër pavarësisë së Shqipnisë dhe të drejtave të saj, si dhe pretendonte alfabetin arab për shkronjat shqipe” ³⁾.

   Megjithatë, aftësia apo pamundësia gramatikore e Ahmet Zogut për të shkruar kujtimet e tij, nuk përbën ndonjë problem të madh, pasi shumë nga memorialet e personaliteteve historikë janë hedhur në letër nga ndihmësa profesionistë. Çështja e shënimeve të Ahmet Zogut qëndron tek paraqitja e tyre në vetën e tretë. Zakonisht njeriu rrëfen historinë e jetës së vet në vetën e parë, pasi mban përgjegjësi të drejtpërdrejtë për saktësinë, vërtetësinë apo fallcitetin e ngjarjeve që rrëfen; ndërsa kur tregimi bëhet në vetën e tretë le shteg për shumë abuzime, gënjeshtra e mashtrime. Në rastin konkret, sipas rrëfimit të Zogut më 1933, Bernstein shkruan: “Kur ai ishte tetë vjeç, babai i Ahmetit vdiq. Por, edhe pse periudha e zisë për vdekjen e tij nuk kishte mbaruar, nëna e Ahmetit vendosi ta dërgonte djalin në shkollë në Konstandinopojë. Dhe, në vitin 1903, ai u largua për kryeqytetin e Perandorisë Turke, i shoqëruar nga një shërbyes i vetëm. (p.4)

   Ndërkaq, po sipas dëshmive të Zogut, Selmani shkruan: “Xhemal Pash Zogu kaloi një ftohje dhe vdiq në tetor 1904… Pas një viti zije të vdekjes së babait, Zogu u nis për në Stamboll… në datën 15 shtator 1905… Sapo mbërriti në Stamboll nën kujdesin e Fadil Pash Toptanit, hyri në shkollë në Gallatasaraj. Ahmet Zogu ishte 7 vjeç kur shkoi në Stamboll, por ishte i përgatitur… Në ditët e pushimeve, si të premteve, festat e ndryshme, Zogu shkonte në shtëpinë që kishte marrë me qira e në të cilën banonin 4 rojet dhe kujdestarët e tij.” (f. 19, 21, 22) 

   Por ndryshe i kishte të regjistruara në kujtesë tregimet e ish-bashkëshortit Ahmet Zogu për  shkollimin e tij  në Stamboll, vejusha Geraldina Zogu. Në  rrëfimin që bën përpara biografes së saj, Jozefina Dedet (Joséphine Dedet), ajo tregon: “Nxënes i Liceut Gallata Saraj, Ahmeti kishte arritur të ndiqte dy klasë në vit, gjithë duke jetuar në kushte shumë të vështira. Ai ia detyronte mbijetesën e vet bujarisë së popullit shqiptar të Stambollit – kopështarë, kafepjekës, gjellberës, që kishin vënë kursimet e tyre në dispozicion të tij – dhe një mjeku turk që e kishte shëruar nga një pnoumeni dhe që më pas e kishte marrë në shtëpinë e vet.⁴⁾

    Shkaktari i rënies së Ahmetit në atë mjerim, sipas Geraldinës, ishte Sulltan Abdyl Hamiti II.  Këtë fakt, ajo ia ka treguar, përveç të tjerëve, edhe historianit amerikan Bernd J. Fischer, në bashkëbisedimin e tyre në Kosta del Sol të Spanjës, në korrik të vitit 1981.  “ Geraldina, gruaja e tij e ardhshme,” shkruan Fischer, “pohon se menjëherë pas mbërritjes në Stamboll, ai u thirr në takim nga sultan  Abdyl Hamiti, në sajë të ndërhyrjes së disa shqiptarëve me pozita të larta pranë Portës. Sipas kësaj historie, djaloshi i hyri në zemër Sulltanit, ndaj ky i propozoi ta bënte adjutant të djalit të vet të vogël. Mospranimi i këtij propozimi nga ana e Ahmetit shkaktoi zemërimin e Sulltanit dhe atë të xhaxhait të tij, i cili kishte marrë përsipër shpenzimet e mbajtjes në Turqi. Sulltani dha urdhër që djaloshit t’i priteshin të gjitha mundësitë e komunikimit me Matin, ndërsa i ungji i preu çdo mbështetje financiare.”⁵⁾       

   Por në “notimet e Zogut…” të shkruara nga Hysen Selmani, takimi i tij me Sulltan Abdyl Hamitin II, tregohet krejt ndryshe: ‘Pas pak vitesh, Fadil Pash Toptani dhe Halil Pash Kraja, i cili ishte njeriu më i afërt i Sulltan Hamidit, i krijuan mundësinë e paraqitjes në audiencë me Sulltan Hamidin. Meqenëse Zogu nuk e zotëronte aq mirë turqishten, Halil Pasha ia përkthente. Sulltanit i bëri përshtypje pasi Zogu nuk e zotëronte aq mirë gjuhën, por Sulltani i donte shumë shqiptarët dhe kur Zogu u paraqit ai i vuri dorën në sup dhe i tha: “Të studioni mire, se familja juaj i ka dhënë shërbime të mëdha Perandorisë, po ashtu duhet të bëni edhe ju,” dhe urdhëroi Halil Pashën që ta kishte në kujdesin më të madh.” (f. 22)     

   Një lidhje të drejtpërdrejtë me Zogun ka patur edhe studiuesi britanik Xhozef  Suajër (Joseph Swire), i cili ka marrë të gjitha përgjigjet nga “Madhëria e Tij Mbreti Zog për mjaft pyetje lidhur me veprimtarinë e tij të hershme,” Suajër shkruan: “Ahmeti ishte arsimuar në shkollën përgatitore për oficerë në Manastir dhe Gallatasaraj. Kur shpërtheu Lufta Ballkanike, ai ishte në Stamboll…” ⁶⁾

    Po ashtu, mësuesi i lendës së Historisë  në Institutin Kyrias, Kristo Dako, pasi ka biseduar me “një mik të vjetër nga ata që kishte pasë kontakt shumë të ngushtë me Shtëpinë e famshme Zogu, e sidomos me Mbretin tonë, qysh në vogëli” dhe pasi ka lexuar “gjithçka që është shkruar për të”, pra dhe Suajerin (1929), dëshmon: “Mësimet Ahmet Zogu i ndoqi në Galata Saraj dhe në shkollën e oficerëve… Në shkollën e oficerëve  Ahmeti gjithmonë u tregue më lart se detyrat që i ngarkoheshin; e kështu nuk e mbanin shumë kohë në një gradë, sepse shpejt dilnin në pah cilësitë e tij, që tregonin se ay ishte krijuar të jetë një Komandant i denjë.”⁷⁾   

   Pra, dëshmitë e marra nga goja e Ahmet Zogut përmendin Liceun e Gallatasarajit dhe një shkollë ushtarake, o në Samboll, o në Manastir (Bitolje). Siç dihet, Lycée de Galatasaray (turqisht: Galatasaray Lisesi)  ishte në kohën e Perandorisë Osmane, siç është edhe sot, shkolla e mesme më e vjetër, më autoritarja dhe më e shtrenjta e Turqisë moderne. E themeluar nga Sulltan Bajaziti II në vitin 1481 në Stamboll, me emrin “Galata Sarayi Enderun-u Humayunu” , ajo u reformua rrënjësisht nga Sulltan Abdylazizi më 1868,  duke iu përshtatur modelit  të arsimit francez, me emrin “Lycée Impérial Ottoman de Galata-Sérai” (turqisht: Galatasaray Mekteb-i Sultanisi). Gjuhët bazë në Lycée u vendosën frëngjishtja e turqishtja; të detyrueshme: latinishtja e greqishtja dhe fakultative: anglishtja , gjermanishtja e italishtja. Shumë nga mësuesit vinin nga Europa Perëndimore,  në veçanti nga Franca, ndërsa nxenësit nuk kishin dallim etnie, feje apo race; mjaftonte t’i përgjigjeshin një pagese të majme. Mjaft prej nxënësve të këtij liceu u bënë shtetarë e diplomatë të shquar, profesorë e shkencëtarë, shkrimtarë e artistë të famshëm në të gjitha shtetet e krijuara pas rënies së Perandorisë Osmane, përfshi këtu edhe Turqinë e Qemal Ataturkut. Në  këtë Lycée ka studiuar edhe politikani shqiptar Ali bej Këlcyra (1891-1963). Autori i monografisë Ali Këlcyra-aristokrati kuq e zi, (2005), Tanush Frashëri, ka nxjerrë nga arkivi i kësaj shkolle Nr. e Amzës, ku figuron i regjistruar në vitet shkollorë 1904-1909.     

  Në lidhje me pretendimin e Zogut mbi shkollimin e tij në Lycée de Galatasaray,  historiani Xheisën Toms (Jason Tomes), autor i librit King Zog of Albania: Europe’s self-made muslim monarch, London 2003, New York 2004, shprehet se “mungesa e emrit të tij në të dhënat e mbijetuar dëshmon se ai kurrë nuk ka përfunduar një kurs aty.” ⁹⁾ Po ashtu, Ali bej Këlcyra, ndonëse  ka një arkiv të pasur me qindra faqe dokumente, letra, kujtime, korrespondenca etj., në asnjë faqe të tyre nuk e përmend Ahmet Zogun si shok shkolle. Përkundrazi, emri i tij del në kujtimet e një ish-nxënësi të një shkolle tjetër. Ky nxënës është politikani Mustafa Merlika Kruja (1887-1958). Në librin e tij, “Kujtime vogëlie e rinie”, Kruja dëshmon se është njohur me Ahmet  Zogollin në  Nümune-i Terakki Idadisi të Stambollit, në vitin shkollor 1906-1907. Idadija Terakki e Stambollit kishte tre nivele studimi: fillor (ilkokul, 4 klasa), të mesëm (rüştiyesi, 3 klasa) dhe atë të lartë (idadisi, 3 klasa). Mustafa Kruja kishte mbaruar 7 klasat e para në  Mejtepin dhe Rüshdijen e Krujës (vendlindjen e tij), 2 klasa të larta në Idadijen e Janinës dhe në Terakki Idadisi të Stambollit kishte ardhur për të mbaruar vitin e fundit. Duke u mbështetur në dëshmitë e Hysen Selmanit se Ahmet Zogu i kishte marrë mësimet e fillores në Burgajet, në Nümune-i Terakki Idadisi duhet të ketë hyrë në klasën e 5^-të, përkrah moshatarëve të tij 11 vjeçarë. Kruja ishte 8 vjet më i madh se Zogu, prandaj ishte interesuar ta takonte dhe ta ndihmonte nxënësin e ri të ardhur nga krahina fqinje e Matit; por Zogu, siç shkruan Kruja, ishte tip i ftohtë dhe i mbyllur dhe, pas dy-tre takimeve të para, secili shoqërohej me shokët e klasave të veta.¹⁰⁾  

    Nümune-i Terakki (shqip: Shembull i Progresit) është themeluar si shkollë private nga profesori i njohur i lendës së Matematikës në Akademinë e Marinës të Stambollit, Mehmet Nadir Bey, në vitin 1884. Pas dymbëdhjetë vitesh të suksesshme, shkolla u shtetëzua dhe vazhdoi veprimtarinë arsimore me emrin Terakki Idadisi (shqip: Idadija e Progresit). Në vitin 1910, për herë të parë në historinë e shkollave turke, ajo mori emrin që ka edhe sot: İstanbul Lisesi (Liceu i Stambollit), i njohur zakonisht si İstanbul Erkek Lisesi ( IEL) dhe renditet si një nga shkollat elitare publike në Turqi. Nxënësit e  Galatasaray Lisesi-t kishin një diapason më të gjerë në përvetësimin e gjuhëve të huaja, veçanërisht në frengjisht, por edhe ndjekësit e İstanbul Lisesi mësonin frengjisht e gjermanisht dhe garonin denjësisht në konkurset e pranimit në fakultetet e universiteteve të Stambollit. Ashtu si Mustafa Kruja i Terakki Idadisit edhe Ali bej Këlcyra i  Galatasaray Lesisit, kanë konkuruar dhe fituar të drejtën për të vazhduar studimet në Fakultetin e  Shkencave Politike e Sociale (Mülkiye-i-Sehahané) të Stambollit, duke i përfunduar me sukses në vitet respektive: Kruja më 1910 dhe Këlcyra më 1912.   

     Kështu, duke mos i shkruar vetë  kujtimet e jetës së tij, personat e tjerë kanë dhënë vende dhe mosha të ndryshme të fillimit të shkollimit të Ahmet Zogut, disa në Stamboll, të tjerët në Manastir (Bitolje): Geraldina përmend moshën 6 vjeç (i marrë peng), Selmani 7 vjeç (i marrë peng), Bernstein 8 vjeç, Kruja 11 vjeç, Tomes 11vjeç, Dako 13 vjeç, Fischer 8 dhe 13 vjeç (i marrë peng). Këtu duhet sqaruar se “marrja peng” e Ahmet Zogut nga sulltani është një përrallë e sajuar për të hequr paralele me marrjen peng të Gjergj Kastriotit Skenderbeut, në një kohë që praktika e marrjeve peng nuk praktikohej më të paktën qysh  nga Reformat e Tanzimatit (1839). E dyta, kur Ahmet Zogu u nis nga e ëma në Stamboll, i ati kishte dy vjet që kishte vdekur natyralisht, pa asnjë implikim me pushtetin qëndror të Perandorisë Osmane. Aq më pak mund të flitet për pengmarrje në vitin 1908, kur sulltan Abdyl Hamiti II ishte marrë “peng” për vete nga oficerët xhonturq dhe mbahej i survejuar në Selanik.¹¹⁾ 

    Për përfundimin e studimeve të Zogut, Herman Bernstein thotë: “Pas diplomimit të tij në Lice, Ahmed hyri në shkollën ushtarake turke, me qëllim që të ndiqte gjurmët e paraardhësve të tij luftarakë… Përfundimisht, në korrik 1912… ai e braktisi shkollën dhe shkoi në Mat për të ndihmuar popullin e tij në luftën për liri kombëtare.” Hysen Selmani e saktëson datën e nisjes së tij nga Stambolli, në gjysmën e dytë të korrikut 1912, duke këmbëngulur se Zogu i ka përfunduar studimet e shkollës. Ndërsa sipas Geraldinës, burri i ardhshëm i saj u largua nga shkolla “në moshën gjashtëmbëdhjetë vjeçare, pas mbarimit të studimeve në akademinë ushtarake të Bitoljes (Manastir). E para, Ahmet Zogu u nis nga Stambolli per në shtëpi e jo nga Manastiri; e dyta, është e pamundur që një 16 vjeçar të mbarojë studimet në një Akademi Ushtarake; e treta, nëse vërtet Ahmeti ka vazhdur ndonjë shkollë ushtarake në Stamboll, mundet që të ketë mbaruar tre vjet Ruzhdije (rüştiyesi, 3 klasa) në Nümune-i Terakki Idadisi dhe ka kaluar për t’i mbaruar tre të lartat (idadisi, 3 klasa) në Kuleli Askeri Lisesi (Kuleli Military High School) e themeluar qysh më 1845 nga sulltan Abdymexhiti I në Çengelköy të Stambollit.  Por përsëri edhe Kuleli është një shkollë kadetësh dhe jo Akademi Ushatrake. Edhe me supozimin se ka qenë në Kuleli, përsëri Ahmet Zogu nuk ka arritur të marrë maturën, pasi u detyrua të kthehej në Mat para se të fillonte vitin e fundit.¹²⁾

 Mjegullnaja e shkollimit të Ahmet Zogut në Stamboll nuk u shpërnda as nga  librat dhe artikujt e  shumtë të botuar në njëzet vitet e fundit mbi jetën dhe veprimtarinë politike të tij. I befasuar nga shumëllojshmëria e dëshmive kontradiktore mbi shkollimin e  Zogut,  studiuesi anglez  Xheisën Toms (Jason Tomes), shtron krejt spontanisht dyshimin se pse “mbreti Zog kurrë nuk e bëri krejtësisht të qartë se cilat shkolla ka ndjekur dhe në cilën kohë. Informacioni është aq skematik dhe i njëtrajtshëm, sa që ngrihet dyshimi se ai donte që njerëzit të mendonin se kishte kishte kryer më tepër shkollim se sa ishte e vërtetë. Pretendimi se ai kishte arritur të merrte dy klasa në  hapësirën e çdo viti shkollor, vetëm sa e konfirmon ndjeshmërinë e tij për këtë pikë.¹³⁾ 

    Si përfundim, përderisa të flasin dokumentet, mund të konsiderohet si më afër të vërtetës, dëshmia e bashkëkohësit dhe mikut të ish-Mbretit Zog, Eqrem bej Vlora, i cili thotë: “Edhe pse, ç’është e vërteta, ai (Zogu) nuk kishte ndonjë shkollim të mirëfilltë: disa vjet në konviktin “Nymune-i Terakkij” në Stamboll, i dhanë atij mundësinë ta mësonte mirë gjuhën turke, por për ndonjë thellim të çfarëdoshëm shpirtëror, ai nuk pati as kohë, as dëshirë…” ¹⁴⁾

 

 

Shënimet:

Hysen Selmani, Nga notimet e  Zogut I, mbretit të shqiptarëve, Tiranë, 2008,f. 5.    

King Zog Tells his Story to Herman Bernstein, former United States Minister to Albania. Typescript in the: YIVO Institute for Jewish Research, New York. Record Group 713, Folder 760, 30 pp.

http://www.albanianhistory.net/ Chatin Sarachi, King Zog of the Albanians: the Inside Story,  p.3. Pal Doçi, Hoxha Kadri Prishtina, Tiranë: Geer, 2005, f. 100; Faik Quku, Qëndresa shqiptare gjatë Luftës së Dytë Botërore, vëll. I, Tiranë: Ilar, 2006, f. 16.

           

Joséphine Dedet, “Geraldina, mbretëresha e shqiptarëve”, Tiranë: Globus R., 2000, f. 152.       

Bernd J. Fischer, Mbreti Zog dhe përpjekja për stabilitet në Shqipëri, Tiranë, Çabej, 1996, f.15.  

Joseph Swire, Shqipëria:Ngritja e nje mbretërie, Tiranë, Dituria, 2005, f. 14, 181.

Kristo Dako, Ahmet Zogu – mbret i shqiptarëve, Tiranë: Luarasi, 1937, f. 6-7, 19-20.         

Tanush Frashëri, Ali Këlsyra – aristokrati kuq e zi, Tiranë: Çabej, 2005, f. 23-24.

Jason Hunter Tomes, King Zog of Albania-Europe’s  self-made  muslim monarch, New York University Press, 2004, p. 16.

Mustafa Merlika Kruja, Kujtime, vogjlie e rinie, Tiranë: Botimet 55, 2007, f. 142–43.

 J. Dedet, Geraldina…, f. 152. H. Selmani, Nga notimet…, f. 21; Kruja, Kujtime vogjlie e rinie, f. 142, Tomes p. 14, , Fischer, tek Mbreti Zog… f. 14, tek Diktatorët e Ballkanit,  AIIS, Tiranë, 2008,f. 24; Dako, Ahmet Zogu f. 20.

 H. Bernstein, Ahmet Zogu… f.5; H. Selmani, Nga notimet…, f. 27, Dedet, Geraldina…, f. 152. 

Jason Hunter Tomes, King Zog of Albania-Europe’s  self-made  muslim monarch, New York University Press, 2004, p. 15.

Eqrem bej Vlora, Kujtime, 1885–1925, Tiranë: Shtëpia e Librit dhe Komunikimit, 2003, f. 453-54.

Posted in Blogroll | No Comments »

Elko’s Cleopatra[1]

30/01/2012 by admin.

 

Pregatiti Konstantin Qeparoi (Fillon anglisht, vashdon dhe perfundon shqip )

 

Who is the most famous woman of the Greco-Roman world? No contest: Cleopatra. In fact, you may have to think a bit to come up with someone for second and third place (Sappho? Pericles’ mistress Aspasia? [2] ). Queen of an ancient, exotic, immensely wealthy land, twice married to her much younger brothers, mistress of Julius Caesar and Mark Antony, flamboyant flinger-about of royal treasure, international power player, glamorous suicide, Cleopatra has been poeticized, dramatized, painted, and prosed about countless times.

And yet, as Elko shows in Cleopatra, a lushly written, highly entertaining biography, almost everything people think they know about her is wrong. She wasn’t Egyptian, she was Greek (from Epiri- the origin was ilir-macedon ), the last ruler in the dynasty established by Alexander the Great’s general Ptolemy in 305 B.C. [3] and she lived in Alexandria, a Greek city. She may not have been especially beautiful.

            A coin with her face shows a beaky-nosed, sharp-chinned woman with a rather cranky expression; if she took after her ancestors, she may even have been wait for it fat. A sexpot? She slept with only two men in her life. It is most unlikely that she killed herself with the bite of an asp hidden in a basket of figs. Did I mention that she had four children? No wonder she was worshipped as a goddess.

In separating the woman from the myth, Elko has her work cut out for her. The historical record is remarkably thin: Not a lot of documentary evidence has survived from the Egypt of her day. Of her own writing only one word remains: the Greek for “let it be done,” appended to a tax-related decree. We know her mostly through Roman or Roman-influenced sources: Plutarch, Dio, Sallust, Suetonius, and others.

            All these men wrote many years after her death and were eager to burnish the greatness and glory of Rome in general and that of her enemy and conqueror Octavian, later Augustus, in particular. They were also huge misogynists, for whom the combination of women and power meant everything wicked and unnatural.

In a trope  Elko would find sadly familiar, Cleopatra represented the exotic, erotic, effeminate East ensnaring moral, manly Rome. Womanizing was one thing both Caesar and Antony were prodigious adulterers but that the two greatest warriors of the day were so captivated by a woman and a foreigner was deeply unsettling. It must have been through magic or drugs Egyptian specialties both.

 

Elko’s Cleopatra is tough, daring, and smart. She was a great conversationalist and well-educated. According to Plutarch, she spoke at least eight languages, including Egyptian, which, remarkably, she was the first Ptolemy in almost 300 years to bother to learn. She ruled Egypt well, despite the fact that a staggering 50 percent of its GDP went as taxes into her own personal account; she had her relatives murdered (a family tradition) only when necessary.

Above all, she was a survivor. When a palace coup by her first brother/husband triggered a Roman invasion and sent her packing to the Syrian desert, she had herself smuggled back into the palace, now occupied by Caesar, in a sack (not a carpet, as legend had it). Whether their affair was driven by politics or passion (or both), she was soon paying a long visit to Rome.

            There Caesar installed her in a villa across town from the one in which he lived with his wife and put up a life-size golden statue of her in the temple of Venus. Cleopatra had a baby son, whom she daringly named Caesarion, or little Caesar, and whom Caesar acknowledged as his own. To the Romans, who allowed little independence to women, this was all very shocking and thrilling. Roman ladies eagerly copied her pretty “melon” hairdo of tiny braids gathered into a loose bun.         

Cleopatra’s liaison with Mark Antony, whatever it may have done for Shakespeare, was her big mistake. A wise ruler should have striven to stay out of Rome’s ferocious civil wars, not jumped in with both feet as Cleopatra did, and in any case I will never understand the appeal of this drunken, boastful character, always going on about his descent from Hercules.

Besotted, Antony divorced his wife, Octavian’s virtuous and beautiful older sister, Octavia, abandoned his children by her, and, in an ostentatious public ceremony known as the Donations of Alexandria, publicly promised Roman provinces and client states as kingdoms to the three small children he had fathered with Cleopatra.

Their downward spiral had an undeniably campy quality, with much confusing military maneuvering, all-night revelry, and hysteria. As Octavian closed in after winning the Battle of Actium, Antony botched his suicide and ended up being ignobly hauled up half-dead into Cleopatra’s chamber by a jerrybuilt contraption of ropes. Cleopatra made a more dignified exit, having prepared for immortality by testing poisons on prisoners.

Kleopatra

Elko, nga libri “Imazhi i Gruas nga Mitologjia ne Boten Reale.”

Kleopatra ishte një grua, imazhi i së cilës e shndërroi atë më tepër në një mit sesa në një realitet. Ajo jetoi jo si mbretëreshë, por si një simbol i fuqisë së gruas mbi burrin. Për egjiptianët ajo ishte bija e Perëndeshës Diell.

Me vdekjen e Aleksandërit të madh, Perandoria Helene u nda në katër pjesë. Pothuajse krejt Azinë me qendër në Aleksandri e mori gjenerali (disa i thonë marshall) i tij, Ptolemeu. Dinastia e Ptolemeut vazhdoi deri në pushtimin e Azisë dhe Egjiptit nga Perandoria Romake. Ajo jetoi me tepër se 300 vjet. Sundimtarja e fundit në fronin mbretëror të trashëguar, ishte Kleopatra.

Plutarku e përshkruan Kleopatrën si femër të rrallë, me cilësi dhe ambicie të papara, ndërsa Shekspiri, pothuajse në të gjitha veprat e tij ka marre pjesë ose është frymëzuar nga jeta personale e Kleopatrës.

Në sajë të Kleopatrës kjo dinasti gëzoi pavarësi për shumë vite. Kleopatra mbretëroi si paraardhësit e saj dhe nuk ishte guvernatore e Romës. Ajo kishte dy dashnorë perandorë: Jul Cezarin, me të cilin pati fëmijë dhe Mark Antonin, me të cilin u martua zyrtarisht dhe pati dy djem.

Në ushqim mbante dietë të rreptë dhe trupin e mbante si të perëndeshave, si epirotet nga soji i të cilëve kishte edhe origjinën.

Ishte Pompei, i pari që shkoi deri tek portat e Aleksandrisë, duke pushtuar krejt brigjet e Azisë, ku u takua me Kleopatrën, por marrëdhëniet e tyre kanë ngelur tepër të mistershme, pasi për to nuk flet kurrkush.

Kleopatra ishte e kultivuar, e përshtatshme për punët e saj. E zonja për çdo gjë, e aftë në çdo situatë, e paskrupullt dhe diplomate sipas rastit. Karriera dhe karakteri i saj i dhanë mundësi Shekspirit për veprën e tij. Sipas Platonit ka katër lloj lajkash, po Kleopatra njihte njëmijë të tilla.

Pushtuesin Romak, konsullin Mark Antoni, në saje të inteligjencës se saj e ndaloi të prekte mbretërinë e Ptole­mejve. Egjipti shpëtoi i pa pushtuar, Antonin e bëri për vete, e joshi që në takimin e parë. Ishte ambicioze dhe gjithmonë ia arrinte qëllimit, të pushtonte, të fuste në sferën e saj jo vetëm mikun, por edhe armikun, pushtuesin Romak. Ishte e kënaqur të mbretëronte jo me tepër nga dëshira, sesa nga trashëgimia.

Kleopatra gëzoi fronin perandorak dhe kur e mori atë deklaroi: ‘’Kështu që unë mund të nxjerr e të firmosë dekrete nga Kapitoli’’. Në shekullin e parë para Krishtit bota mesdhetare ziente nga politika, nga një rritje e padyshimtë shpirtërore.

Në përgjithësi besohej se në mbarë botën, një epokë iku dhe një tjetër po fillonte. Dëshira për një udhëheqës botëror, që t’i jepte drejtësi dhe siguri, po bëhej përditë me e nevojshme. Shumë mendonin se Kleopatra ishte e duhura për ta bërë këtë, pasi burrat në pushtet historikisht kanë sjellë luftë pa qenë nevoja.

Kleopatra nuk kishte arsye ta donte Romën, mbasi ajo prishi të gjithë botën helene 300 vjeçare në Lindjen e Mesme. Romakët kudo bënë terror dhe plaçkitje. Disa profetë mesianë parashikuan se do të vinte një forcë nga jashtë Azisë, do të rrezonte Perandorinë Romake dhe do të udhëhiqej nga një dorë gruaje, në këtë mënyrë Lindja dhe Perëndimi do të jetonin në drejtësi dhe dashuri.

Sipas Historisë së Lashtësisë së Universitetit të Kembrixhit, Romën e kanë rrezikuar tri persona: Hanibali, Pirrua dhe Kleopatra.

Më 41 para Krishtit Mark Antoni kaloi dimrin në Aleksandri. U largua për në Romë, ku e priste gruaja Fluvia dhe për 3 vjet e gjysmë nuk u pa me Kleopatrën. Më 40 Antoni u martua për herë të dytë me Oktavian dhe shpenzoi tre dimra me të. Më 37, lë Oktavian në Romë dhe shkon në Antiok (Siri), ku e priste Kleopatra. Takimi ishte një organizim madhështor.

Antoni kur mbërriti përgatiti gjithçka në formë festive për të ftuar Kleopatrën, por Kleopatra i dërgoi lajm se është më mirë të vinte ai për darkë tak banesa e saj. Marku iu bind, shkoi dhe ngeli pa mend nga dritat e shumta të vendosura në brendësi, jashtë, me figura, në mënyrë fantastike dhe në harmoni me çdo gjë. Kleopatra ishte 32 vjeçe, ndërsa Antoni rreth 45 vjeç.

Kleopatra ishte psikologe dhe diti që në momentin e parë sesi i donte muhabetin, tonin, vështrimin dhe nazet partneri i ri. Antoni kishte marrë përkthyes, por ky nuk ju nevoit, sepse Kleopatra fliste greqisht dhe latinisht, dy gjuhët zyrtare të Romës, fliste etiopishten, troglodit, hebraisht, arabisht, siriane, medes. Në fakt, ajo fliste të gjitha dialektet që kishte ish-Perandoria e Ptolemejve, ndërsa të parët e saj nuk mësuan asnjëri gjuhën egjiptiane.

Zëri i Kleopatrës kishte tone të ndryshme në vartësi se  me kë fliste. Bukuria e saj as që krahasohej me ato që kishte parë dhe kishte marrë Antoni në Romë. Që në momentet e para, ajo filloi të luante si me zare me Antonin.

Kleopatra, për të mos dorëzuar mbretërinë, pranoi të bëhet dashnorja e Jul Cezarit. Kleopatra me Jul Cezarin kishte dy fëmijë, por ai u vra nga i nipi për pushtet, Bruti. Bruti nuk e gëzoi perandorinë, sepse edhe ky u vra nga Mark Antoni, i cili u hakmor për mikun e tij, ish- Perandorin Jul Cezari. Në këtë mënyrë, Kleopatra e bëri për vete perandorin e ri të Romes ,Mark Antonin dhe u martua zyrtarisht me të. Mark Antoni ishte perandor për Lindjen, ndërsa perandor për Perëndimin ishte Oktavian Augusti. Në fakt, Kleopatra ishte jo vetëm Mbretëreshë e Egjiptit, por drejtonte gjithë çështjet e Perandorisë Romake.

Kjo martese ishte e rrezikshme si për Kleopatrën, Antonin, ashtu edhe për mbretërinë e Kleopatrës. Çifti i ri u dha pas dashurisë, vuri dashurinë në vend të parë dhe nuk donin as mbretëri, as perandori. Me këtë martesë, Antonit, që ishte numri 2 mbas Oktavian Augustit, iu lëkund statusi i vet.

Kleopatra me martesën realizoi synimet e saj. Ajo donte të zgjeronte kufijtë e

mbretërisë së saj dhe t’i çonte atje ku e la i pari i dinastisë. Ptolemeu kishte një perandori të madhe, përveç Egjiptit përfshihej edhe Palestina, Libani, Siria, Persia e atëhershme (Irak-Iran-Pakistan) dhe Qipro. Mbas martesës, Antoni u bë vegël në duart e Kleopatrës. Ai në vend që të zgjeronte kufijtë e Perandorisë së vet, apo e pakta t’i stabilizonte, i dha si dhuratë Kleopatrës, Palestinën, Libanin, Sirinë dhe në thellësi deri tek lumi Tiger.

           Senati i Romës e nxori të paligjshëm veprimin e Antonit dhe dërgoi një ushtri të kryesuar nga Oktaviani për t’i rimarre sërish. Në këtë fushatë, Antoni që nuk kishte as para, as ushqim dhe as fonde, u mund dhe vrau veten në pallatin e Kleopatrës. Kësisoj Kleopatra nuk u dorëzua tek Oktaviani, por vetëorganizoi likuidimin e saj.

Sipas disa historianëve martesa e saj ishte manovër diplomatike. Me ndihmën e Romës riktheu Perandorinë Ptoleamike. Sipas Romës, Antoni ishte burri i Oktavias dhe martesa me Kleopatrën u konsiderua e paligjshme.

Historia e Lashtësisë së Kembrixhit cilëson se Antoni bëri zgjidhje jo të drejtë. Ai duhej të kishte pushtuar Egjiptin, të vinte dorë në pasuritë e saj. Për hir të Kleopatrës, ai nuk zgjodhi as Fulvian, as Oktavian, me ndihmën e së cilave do ishte bërë perandor i gjithë perandorisë. Përkundrazi, ai  zgjodhi dashurinë dhe për dashuri humbi fronin, humbi kredinë. Dhe të gjitha këto, në kohën kur Kleopatra e shikonte si instrument për të realizuar ambiciet e saj.

Kleopatra donte jo vetëm të mbante Egjiptin në këmbë, por shkoi deri në Babiloni dhe Irak. Në luftërat e Parthias (Siri), ajo ndihmoi Pompein dhe M. Antonin që të pushtonin nga Romakët, me shpresë se do t’i merrte ajo më pas, por Pompei dhe Antoni u mundën nga Oktavian Augusti.

Oktavia, e shoqia u nis nga Roma për në Aleksandri, për të shkëputur Antonin nga Kleopatra. Antoni e ndalon në Athinë, ku takohen dhe e kthen prapa, ndërsa vetë niset për në Aleksandri ku e priste Kleopatra me dy fëmijët binjakë të Antonit.

Kleopatra u bë Perëndesha Isis, vajza dhe nëna e Diellit, që lindi dy djem si dy yje, që ishte në moshë të artë. Ajo trashëgoi dhe sa pati jetë jetoi vetëm në paqe.

Më vitin 34 Antoni ishte kthyer në Senat me disa propozime për trashëgiminë e djalit të madh të Kleopatrës me Jul Cezarin, për djemtë e tij dhe vetë Kleopatrën.

Më 31 Kleopatra mori masa mbrojtëse duke forcuar të dy anët e Nilit, ndërkohë ajo i kërkoi paqe Oktavianit me kusht që dy djemtë e saj t’i linte të drejtonin vendin dhe për këtë qëllim kishte përgatitur thesarin për ta dorëzuar ose për ta djegur.

Më 30 Oktaviani marshoi nga Sira dhe Galus, nga Libia ku arriti në të njëjtën kohë në Aleksandri. Antoni i kishte shkruar një letër Oktavianit ku i kërkonte që t’i jepte fjalën se nuk do të prekte Kleopatrën dhe vetë do të vetëvritej. Nuk mori përgjigje, por më 31 korrik romakët u futën në Aleksandri dhe Antoni i priti me luftë dike i shkatërruar. Mirëpo i vjen një lajm i rremë, se gjoja Kleopatra nuk jetonte më.

Antoni la vendin e Perandorit pa marrë, nuk u këshillua dhe nuk dëgjoi shokët dhe gjithë Senatin që ta linte dashurinë mënjanë, të shikonte më gjerë, më larg, të shikonte perspektivën. Por ai zgjodhi Kleopatrën, ajo u bë mbretëresha, perandoresha e zemrës së tij. Kaloi 15 vjet me të, krijoi familje të rregullt, dy djem dhe krejt Azinë, perandorinë helene të Aleksandërit të Madh, të mbajtur me zotësi nga gjyshërit e Kleopatrës dhe vetë Kleopatra.

Prandaj,sa mori vesh lajmin se vdiq Kleopatra, urdhëroi shoqëruesin, që ishte përgatitur shumë kohë më parë, ta vriste me shigjetë. Shoqëruesi, në fakt shoku i tij, u largua disa hapa, hapi harkun dhe qëlloi me shigjetë, por fatmirësisht nuk qëlloi Antonin, por vret veten. Atëherë Antoni i merr harkun dhe me një shigjetë godet veten. Plagoset, bëhet gjithë gjak dhe në këto momente vjen Kleopatra, e cila nuk kishte vdekur. Kishin përhapur një lajm të rremë.

Kleopatra i merr kokën në duar dhe përpiqet ta shpëtojë, por Antoni mbasi bisedoi disa çaste me të, vdiq. Kleopatra donte të vriste veten, por nuk e lanë. Oktavian Augusti kishte dhënë urdhër që me çdo kusht Kleopatra të shpëtohet e gjallë dhe të lihet e lirë në jetën e saj normale.

Ashtu si Antoni që vrau veten, sepse edhe nga rangu sho­qëror nuk shkon të jetosh i gjallë në duart e armikut, edhe Kleopatra nuk duhej në asnjë mënyrë të jetonte në duart e romakëve. Ajo e ndjente se Augusti do të ishte më tepër nga­dhënjimtar në qoftë se do të shkonte në Romë me mbretëreshën e fundit të dinastisë së Ptolemejve të kapur si skllave.

Historianët grekë dhe latinë, bashkëkohës dhe të tjerë më vonë, si vdekjen e Antonit, ashtu edhe të Kleopatrës ia dedikojnë thjesht dashurisë, lidhjes më ideale dhe më natyrale që patën këta dy persona.

Augusti shkoi në shtëpinë e saj për ta takuar dhe e gjeti me rrobat e përditshme, pa tualet, shumë të dobësuar, megjithatë shumë tërheqëse dhe me tipare krejt të tjera nga sa e kishte përfytyruar. Nga shikimi në sy gjatë gjithë kohës, nga toni, nga intonacionet e zërit, nga logjika e mprehtë dhe imponuese e saj, ajo e detyroi Augustin të mos thotë asgjë nga ato për të cilat ishte përgatitur. Kjo e detyroi që bisedën ta bënte një herë tjetër. Ndërkohë, mbërrin një fshatar dhe sjell një shportë me fiq duke thënë se i kishte porositur mbretëresha kohë më parë.

Shportën e dërgojnë tek dhoma e Kleopatrës dhe largohen. Kur kthehen e gjejnë të vdekur. Disa historianë thonë se fiqtë ishin të helmuar, disa thonë se shporta ishte me dy kate dhe, në katin e parë, nën fiq, ishte vendosur një nepërkë, sipas porosisë së vetë Kleopatrës. Plutarku është i mendimit se ka qenë gjarpër, edhe pse vërtet gjarpër nuk gjetën, por dritaret ishin të hapura.

Kleopatra u dogj së bashku me trupin e Mark Antonit, sipas rregullave që i përshtateshin një rangu Perandori, me të gjitha nderet, respektet dhe ceremonitë e veçanta.

Augusti donte ta kapte të gjalle Kleopatrën, por historianë të ndryshëm japin edhe variante të ndryshme. Ai e pushtoi Egjiptin dhe thesarin e dërgoi në Rome. Egjipti u bë province e Romës. Djemtë e Jul Cezarit u vranë, ndersa djemve të Antonit iu hoq e drejta e trashëgimisë. Me këto kushte jeta e Kleopatrës u bë e pakuptimtë dhe pranoi të vetëflijohej.

Vdekja e Kleopatrës ishte kulmi i jetës dhe legjendës se saj. Ishte skenë poetike që la histori dhe frymëzim. Në qoftë se nepërka ishte kuptimi i vdekjes, ajo zgjodhi një rrugë religjioze…

Për egjiptianët ishte përfaqësuese e Perëndisë dhe me kurorë egjiptiane ruante linjën mbretërore. Nepërka adhuroi viktimën dhe kafshimi tregon që Perëndia-Diell shpëtoi vajzën e vet nga poshtërimi dhe e mori atë me vete.

Kështu vdiq mbretëresha e fundit e Ptolemejve ‘’plot me zjarr dhe ajër’’, siç thonë historianët e rinj, vazhduesja e vetme e Aleksandërit të Madh, që zjarri i tij e kishte prekur.

Shekspiri u kushtoi tragjedinë: “Antoni dhe Kleopatra’’.

Nga Elko / Eleonora Koka

 

---

[1] Ne librin e Elkos “Imazhi i Gruas nga Mitologjia ne Boten Reale” ne faqet 88-95 do te gjeni me shume per Kleopatren.

[2] Per Aspasine dhe per Theodhoren do te gjeni material ne faqet 69 – 75 te librit te mesiperm te Elkos.

[3] Ne kete familje mbreterore ne Aleksandri-Egjipt ka jetuar edhe Mbreti yne i pare, i Epirit, Pirrua. Atje u edukua, stervitur dhe martuar me vajzen e Mbretereshes qe e kishte me burrin e pare. Pirrua ishte kusheri me Ptolemejte. Ata e paisen fillimisht ma materiale dhe pare per tu rikthyer ne Epir si Shqipe tek Shqiponjat e tij, me simbolet qe ka pase Epiri atehere, Himara gjithmone dhe Skenderbeu me von, shqiponjen dy krenare dhe  koken e dhise ne helmete. ( marre nga Plutarku dhe Polibyus ).

Posted in Blogroll | No Comments »

Jeta qe jetojme…Kush jemi?

29/01/2012 by admin.

Pregatiti Hekuran Pashollari

Sipas filozofise antike: “lumturia varet jo nga ajo qe ke por nga ajo kush je”

 

Egzistenca eshte frut i mardhenieve

Jeta qe jetojme nuk eshte gje tjeter veçse jeta e mardhenieve me te tjeret.

Çdo dite hyjme ne kontakt me nje numer te madh personash:ne familje,ne pune,ne kohen e lire etj

Ato qe udheheqin gjykimet tona ne raport me te tjeret jane idete, pershtypjet,imagjinata te cilat i kemi krijuar nga eksperienca jone ose e transmentuar nga te tjeret.

Per shembull kur duam t’i komunikojme nje lajm ndokujt,ne menyre instiktive i referohemi imagjinates qe kemi per ate,per te zgjedhur menyren me te mire per t’ia transmentuar. Pra, vashdojme te levizim ne boten qe na rethon, fale imagjinates, perkufizimit, etiketimit qe u atribuojme personave me te cilet jemi ne mardhenie

Te gjitha keto elemente, te mara se bashku jane te domosdoshme per ta thjeshtuar jeten, por nga ana tjeter ato paraqesin dhe nje kufizim sepse na detyron te kemi nje menyre te vetme mardheniesh me vetveten dhe me te tjeret

Na rastis te gjykojme se eshte tjetri i cili ka nje sjellje te ndryshme nga e jona, i cili ka nje  menyre te menduari dhe te vepruari te ndryshem nga e jona

Gjithkujt i ka ndodhur qe duke folur me miq ose shoke dhe diskuton me ata sipas pikpamjes tende, nga ana e tyre mund te maresh nje vleresim ne perputhje me pikpamjen tende,por shtojne dhe aspekte te tjera te cilat mund te perputhen ose jo me keto karakteristika.

Eshte pikerisht kjo e dyta qe na ben te mendojme se te tjeret jane te ndryshem

Atribuimi i etiketes dhe perkufizimit eshte gjithmone e pranishme ne mardheniet me te tjeret.

Ne u atribuojme etiketime ose perkufizime atyre qe kemi perballe, ata japin etiketime ose perkufizime per ne, nderkohe e bejme kete gje dhe per vetveten

Nje shembull tipik:” diskutoj me ty sepse je nje tip praktik”, ose ” te kam thirur sepse ti di te degjosh dhe te japesh keshilla te mira”

Kurse per vetveten japim vleresime te natyrave te ndryshme:” jam nje njeri i frikshem dhe i pasigurte”, “jam nje person besnik” ose ” une jam ky qe jam”

Çdo here qe bejme nje perkufizim ose vleresim per vetveten i japim asaj formen e imagjinates qe kemi krijuar per vetveten, por harojme qe shume aspekte te qenies sone kane nje natyre komplekse, dhe per kete duhet te jemi te vetedijshem

Per te provuar qe qenia jone eshte komplekse, mjafton te shkruani ne nje leter reth karakteristikave tuaja dhe pastaj lexoni ate ç’ka keni shkruar per vetveten. Do te konstatoni qe disa prej tyre jane kontradiktore me njera tjetren dhe as qe do t’ju kishte shkuar kure ne mendje pse ndodh nje gje e tille.

Etiketimi dhe perkufizimi qe i bejme vetvetes dhe te tjereve

Çdo te thote te perkufizosh vetveten ose te tjeret?

Perkufizimi rjedh nga fjala latine “de - finire” qe ka nje kuptim te dyfishte: “determinare” ne kuptimin per t’i dhene nje forme te cakuar. Çdo njeri prej nesh perkufizon vetveten ose te tjeret  duke i dhene nje “forme” nje realiteti me qellim per ta bere me te kuptueshme,koherente dhe te sigurte;”kufizim” ne kuptimin qe kur perkufizojme diçka, perfshijme ne ate karakteristikat esenciale dhe perjashtojme ato qe nuk tipizojne ate qe perkufizojme

Ndodh qe degjojme nga te tjeret,apo te shprehemi vete:”Ne kete bote jemi aktore”.

Por a ka diçka te vertete ne kete perkufizim?

Aktori sado i persosur qe te jete,kur luan nje rol apo reciton nje poezi,nuk shpreh gjithmone vetveten, por vetem aspekte te veçanta.

 Me gjithate egziston nje teori qe kerkon te argumentoje qe egzistenca e çdonjerit prej nesh ndjek shembellime “modelesh” te caktuara qe dallohen nga njeri individ tek tjetri per disa cilesi si forca, bukuria, inteligjenca ,finesa etj. Çdo person, pikerisht siç ben nje aktor me rolin e tij, apo nje skenarist i kinematografise me nje protagonist, kerkon te imitoje ose “veshe ” rolin e heroit,por duke mos qene ai realisht. Dhe kjo duhet kuptuar keshtu: heroi protagonist ndjek gjithmone te njejten skeme,luan ose reciton te njejten pjese  ne brendesine e se njejtes histori, panvarsisht nga koha kur ka ndodhur, edhe pse gjerat kane evoluar dhe jane modifikuar. Pra te imitosh nje protagonist ose nje model do te thote te besh nje jete te pavetedijshme, te veshes nje maske.

Teoria e imitimt te modeleve ,mer shembuj nga femijeria, e cila eshte faza e zhvillimit ku femija kerkon te fitoje admirimin ,mirenjohjen dhe dashurine e prindit, per te zbatuar verberisht te gjitha keshillat e tyre. Por kur femija futet ne mardhenie me te tjeret dhe fillon te vezhgoje dhe degjoje prej tyre te tjera mendime ide apo eksperienca, kerkon t’i krahasoje ato me keshillat dhe sygjerimet e prinderve.Ne kete ballafaqim ai mund te ndihet i kenaqur ose jo. Kjo ndodh sepse ai ende nuk eshte ne gjendje te zoteroje nje mendim te pavarur per te interpretuar sakte ato qe i duken “paradoksale”, ne kuptimin qe nuk perputhen me idete dhe perfytyrimet e tyre te sapoformuara ne menyre te pavetedijshme. Ne kete moshe ata bejne pyetje si:Kush jam une? Çfare presin nga une dhe si mund t’i realizoje per te kenaqur ata?

Pra, imitimi apo ndjekja e keshillave nga me te medhenjte eshte strategjia me e mire per nje femije qe te fitoje admirimin, dashurine dhe mirenjohjen, por ajo nuk perfaqeson zgjidhjen me te mire kur ata fillojne te riten. Ne kete faze te jetes ne qofte se vazhdohet te mendohet dhe veprohet ne baze te imitimit te modeleve do te fillojne te çfaqen kufizimet  ne aftesine per te hyre ne mardhenie me vetveten dhe me boten ne menyre te pavarur. Kerkon te braktisesh modelet qe ke aplikuar ne te kaluaren dhe kerkon te vesh ne “levizje” aftesite dhe mundesite inteligjente qe ke sot ne dispozicion.  

Ka sot psikologe qe nepermjet testeve te ndryshme psikologjike ,(mund te jete ky nje objekt i nje shkrimi tjeter),kerkojne te hedhin drite per veçorite karakteritike te çdonjerit prej nesh si dhe menyren e sjelljes, sipas modeleve qe kemi imituar ne menyre te pavetedijshme  per figura mitollogjike si Erakliu, Sizifi, Damokleu etj, te cilet kane jeten e tyre plot peripecira dhe virtute. Nga legjenda dihet qe Erakliu eshte simboli i forces dhe kurajos, Sizifi eshte simboli i  aritjes se qellimit me çdo çmim, kurse Damokleu simbol i falimentimit

Erakliu simboli i forces dhe kurajos

“Suksesi arihet vetem pasi ke mposhtur te gjitha veshtiresite.”

I biri i Zeusit, mbretit te perendive dhe njerezimit,dhe i se bukures Alkmena, Erakliu eshte nje nga heronjte me te famshem grek per kurajon  dhe forcen e tij vigane.

Ne te vertete i shoqi i Alkmenes, nenes se Eraklit, ishte Anfitrane dhe jo Zeusi qe ishte i dashuri i saj dhe e kishte lene ate me bare .Para pak kohe se te lindete Erakliu, Zeusi deklaron para te gjitheve se ai qe do te lindete (duke aluduar per Erakliun) do te behej mbreti pasardhes.

Era, gruaja e shtate e Zeusit, zheloze ne kulm per te dashurat e te shoqit dhe femijet e tyre do te bente te gjitha perpjekjet per te vonuar lindjen e Erakliut , per te mos lejuar qe femija i pare i Alkmenes te behej mbret. Sipas legjendes,kjo ka qene veshtiresia e pare  por jo e fundit qe Erakliu do te perballej gjate jetes se tij.

Kur Erakliu ishte tete muajsh,Era provon ta vrase ate duke derguar dy gjarprinj, por heroi i vogel i mbyt ata duke demostruar keshtu forcen e tij hyjnore.

Per paranteze, kur kam qene femije nena ime tregonte: grate fshatare ishin te detyruara te benin jo vetem punet e shtepise por edhe punet e bujqesise. Kush kishte femije te sapolindur, dhe arat ku do te punonin ishin shume larg, per t’i dhene sise femijes detyrohej ta merte me vete te lidhur ne djep te cilen e vinte poshte hijes se ndonje peme. Kur njera nga nenat, ne pikun e vapes vajti per t’i dhene gji femijes, uleriti me te madhe per pamjen te çfaqur para saj, ku nje gjarper ndodhej mbi djepin e femijes. Kur shoqet e saj vrapuan per te pare se ç’kishte ndodhur, per paradoks, konstatuan se femija belbezonte gezueshem me gjarprin e kapur me doren e tij te cilin kishte mundur ta mbyste pa aritur ta pickonte dhe helmonte.

“Femija,- me thoshte nena, - zoteron nje fuqi te mbinatyrshme”

Ketu duhet bere ky saktesim: ne qofte se ngjarja e treguar nga nena ka qene e vertete, atehere rasti i Erakliut nuk eshte unikal. Por nuk perjashtohet dhe mundesia qe kjo ngjarje eshte transmentuar dhe trasformuar goje pas goje duke iu referuar asaj te legjendes se Erakliut, duke qene keshtu rast unikal ne historine e njerezimit

Sipas legjendes, Erakliu eshte ndodhur shpesh ne situata te tilla ku ai ka bere shkaterime te cilat me pas me nje akt heroik i ka riparuar ose ribere.

Kur shpertheu lufta midi qytetit te Tebes dhe Orkonenos,Erakliu mer anen e Tebes, duke kontribuar ne fitoren ndaj rivalit. Mbreti i Tebes, per heroizmin qe manifestoi Erakli, miratoi martesen me te bijen e tij me te cilen Erakli do te kaloje nje periudhe jete te qete dhe te lumtur.

Por Era, e çmendur nga xhelozia per sukseset e Eraklit, femijes se jashteligjshme te burit te saj Zeus, arin te vrase te shoqen dhe femijet.

Erakliu pasi kontakton orakullin (rrefyesin e fatit) Delfi, mer udhen per te mar hak. Gjate ketij udhetimi do t’i duhej te perballonte ” 12 veshtiresite e famshme”, si dhe shume peripeci, gjate te cilave do te behej protagonist krimesh te kryera ne menyre te pavullnetshme, te cilat me pas me nje sakrifice te vete do te ishte ne gjendje t’i riparonte.

Gjate aktit te fundit sublim te “shlyerjes se fajit” digjet i gjalle ne turen e druve mbi malin Eta, ku

Erakli eshte nxjere nga flaka per te fituar pavdekshmerine dhe per t’u bere hyjnor.

Kjo eshte sinteza e jetes se Erakliut sipas legjendes.

“Binjaket” e Erakliut

Ai qe ka si model, shembelltyren e Eraklit, vuan gjithmone nga ndjenja e fajit, dhe shpesh mer pune te veshtira dhe i shpie ato deri ne fund, per te patur nje menyre ngushellimi te anes se tij shpirterore.

Motua e tij eshte:”Ne fillim detyrimet pastaj kenaqesite”, e cila duhet kuptuar keshtu:”nuk mund te jem realisht i kenaqur dhe i lumtur ne jeten time ,kur nuk kam mundur te realizoj ne menyren me te mire gjera te dobishme”

“Binjaku” i Erakliut mund te jete nje afarist, nje mesues apo nepunes finance. Ai ngrihet shpejt ,del nga shtepia ne te njejten ore per te qene i perpikte ne pune . Kur ndodh qe eshte me vonese ne pune, me siguri qe kjo ka ndodhur per shkaqe qe nuk varen nga vullneti i tij. Korekt me vetveten, korekt me te tjeret. Vleresohet per aftesi dhe saktesi, dhe eshte kritik kur gjerat nuk shkojne per mire, e cila mund t’i jape pershtypjen e nje njeriu jo human dhe dashamires

Respekton regullat e “moralit” dhe ne mardheniet seksuale i bindet tradites me te mire popullore atij te aktit te marteses. Dhe ne rastet intime mendja e tyre eshte perqendruar dhe e kushtezuar nga te tjera ide e mendime. Ne pune dhe ne shtepi proferon rregulla te rrepta qe duhen zbatuar nga vete ai dhe nga te tjeret.

Reziqet qe i kanosen “personazhit” te Eraklit

Ne pune ne raport me vetveten:duke kerkuar saktesi dhe perfeksion tek vetvetja dhe te tjeret, ne rastin e nje dyshimi apo mosbesimi mund te riskoje ne nje lodhje fizike dhe mentale,duke mos qene ne gjendje te beje as dhe nje pushim te vogel sa per relaks

Ne mardhenie me te tjeret: kerkesat e tij te larta per kualitet ne çdo gje mund te fitoje antipati dhe mbi te gjitha te atyre qe jane te ndryshem nga ai. “Erakliu” ka aftesine te eci perpara pa u ndalur, por haron qe jo te gjithe kane “hapin” e tij dhe duke mos ndjekur ritmin dhe perfeksionimin e tij mund te futet ne konflikt te hapur me ata.

Ne vend te mbylljes

Sot ndihemi shume bashkekohes, teknollogjik dhe mjaft te shpejte. Kemi humbur kenaqesine e ngadalesise dhe shijen e soditjes; ndersa njeriu “antik” nuk vepronte mbi bazen e gjykimit,por ecte perpara dhe ne menyre intuitive dinte te “fundosej” embelsisht ne “barkun” e botes qe e rethonte.

Eshte kjo menyre sjellje qe duhet te mesojme nga ai,sepse njeriu “antik” nuk kerkon te ndryshoje vetveten apo te tjeret, por jeton te tashmen pa fluturuar ne te ardhmen dhe pa u gozhduar ne te kaluaren. Njeriu antik nuk vepron sipas dogmave dhe idealeve, por sillet ne çdo moment ne menyre natyrale  duke preferuar per te qene ai qe eshte.

 

Hekuran Pashollari

Posted in Blogroll | No Comments »

A jemi Autoktone?

29/01/2012 by admin.

 Nga Dr. Konstantin Qeparoi

Botimi STUDIME, N York Center for Studies & Research, nga Kosta & Elko

Libri i Parë : A jemi Autoktonë? Gjurmë në Lashtësi, Shqip-folësit në civilizimet e hershme Euro-Aziatike, Dorianët, Nga Lashtësia, Skocezët & Shqiptarët,

Libri i Dyte : Parimet e një shoqërie të lirë, For a free Society, Libertarianët, Decentralizimi i pushtetit, Globalizmi dhe kulturat lokale, Tirana si shtet Islamist a mund ta ndërtojë demokracinë ?

Libri i tretë : Himara dikur & dje shtet në  vete, Himarioti, Himara & gjitonët, Himara e veçantë, Mënyra e të jetuarit, Miqtë & armiqtë

Parathënie

Akoma diskutohet jashtë në se albanët janë pasardhësit e ilirëve dhe po qe  se janë a ka vazhdueshmëri. Në  fakt ilirët janë njohur nëpërmjet dardanëve dhe epiriotëve, kurse Taulantët etj humbën që  me kapitullimin e mbretëreshës Teuta më 228 pr.kr. (para Krishtit), me pushtimin Romak. Ndërsa albanët ose arbërit kanë dalë në  skenë shumë von, kur Himara dhe Epiri kishin mbi 1500 vjet shoqëri të organizuar në  shtete. Këto fise albane s’përfaqësojnë as dardanët e as epiriotët dhe me të drejtë bota thotë se kur përmendën për herë të parë Albanët e arbërit, sllavët ishin stabilizuar në  Ballkan, bile dhe fusha, male e lumej kishin marrë emrat e tyre.

 Në pjesën e dytë shpjegohen parimet bazë dhe vlerat kryesore për një shoqëri të lirë e të hapur. Fjalët si demokraci, liri, barazi janë shumë të përdorshëme dhe pak të kuptueshme. Po japim 12 idetë kryesore, duke shpjeguar pse ato janë të domosdoshme për   një shoqëri të lirë, pse duhen zbatuar nga politikanët. Disa parime jepen të shkruara në  orgjinal të pa përkthyera. Mund t’i përkthejmë sipas kërkesës së ndonjë donatori. Lexuesi gjen në  këtë studim, mjetet intelektuale që  mund të debatojë dhe kontriubojë për   të ardhmen e Shqipërisë e të Kosovës.

         Tema “Libertarianët“ është studim në  vete, por e vendosëm këtu sepse trajton të Drejtën Individuale të njeriut, që  ka qenë dhe është e ndryshme në  çdo sistem. Punimet “Decentralizimi dhe Globalizmi” janë probleme shoqërore që  egzistojnë dhe duhen njohur.  Për   kulturë, japim edhe temën që  trajton problemin, në  se mund të ndërtohet një shoqëri demokratike në  një vend islamik.

Pjesa e tretë trajton Himarën në  një vështrim të ri, të parë nën prizmin amerikan, jashtë fantazmave nacionale e politike (armike të popujve ), duke u mbështetur në materiale dhe dokumenta shumë të njohura.

 

 1.     A jemi autoktonë?  Pjese nga libri I, botimi “Studime”

       Jemi Qendra Newjorkeze për studime Iliro-Shqiptare. E kemi filluar aktivitetin me 2005 mbasi ishim organizuar shumë kohë më parë.Të gjithë antarët tanë kanë grada shkencore dhe zotërojnë mirë shqipen, greqishten, anglishten. Jemi të rinj në  të gjitha fushat-gjuhësi, arkeologji, etnografi, antropologji etj, por:

Shohim se Akademinë Serbe të Shkencave dhe Arteve, shumë autorë ose institucione të  specializuara shqiptare, nuk janë në  gjendje ta kundërshtojnë në baza bindëse:- Jemi apo s’jemi ilirë? Ishin apo s’ishin ata të parët tanë? A janë dardanët autoktonë?

        Më 1986 në  Beograd dhe më 2006 në  Titograd, Akademia Serbe e Shkencave dhe Arteve me seminare e simpoziume ndoshta me pseudoargumenta, vazhdon qëllimin e saj për  të vertetuar që shqiptarët nuk janë autoktonë. Në  rrugën e Ivan Popoviçit, e Vladimir Georgeviçit (bullgar), vazhdojnë me pasion e seriozitet profesorët Jovan Kovaçeviçi, Vladisllav Popoviçi, Fanula Papazoglu (greko-turke ), Bozhidar Ferjançiçi, Sima Cirkoviç, etj.

        Pse akoma egziston në  mendjet tona dhe në  letra, në  praktikë dhe në  psikologji se Ilir është diçka tjetër dhe Shqiptar diçka tjetër ? Nqs në  jemi një, atëherë gradualisht duhet të kalojmë të unifikimi i emërtimit, për atë  një emër.

        Helenët ishin dje, janë sot, do të jenë nesër helenë. Le t’i quajë i huaji si të dojë, armik apo mik qoftë. Heleni do të jetë Helen edhe në  Kinë, USA apo në Hënë. Shqiptar ose Ilir akoma me dy emra? Jemi shqiptarë, le të na ngjisin emër ofendues përçarës, nënvleftësues, asgjësues, apo të ndonjë fisi endacak që me të vërtetë mund të jetë çfaqur ose të ketë ardhur në Ballkan pas serbëve (arbër ose albanë?), ne duhet të jemi shqiptarë kudo që  jemi, si në Evropë, Amerikë e kudo.

       Albania, Albanian, asnjë shqiptar nuk duhet ta përdorë as jashtë nëpër emërtime të ndryshme, as shteti  nëpër institucione si ambasada etj. Kjo fjalë pa të shkuar, që  na ndan me stërgjyshërit tanë ilirë, as që  duhet të duket, në  gjithë botën, e veçanërisht brenda vendit dhe në  mbarë trojet shqiptare.

        Në  Greqi nuk e gjen në  asnjë vend emërtimin grek, as në  emërtimet e Heleniki Ambasadë, Heleniki Presvia, Institute Heleno-Amerikan. Helenët sot nuk duan ta njohin dhe s’duan ta përdorin fjalën Greqi që  i shkëput nga rrënja. Kurse në krenohemi me fjalën alban dhe me kënaqësi i çojmë vetë në  kosh fjalët ilir e shqiptar, si brenda vendit ashtu edhe nëpër botë.

         “Përçarja tek ne  po thellohet akoma kur shqiptarët e veriut vetë quhen kosovarë. Emri  kosovar është pjellë sllave. Emri kosovar është pa identitet, pa baza, pa të kaluar. Ndërsa emri shqiptar ka identitet, ka orgjinë, ka lashtësi.”  (Prof, Bagzad Baliu, Dituria nr 9, 2009,  f. 36). [1]

         Fjalën alban, arbër, arbëri le ta dojë i huaji (qoftë edhe armik), punë për   të, por në  mediat shqiptare s’duhet përdorur dhe bile të zhduket me dekret, sepse ajo jep pjesë të identitetit tonë, vetëm atë pjesë që  është më e  re se prezenca sllave. Fjala dhe orgjina e emrit alban ose arbër s’ka të bëjë me Epirin, me shqiponjat, me simbolet tona mijëra vjeçare, dmth as me Pirron, Teutën, Skënderbeun. Do të na mjaftojë shqipia, shqiponja, emri shqiptar që  flasim gjuhën e ilirëve, se jemi të linjës së tyre dhe jo të endacakëve, që  mund të jenë racë kaukazoide, ndoshta edhe ata degë e ilirëve të lashtë, por jo autoktone në  trojet e tona të shqiponjave iliro-epirote mbi 5000 vjeçare, ose janë autoktone, por të dalë në  histori shumë von.Prof. Bagzad Baliu është akoma i pa shkëputur me të vjetrën, flet për   indoevropianët, siç duket nuk  e ka lexuar ose nuk e ka kuptuar kolosin e shqiptarizmit A.Kolën. Flet shumë për   rëndësinë e metodave shkençore, por pak thotë se çfarë kanë arritur historianët me onomastikën dhe me degët e tjera.[2]

      Nelson Çabej, vepra e të cilit më 1988 nuk u lejua të botohej nga pro serbët që  ishin në  organet drejtuese të Shqipërisë, mbështetet në  atë se ç’kane thënë të huajt dhe nuk thellohet më tejë.[3] Malkolmi  studion autoktoninë e shqiptarëve në rajonin e Kosovës së bashku me pjesën veriore të Shqipërisë,dmth zonën që  është në  kontakt me sllavët. Diskutohet në  se janë shqiptarët vazhduesit direkt të ilirëve apo kanë ardhur pas sllavëve (serbëve) në  Ballkan.

        Historianët tanë lidhjen iliro-shqiptare e nisin me Komanin. Por megithëse Whittow (2)  është i mendimit se janë vatra ilire, V.Popovici kundërshton duke thënë se “Komani e Kruja kanë varre (nekropolis) të njëjta me qytezat gjysmë të izoluara në Korfuz e Dalmaci.”(3)  Komani është pak milje larg Pukës (= via publike), qendër e njohur latin-folëse në  kohën Romako-bizantine.(4), dmth se edhe në  Koman mund të kenë banuar Vllehë, barinj latin-folës. Kultura e qytetit të kodrës së Komanit, sipas arkeologëve, është e shek. 7-8, provë e vazhdimit të iliro-shqiptarëve, por se ç’gjuhë flitej s’dimë gjë  (marrë nga Skënder Anamali ). 

      Akoma egzistojnë në  Evropë dy variante të kërkimit të vazhdushmërisë sonë: prej ilirëve apo prej thrakasve. Varjanti thrakas është hedhur poshtë nga shumica e historianëve. Varjanti ilir nuk diskuton janë apo jo shqiptarët dmth epiriotët e dardanët, por albanët, arbanensës, albanoi, arbanitai, autoktone; Kaonët, himariotët kanë qenë dhe janë epiriote, fise ilire dhe për   këtë ka dokumenta  të mjaftueshme. Dardanët kanë qenë grupime tribush ilire dhe sot janë po aty autoktonë, veçse me emrin e sajuar pa identitet, pa orgjinë, pa lashtësi, kosovar, që  banojnë po ashtu në  tokat e tyre me emrin anti shqiptar, pjellë serbe, Kosovë.

       Deri me 362, viti që  kristianët vranë Perandorin shqiptaro-ilir Julianin, ka evidenca për   ilirët e provoncës Ilirkumit, për   legjionet dhe gardën e Perandorit Julian me shqiptarë me fustanella, por vdekja e tij vendosi triumfin e kristianizmit që, sipas profecive, njerëzimi do futej 1111 vjet në  errësirë. Gjatë këtyre viteve s’ka zhvillim, civilizimi ngeli në  vend, përveç luftërave të khnajtëve kristiane, inkuizacionit… etj.

        Vepra të kulturës Heleno-Romake u zhdukën, u dogjën, çdo gjë pagane u ndalua. Bizanti e ndaloi botën në  vend numuro për   dhjete shekuj. Për   ilirët nuk u fol, nuk u shkrua asgjë, për   çdo popull e krahine, bile dhe të qytetëruar e të njohur. Kjo epokë u dallua nga errësira “dark age “.  “E vranë Julianin, burrin e vetëm që  i ngriti kryet lart në  errësirën tinzare të Lindjes, që  mbuloi me një mjegull ëndërr keqe njerëzimin.” [4] 

       Më 1043 për   herë të parë del një fis albanian, midis epiriotëve e dardanëve, evidencë bizantine.Më 1078-1081 po ky fis lufton me Normanët e R. Guiscard”( 5 ).  Ky emër u popullarizua nga Anna Komnena ( 1083-1146 ), vajza e Perandorit Bizantin Aleksi I. Ajo në  histirinë e famshme të saj e quan vehten Albaneze.

Më 1281 pas dy shekujve, dokumenta italiane flasin për   Duken Ginius Tanuschus Albanensis, midis Shkodrës e Durrësit.( 6 )  Francezët e përmendin këtë në  këngën e tyre “Song of Roland”.

       Orgjina e këtij emri akoma nuk dihet me siguri, veçse dihet se është emër pa identit, pa të kaluar, dmth pa orgjinë. Nqse është fjala për një fis ilir vendas, përmendia rreth 1111 vjet pas e këtij emwrtimi të ri, nuk do të thotë që gjatë këtij  mijëvjecari e ca ,ishin zhdukur ilirët në  ato zona; jeta e epiriotëve dhe dardanëve vazhdonte, shqiptarët jetonin me emrin shqiptar që  në  shek. III pr.kr, në  kohën e Mbretit Pirros, të shqiponjës së tyre (Plutarku dhe Polybius ).

      Emrin Albanoi e nxori për   herë të parë në  dokumenta të shkruara në  shek. II, Ptolemeu ( 90-160), gjeograf e astronom nga Aleksandria, egjiptian. Në  gjeografinë e tij ai përmend emërin e një tribuje Alban me qendër Albanopoli (Arbana?),  në lindje të Durrësit. Pas 11 shekujve ka evidenca përsëri për   këtë fis, diku afër Krujës.Ky fis mund të jetë vendas, sepse përderisa emri përfaqëson fillimisht një fis, një krahine e më von banorët e Shqipërisë së mesme, arbëreshët e ikur, arvanitasit dhe tani përfaqëson me pa të drejtë edhe epiriotët, për   të cilët ka dokumenta dhe fakte të shumta se janë autoktone 3-5 mijë vjeçare. Gjon Buzuku në  shek, 16 e quan vehten me emrin e ngjitur nga të huajt Arbër, ndërsa gjuhën e quan për   së mbari, gjuha shqipe.

       Nqse ky fis ose tribu endacake apo jo, zbriti nga malet e izouara shqiptare në  ultësirën Tiranë -Durrës dhe e kishte emrin Arban apo Alban (e njëjta gjë) nuk duhet të ketë ditur gjë për   Epirin, që  vetëquhej Shqiptar qindra vite para Krishtit, sipas shkrimeve të historianëve me të famshëm të lashtësisë, Polybius e Plutarkut. [5] As për   Himarën Shtet në  vete, ky fis nuk duhet të ketë pasur njohje e lidhje. Mundet që  emri të jetë pjellë e të huajve, psh serbëve që  sistematikisht i kanë ndërruar emrat e iliro-shqiptarëve me qëllim.

       Albanë quheshin në  atë kohë të gjithë banorët e maleve, alpeve. Kemi Albanet e Kaukazit që  sipas Pouqueville ata kanë ardhë në  Ballkan.(7)  Skocezët janë quajtur Albion, Albany (8)  nga të huajt dhe Albain, Albania nga britonët (britanikët). Për   koecidencë (?) ata quhen Hightlander, Highlands dmth malësorë, malësi deri në  shek 18 ose Great Highlands = Malësi e Madhe.(9)

Dialekti i highlander Skocez ndryshon me jugun si dialekti i malësorëve tanë po me jugun.(10)

           Polybius (11), përmend lumin Alba me 356 pr.kr, ku qëndruan keltët kur pushtuan Romën. Michael Grant (12) tregon se etruskët banonin në  Itali në  malin Albano, 15 milje larg detit, afër Tiberit (Alban slopes, Alban hills). Përmendim etruskët, mqse mbishkrimet e tyre janë zberthyer vetëm nëpërmjat shqipes.

       Çabej nuk shpjegon pse shqiptarët quhen albaneze ose albeneses nga latinët, albanoi ose Arbanitoi nga bizanto-grekët, Arnavud ose arnaut nga turqit, dmth arsyen pse na emërtojnë me emrin e një fisi pa histori, pa identitet. Ky fis nuk ka qenë në  kontakt me fqinjët romake e helene në  lashtësi e vazhdimisht, bile as me himariotët. Çabej (13) kërkon të shpjegojë emrin Shqipëri, shqiptar që  e jep të gabuar versionin e parë se vjen nga një folje (shqiptoj), ku ndërkohë dihet se Aetolia (gr.) dhe Shqipëria janë të lashta, shumë të lashta sipas të gjitha dokumentave të historianëve pagane (jo kristiane, jo sllave), emra që  rrjedhin nga aeta (gr.) dhe shqipia (sh.).

       Haryy Lerner thotë “Albanoi ështe një grup ilirian që  i rezistoi Romës, jetonte në  malet e Ballkanit. Ky grup ruajti zakonet dhe gjuhën e të parëve që  nga lashtësia”. (14)  Plutarku (15)  flet qartë për   ilirët që  e quajnë vehten shqiponja dhe mbretin e tyre, Pirron, e quajnë Shqiponjë. Bile edhe Mbretërit që  kufizoheshin me të, e quanin Gjeneralin më të famshëm të asaj kohe, Shqipe ose Shqiponjë

         Të gjithë studjuesit e autoktonisë shqiptare nisën duke kërkuar në  fakt autoktoninë e Albanëve, të fisit që  u çfaq si emër dmth u bë i njohur, në  mes të historisë së shqiptarëve, në  shek. II dhe dalin gjurmët si histori në  shek. e 6, që  vazhdon deri në  shek. e 12, pa i humbur këto gjurmë.(16)  Duke u nisur nga shkrime të lëna, nga gjuha e kultura, arrihet në  konkluzion se këta albanë zbritën nga malet ndërkohë që  sllavet ishin stabilizuar, duke ju dhënë edhe emrat e tyre vendeve.(17) 

         Po të kërkosh lidhje midis albanëve e ilirëve, siç bëjnë të gjithë, në  të vërtetë nuk gjen gjë, sepse lidhjen dhe vazhdushmërinvë e kanë fiset e tjera të organizuara shumë kohë më parë, si taulantet, epiriotët ( himariotët ) e dardanët. Për   epiriotët as që  ka dyshim se kanë vazhdushmëri dhe janë autoktonë, sepse mbretëria e Epirit, Dhespotati i Epirit, si në  kohën e helenizmit, në  kohën Romake e Bizantine, kanë histori të shkruar e të dokumentuar.

      Dardanët, psh. Gjakovarët, nqs flasin të njëjtën gjuhë me epiriotët, psh me qeparotasit në  Bregdet, dhe  në se se bukës, dorës etj u thonë njëlloj, atëherë nuk duhet kërkuar autoktonia vetëm në  veri, sepse për këtë  mjafton të vërtetojmë autoktone e Qeparoit në  Himarë, për   të cilin ka prova të mjaftueshme shkencore. Këta bregas nuk kanë lëvizur asnjëherë drejt veriut, nga deti në  male, nga klima mesdhetare subtropikale në  klimën e ashpër kontinentale. Nqs gjakovarët, ose krejt kosovarët kanë shkuar më von se sllavët, sipas serbëve, dhe kanë ardhur nga Rumania, Dacia, Kaukazi, Thraka, apo janë vllahe, ku e gjetën gjuhën e bregasve ilire, autoktone 3-5 mijë vjeçare ?

         Nuk ka shkencë dhe nuk ka histori pa zotëruar mirë greqishten dhe anglishten. Të parët tanë ilirët (stërgjyshërit) kur mërguan, u zhvilluan, u civilizuan, u përzien me pellazgët, evoluan dhe në  gjuhë nga ku dolën helenët. Të parët e helenëve sipas A. Kolës (tek Gjuhë e Perëndive), krijuan Perëndi e Perëndesha dhe ju vunë emrat shqip, emra që  në  fakt shumica kanë kuptim vetëm në  shqipen e vjetër. Keto emërtime janë 4-5 mijë vjeçare, dmth se kjo gjuhë flitej nga ata që  ikën e nga ata që ngelën të lirë, nga stërgjyshërit tanë para 3-5 mijë vjetëve.

        Për lashtësinë tonë, dhe atë helene në  përgjithësi, në  gjuhën helene gjen material të seleksionuara dhe të sakatuara nga Bizanti e kisha. Në  disa universitete amerikane, si në  Harvard etj, gjen të plota çdo gjë për   lashtësinë e paganizmin.

        Le të lexojmë librat e Profesores Helena Harisonit: 1. Pro le go me na;  2. Themi;  3. Epi le go me na,  që  kane të bejne me orgjinen e kulteve të para të njerezimit,  orgjinen e feve, të besimeve, të civilizimit.[6]

        Ajo nuk e dinte gjuhen shqipe, prandaj me dhjetra terma që  ajo i gjeti, i la ashtu të pa perkthyera, sepse asnjera prej tyre nuk kishte kuptim në  gjuhën e vjetër ose moderne helene. Ajo thotë Prolegomena,  Por log,  Pro me the (që  është edhe emri i Prometheut), janë diçka si hyrje, si faza e parë, hapi i parë i  të  “ Themi ,” ose të  Thënave, kodeve e ligjeve gojore (kanuneve?). Ndersa  Epi le go me na,  Epi log, vijne pas  “Themi”, dmth të Thënave, diçka si rrjedhime, evolime, konkluzione.

       Fjalën  “Themi ” Prof. Harison mundohet dhe i afrohet ta shpjegojë me rreth 2 faqe sepse në  gjuhën arkaike helene, në  të Homerit, në  dialektin dorian, në  gjuhë moderne apo në  gjuhët sanskrishte dhe ebraishte nuk ja gjeti kuptimin. Themi, është titulli që   përmendej atëhere i tillë i pa ndryshuar, lihet në  shkrimet e sotme, fjalë e pa ndryshuar që  përmbledh si Bibla, si Kanuni, gjithçka që  ka të bëjë me besimet e kulteve të para të njerëzimit. Themi, quhej atëhere, ashtu thirrej në  lashtësi dhe kështu edhe sot është titulli i librit voluminoz i të të thënave në  hapat e parë të paganizmit që  kap kohën para 4-5 mijë vjetëve.

         Një shqip folës e kupton menjëherë, po ku janë shqipfolësat që, duke u nisur nga greqishta e lashtë, ose nga materialet e dijetarëve amerikanë, të dalin në  konkluzion se kjo gjuhë flitej këtu në  Epir, kur erdhën sllavët, 2000-3000 vjet para tyre? Kush niset nga indoevropianët, kush Aristidh Kolen s’e bën dijetar-filozof, mjeran do ngelë e shërbëtor i sllavëve do të vdesë.

 

“Gjuhëtarët e mëparshëm i vendosin fjalë të panjohura tek një fis i hamendësuar indo-evropian apo indo-gjerman, që  sipas tyre, u nis nga lumi i Indit dhe nëpërmjet Kaukazit, mbërriti deri në  Evropë. ( por unë shikoj se shumica e këtyre rrënjëve  “iape” apo  “indo-evropiane “ gjënden në  shqip”. [7]

         “Studjuesit evropianë për   të zbuluar etimologjinë e Perendive, adhurimeve dhe teminologjive helene, në  pamundësi për   të gjetur prejardhjen e shumë fjalëve, i drejtohen gjuhëve orientale, sikur helenët të ishin një popull i tillë, .. askush nuk nxjer etimologjinë e fjalëve hebraike, fenikase dhe egjiptiane nga greqishtia, ndërkohe që  qenka me e lehtë të bëjnë të kundërtën. Gjithashtu askush nuk mendoi se një gjuhë e varfër dhe madje e pashkruar e një populli të paqytetëuar si ai shqiptar, ruan çelësin e shpjegimit të pikpamjeve të ndryshme, që  kanë të bëjnë me Greqinë prehistorke.”[8]

        Dodona ishte qëndra e Epirit. Shkrimet e gjetura atje janë në  gjuhën helene. Ali Pashë Tepelena në  kalanë e Palermos në  Qeparo vendos një pllakë me 15 rrjeshta poezi në  gjuhën greke. Përse në  gjuhën greke Aliu në  Qeparo, stërgjyshërit në  Dodone, Pirrua në  monedhe ? Nga çdo burim del se populli ishte shqip-folës.

         Dy shqiponjat lajmëtare të Zeusit u takuan në  Dodone. Pjesa jugore helene e quajti vehten aeot në  greqisht, dmth  shqiponjë  dhe vendin ku jetojnë Aeotia, që  do të thotë vend i shqiponjave në  gjuhën e tyre.  Pjesa veriore e quajti vehten po shqipe dhe vendin ku jetojnë Shqipëri. Dy emërtime të njëjta por në  dy gjuhë të ndryshme. Në  shekullin e tretë para Krishtit ushtarët e thirrën gjeneralin e tyre, Mbretin Pirro Shqiponjë, dhe ai i quajti , Shqiponjat e mia, sipas Plutarkut.

         Pra fjalët  shqipe, shqiponjë, Shqipëri, fjalë e simbole janë të fiksuara prej mbi 2300 vjetëshe. Kur erdhën sllavët në  Ballkan, epiriotët e quanin vehten shqipe, rreth 1000 vjet  para tyre. Nqs  erdhën albanët, kaukazët, dakët, thrakët, vllehët sipas serbëve, nga i morën emrin, simbolet, dhe gjuhën e epiriotëve? Kjo tregon se kosovarët janë po aqë autoktone sa janë epiriotët, me të njëjtin identitet, gjuhë e simbole. Nëse sllavët nisen nga emri alban, arbër ne  duhet t’i spostojmë këto emra me të vertetë të rinj dhe ndoshta të  këqinj, boll e kemi shqipen.

         Në luftën  e parë me Romën, Pirrua nuk i kishte kompletuar elefantët. Ai futi gardën e tij, kaonet me fustanella. Shpatat romake as në  gjoks, as në  këmbë të luftëtarëve nuk bënë efekt, sepse Pirrua  në  çdo palë të fustanellës kishte vënë shufra hekuri për   mbrojtje. (shiko, Polybius dhe Plutarku )

Këto fustanella u trashëguan  deri sot, dmth se ne  jemi autoktonë që  para 2300 vjetëve, sipas këtij fakti. Të ardhurit, pushtuesit nuk i përdorën fustanellat tona, as romaku e bizanti, as sllavi e turku.

        Me 356 Juliani mbriti si Çezar në  Paris. Atje filloi të shkruajë kujtimet. (Perandori iliro-shqiptar, filozofi Julian). Librin e fillon kështu: Nga gropa që  kam në  gjoks dukem se jam Ilirian. Në  luftën me fiset gjermane ai përdori legjionin ilir me fustanellat, të cilën e vishte edhe vetë. Në  një dyluftim me mbretin e tyre, Juliani goditet në  këmbë nga kundërshtari, të cilit i thyhet shpata. Nga kjo çudi mbretit gjerman nga frika i dridhen gjunjët dhe ulet në  gjunjë për   të luftuar. Kur shikon hekurat në  rrudhat e fustanellës së Pirros, dorëzohet.Pra, fustanella tek Pirrua në  Romë tre shekuj para Krishtit, tek Perandori Julian tre shekuj pas krishtit, tek epiriotet dhe mbarë shqiptarët sot, e jo tek të huajt, tregon një fakt të vashdushmërise, të të qenit autokton të shqiptarëve dhe vazhdues të Ilieve.

       Gjuha primitive e njeriut të parë dihet se ishte me tinguj një rokësh. Njeriu i bardhë në  Evropë kishte një gjuhë, ose shumë por një rokëshe. Në  shek,VII p.kr. helenët përvetësuan alfabetin fenikas (sipas tyre nga Homeri e Herodoti) dhe filloi shkrimi. Para këtij shkrimi egzistonte alfabeti me herioglife, shkrimi linear A, e më pas shkrimi linear B.

    Shkrimi linear B ka 90 simbole dhe secila jep një rrokje, një zanore e një bashkëtingellore, që  përbën një fjalë. Të gjitha shkrimet me fjalë një rokje në  shkrimin linear B të gjetura në  Kretë dhe në  Peloponez, kanë kuptim vetëm në  gjuhën ilirishte ose në  dialektin tonë të lashtë. Pra ishte gjuha që  flasim sot me një rokje, ndonse shumë arkaike. Këto shkrime janë në  muzeumet në  Knosos dhe në  Mikenë, pllaka argjili, me qindëra. [9]

       Dmth gjuha jonë e vjetër u shkrojt me shkrimin linerar B, në  Mbretëritë e Knososit dhe asaj  Mykeane rreth viteve 1800-1200 p.kr.. Më von këta parardhës që  evoluan në  dorianë e më pas në  helene, humbën gjuhën, por për   fat ajo gjuhë u ruajt nga epiriotët e dardanët, autoktonë në  trojet e tyre.

 

Izolimi i Bregdetit

        Në Qeparo hapet pak izolimi nga lugina e Kuçit dhe në  Borsh e poshtë s’ka izolim kushedi se çfarë. Në  sajë të izolimit (lexo librin e N.Y.Center, “Stuhi në  Qendër të Perandorisë” ),  atje është konservuar gjithçka. Në  Vuno, Pilur, Kudhës, Qeparo deri në  fund të shek XX flitej dialekti i Buzukut ose Deradian[10]  Valët e Radjos ose të TV në  fillim të shek XXI  ndryshuan gjithçka. Egzistonin trajta të gjuhës së vjetër mbi një mijë vjeçare. Flitej si në  kohën e Pirros, Teutës, Bizantit. Lëvizje masive, emigrime nuk ka parë asnjëherë.

        Në Palasë, Dhërmi, Spile, flitet dialekti dorian, dialekti i Spartës, Korinthit, Korfusit që  flitej në  shekujt e 5-4 p.kr. Më kot historian e gjuhëtarë, helenë e shqiptarë, kanë kërkuar se me kë ngjan dialekti Helen e Ilir në  Bregdet. Po të marrësh parasysh izolimin, del se atje flitet dialekti i dy gjuhëve siç flitej shumë shekuj para Krishtit, dmth:

Në Himarë s’ka pasur ndërprerje, as lëvizje dhe flitet ilirishtia, shqipia arkaike 2000 - 3000 vjeçare. Banorët janë autoktone. Këtë gjuhë pak më të kthjellët ose disi të evoluar flasin sot dardanët. Nqs në  Kosovë shqiptarët kanë ardhur pas sllavëve sipas Beogradit (Akademia Serbe e Shkencave dhe Arteve ), atëhere ku e mësuan këtë dialekt iliro-shqiptar  mijë vjeçar të bregasve të izoluar?  Kjo tregon se edhe kosovarët janë dardanët autoktonë në  trojet e tyre, po si qeparotasit kaono-ilire me gjuhë dhe banim mbi 3000 vjet.

         Ka shumë mendime që  thonë se Himara ka pasur lëvizje popullsie. Por konservimi i dy gjuhëve paralele, i koloneve helene 3000 vjet dhe autoktoneve kaono-ilire mbi 3000 vjeçare, tregon se atje nuk ka pasë lëvizje të mëdha ose masive. Mqs dardanët flasin këtë gjuhë, do të thotë se edhe ata janë autoktone po mbi 3000 vjeçare.

        Kultet pagane janë të përhapura kudo, por simbolet e tyre që  janë pjesë e identitetit dhe onomastike, tregon për   orgjinën se janë të ndryshëm. Druidet kulte pagane në  Dru-beso, jetuan në  Skoci e Irlandë. Ata i rezistuan kristianizmit mbi 1000 vjet duke luftuar.

Dru-ide, fjalë pa kuptim në  gjuhët anglo saksone gjermane e skandinave. Besonin në  një dru ose pyll me bredha si kaonet tek lisi. Udhëheqësi i tyre, numur 1, mban në  stemë varur në  qafë shqiponjën me dy kokë të Zeusit ose të Dodones mbi 3000 vjeçare, po atë që  mbajnë epiriotet për   mijëra vjet, të paktën që  nga koha e Mbretet Pirro.[11]

          Nqs shqiptarët janë të  ardhur nga Rumania, Kaukazi, Thraka, e përralla të sllavëve, atëherë ku u takuan me simbolet e Dodones, me Druidet, ndërkohë që  sllavët nuk kishin ardhur në  Ballkan?

        Në Qeparo, Borsh dhe shumë vende të tjera ka mure të vendbanimeve mbi tre mijë vjeçare. Janë gjetur edhe qeramika vendase dhe një arkeologji e pasur. Këto janë në  vende me emërtime me onomastike që  jep kuptim në  shqip dhe disa në greqisht, por jo në  rumun, bizant, sllav, thrakas , vllah, apo turk.

        “Falmerajeri duke u nisurnga thënia e gjeografit Ptolemeu në  shek e II, se midis popujve ilire eksistonin edhe albanët, e quan gabimisht këtë datë lindjen e këtij populli.“ [12] Shqiptarët ishin analfabetë. Pra ku e mësuan gjuhën homerike dhe parahomerike, nëse me të vërtetë, ashtu siç thotë Falmerajeri, u afruan me grekët vetëm në  shekullin e II, apo nëse ishin shfaqur vetëm në  shekullin e X, siç thotë antishqiptari i tërbuar Nikokli ” e shumë të tjerë.?

Për gjuhën homerike që  gjëndet tek shqiptarët ka shumë studime shkencor, që  janë argumenta të pakundërshtueshme të autoktosisë së atyre që  flasin këtë gjuhë.

      Kaonet mendohet se kanë folur shqip, ndonse paria, tregëtia, shkolla, zyra, kanë qenë në  greqisht, si puna e tabelave të Ali Pashës që  i vendoste nëpër kala që  riparonte, në  gjuhën greke. Këta kaone (rasti i fshatrave shqip-folëse në  Bregdet për   të cilët ka me dhjetra dokumenta që  janë autoktone) si ua mësuan po këtë shqipe dardanëve nqs ata shkuan atje pas sllavëve ? Lëvizje të shqiptarëve jug-veri s’ka pasë e s’do të ketë, dmth nga deti në  mal.

        Lëvizjet në  Bregdet që  përmend  Petro Marko, me siguri nuk janë fjalë të tija, por devijime të shtrëmbëruara. Në  Bregdet çdo familje, fis, fshat dhe vetë krahina është sa janë muret e tyre mbi 3 mijë vjet, ullinjtë e tyre mbi 2 mijë vjeçare.

Janë autoktone, flasin gjuhën që  flasin edhe dardanët po prej 2-3 mijë vjet rrjesht. Duke u nisur nga kjo, del se dhe dardanët janë autoktonë mijë vjeçare. Ky është një nga dhjetra argument që  serbi nuk e hedh  dot poshtë.

Autorët e studimeve

Konstantin L. Gjoka ( Qeparoi ) i diplomuar nga Universiteti i Tiranës me titull Inxhinier, me gradë shkencore “Kandidat i Shkencave” po nga ky universitet, me gradën  “Doktor i Shkencave” nga universiteti Politeknik Mecovio i Athinës, me Certificate Postdoctoral nga Georgetown University Washington. Antar - Melous Texniko Epimelitirio Eladas; Member New York Academy of Sciences. Nënshtetas Amerikan, banues New York, lindur dhe rritur në  familje himariote, me baba ilir e nënë helene.

Ka shkruar, për  llogari të New York Center for Studies & Resarch, të cilën e ka krijuar vetë, me dhjetra punime, shumë prej të cilave janë botuar në librat e bërë së bashku me, studjuesen dhe poeten Eleonora Koka : “Dinjiteti Human,” “ Stuhi në Qendër të Perandorisë,”  “Studime.”

 

Elko –  Eleonora Koka, propozuar për të marrë titullin e nderit “Doctor Honoris Causa” në  Sociologji, nga De Rada Italian Institut në Amerikë, në  bashkepunim me Kingston University R.I. për  studimet e kryera në filozofinë e të Drejtës, botuar në librat e saj:

1. Imazhi i Gruas, 2. Dinjiteti Human, 3. Parimet e një Shoqërie të Lirë. Në  to shqyrtohen të Drejtat e Gruas, të Drejtat e Individit dhe të Drejtat shtetasve, në shoqërinë e civilizuar liberale demokratike. Shumë studime të Eleonorës janë të pa botuara. Ajo (Elko),  në  kohën e lirë krijon poezi dhe ka botuar librat: “Perëndimet  e Perëndimit me Perënditë”; “Lindje në  Prag Perëndimesh”,” Vajzat Pranë e Larg Valëve”.

 

 

 

_______________________________

1. N. Malcolm, Kosovo a Short History, N.York University Press, 1988, f.40

2. Whittow, Orthodox Byzantium,  p  387-388, cituar nga Malkom, f 362.

3. L’Albanie, p 269-272

4. Malcolm, po aty   f. 27

5. Stadmuller, Forschungen, p. 162-164, cituar në  faqen 28 dhe shpjeguar në  f. 362, Malcom

6. Jirecek,  Albanian,, p. 69;  Sufflay, Povijest  p. 227, cituar nga Malcom, po aty, f.28

7-8. Malcolm, f.362

9.   iden,  f. 29

10. iden,  f.14

11. Polybius, The Rise of the Roman Empire, f.551, harta me lumin Alba

12. Michael Grant, The Ancient Mediterranean,  f. 243,  250

13. Cabej, Problem of Places, f.79;  The problem of the Autochthony of the Albanians in the light of the Albanian lauguage and the place name,  ATT, f. 33-48

14. Plutarku, Acestor of the Great Alexander,    

15. Haryy Jones Lerner, Visual geography Series,  f. 2i

16. Malcolm, po aty, f. 40

17. Malcolm, po aty, f.30

---

[1] Prof. B. Baliu “Dituria”, nr 9, viti 2009, faqe 36

[2] Profesor Bagzad Baliu, artikull në  revistën Dituria të Akademisë Shqiptaro-Amerikane, nr 9, viti 2009.

[3] Nelson Çabej,  Shqptarët autoktone në  trojet e tyre, Dituria, nr 9, viti 2009, f.10,

[4] A. Kola, Arvanitsit dhe prejardhja e helenëve, f. 522

[5] Burimin konkret me hollësi e japim vetëm për   sponsorizuesit ose donatorët tanë.

[6] Prof.Helena Harison, “Themi”

[7] Aristidh K. po aty, faqe 174

[8] A. Kola, po aty, faqe 177

[9] Ne  si Qendër kemi fotografi të pllakave të argjilit të pjekura me shkrimin linear B, të marra në  museum në  Krete. Disponojme gjithashtu edhe tabelën me simbolet e këtij shkrimi të marrë nga Universitet i Kembrixhit, Angli

[10] Dr. Natasha Sotiri, E folmja dhe toponimia e Qeparoit, Tiranë 2001

[11] Për   besimin Druid  para erës së re, kemi materiale të shkruara dhe fotgrafi të udhëheqësve të tyre me stemën e shqiponjës dy krenare të varur në  qafë. Jepen disa të dhëna tek tema “Skocezët dhe Shqiptarët” në  këtë libër.

[12] A.Kola, po aty, f. 170

Posted in Blogroll | No Comments »

FJALA IME TE GJEJ CDO ZEMER

29/01/2012 by admin.

Nga Dhimiter Nica.

 

 

E dua fjalen te ngrohte

                                      me drite,

jo lajkatare

                    per dashamiresit dhe miqte.

Jo perkedhelese

                           per te gjitha ndodhite.

Me peshe sa malet

                               e si malet

te zer vend.

E rrepte ne gjykim,

                                e pafalshme

per prapesite.

E thelle dhe e gjere,

                                 sa bota me kaltersite.

E dua fjalen te ngrohte,

                                       me drite

per njerezit me zemer te bardhe,

                                                       me zemer te mire.

Fjala ime ler t’i ngroh te gjithe

si dielli token ne mesdite . . .

 

 

                                                     RIGA MALLI

 

                                         Ca riga malli

                                 Mu futen ne koke

                                 Nuk vijne nga halli

                                 Pa dashur me kujtojne ca shoke…

 

                                 Me kujtojne vegjeline

                                 Rruget veshur me gur - sokak,

                                 Gjakun qe ndizte djalerine

                                 Kalldremet e bardha ne Berat.

 

                                 Ca riga malli

                                 Nga lumi Osum

                                 Martohej djali

                                 Diten qe ikja une…

 

                                 Une gjithnje njeri i vuajtur

                                 Rrokullisur eger neper bote

                                 Dhe femije isha shume i druajtur

                                 Sot pa fije floku ne koke…

 

                                 Ca riga malli

                                 Me pleksen ne tru

                                 Nuk vijne nga halli

                                 Shtruar aty-ketu ,

                                                       kuturu…

 

 

                                        PENDIMI

 

                                      Une te desha

                                      Ti me the jo,

                                      Mbi Dajt filloi gjemimi

                                      Rreket zbrisnin ngado.

 

                                      Une ika,

                                      Ti u shtange.

                                      Bliri mbi floket e tua

                                      Rrezonte petale.

 

 

 

                                                        MEDITIM

 

                                      Shiu bie pa pertim

                                      Struken zogjte neper strehe

                                      Rreshqet gjaku me rrembim

                                      Ndizet malli per atdhe.

 

                                      20-vjet pa atdhe

                                      Atdhe i pare,atdhe i dyte

                                      Te i pari linda une

                                      Te i dyti femijte.

 

 

                                                                EMIGRANTI

 

                                                          Nen diellin e Athines

                                              qe djeg e pervelon

                                              malli-prush per atdheun

                                              zemra qan e loton.

 

                                              Larg kisha nene e babe

                                              ku sot i kam te rete

                                              dhender u bera shume larg

                                              pa muzik e klarinete.

 

                                              20-vjet ne dhe te huaj

                                              pa atdhe,pa shtepi e katandi

                                              pa nje enderr realizuar

                                              me thinja qe ne rini . . .

 

                                              Dhe kur kthehem ne atdhe